1. Mieczysław Adamowicz
    Zmiany w systemach polityki rolnej i formach wsparcia rolnictwa
    CHANGES IN AGRICULTURAL POLICY SYSTEMS AND FORMS OF AGRICULTURAL SUPPORT

    Słowa kluczowe: polityki rolne, wsparcie rolnictwa, szacunki wsparcia producentówi konsumentów
    Key words: agricultural policy, agricultural support, producer and consumer support estimates
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena roli rolnictwa w gospodarce krajów OECD i zmian w prowadzonej przez te kraje polityce rolnej. Oceniono sytuację w okresie 1995-2014 i zmiany poziomu i struktury wsparcia przez państwo i jego instytucje w ramach stosowanych systemów polityki rolnej. Przedstawiono główne kierunki zmian w polityce rolnej w perspektywie do 2020 roku. Materiałem źródłowym były raporty i publikacje OECD. Przedstawiono ewolucję zmian PKB, TSE, CSE i GSSE oraz struktury wsparcia według stosowanych instrumentów, wskazując na grupy krajów stosujących indywidualne systemy polityki rolnej.
    The paper aimed to present the role of agriculture in the economy in OECD countries and changes in their agricultural policies. The aim of the work is an assessment of agriculture in the period 1995-2014 and changes in the level and structure of support by governments and their institutions to agriculture within the agricultural policy systems. The parspective for agricultual policy till 2020 was presented as well. The data and informations for the work was gathered foom literature, OECD publications, especially OECD Agricultural Policy Monitoring and Evaluation Report 2015. Evaluation of GDP, TSE, PSE, CSE and GSSE were presented for specific group of countries.
  2. Joanna Baran
    Gospodarowanie odpadami komunalnymi w Polsce na tle UNII Europejskiej w latach 2005-2014
    MUNICIPAL WASTE MANAGEMENT IN POLAND VS. EUROPEAN UNION IN THE YEARS 2005-2014

    Słowa kluczowe: stałe odpady komunalne, składowiska odpadów, recykling, Polska
    Key words: municipal solid wastes, landfill, recycling, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Artykuł dotyczy systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w Polsce po 2004 roku. W ramach badań przedstawiono poziomy generowanych i zbieranych odpadów komunalnych, następnie określono sposoby zagospodarowania odpadów ze wskazaniem poziomów m.in. składowania, recyklingu i spalania. Sposoby postępowania z odpadami komunalnymi w Polsce porównano z sytuacją w krajach UE. Na podstawie otrzymanych wyników stwierdzono, że Polska wytwarza około 200 kg/os. mniej odpadów komunalnych niż średnio w UE, z drugiej strony, nadal około 50% odpadów komunalnych jest przekazywane na składowiska, co jest negatywnym aspektem w kontekście dążenia do gospodarki o obiegu zamkniętym.
    This article focuses on issues of municipal waste management in Poland after 2004. Poland, as a Member State of the EU is following its commitments and is approaching the EU standards of municipal solid wastes management. The studies presented the the levels of generated and collected municipal waste, also levels of storage and recycling. Municipal waste management in Poland was compared with the situation in EU countries. It was found that Poland produces about 200 kg per person less municipal services than the EU average, and on the other hand, approximately 50% of municipal waste is transferred to landfills. The performance is not satisfactory in regards to EU commitments and the implementation of a real “closing loops” approach.
  3. Agnieszka Biernat-Jarka, Paulina Trębska
    Problem marnotrawstwa w perspektywie unijnej polityki bezpieczeństwa żywności
    PROBLEM OF FOOD WASTE IN THE POLICIES OF THE EUROPEAN UNION FOOD SECURITY

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, marnotrawstwo żywności, polityka UE
    Key words: food security, food waste, EU policies
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest pokazanie inicjatyw, które prowadzi Unia Europejska w ramach polityki bezpieczeństwa żywności w obszarze zapobiegania i zmniejszenia poziomu marnotrawstwa żywności. Działania te odbywają się zarówno na poziomie krajowym, regionalnym, jak i lokalnym w UE. Marnowanie żywności występuje na każdym etapie, od uprawy surowców i produkcji, aż po konsumpcję. Skala marnowania żywności jest ogromna. Obecnie w Europie Około marnuje się około 140 mln ton żywności rocznie. Dokonano przeglądu literatury z tego obszaru oraz analizy źródeł wtórnych pochodzących z FAO i Eurostatu.
    The aim of the paper was to present initiatives which leads the European Union in the framework of food safety policy in the area of preventing and reducing levels of food waste. These activities take place both at national, regional and local level in the EU. Food waste occurs in each stage of growing raw materials and production to the consumption. The scale of food waste is huge. Approximately 100 million tons of food is wasted every year in Europe today. This article reviews the literature in this area and analysis of secondary sources from FAO and Eurostat.
  4. Heorhiy Cherevko
    FOOD SAFETY IN UKRAINE AND ITS FACTORS
    BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCIOWE NA UKRAINIE I JEGO CZYNNIKI

    Key words: food safety, indicators, agriculture, food processing industry, efficiency, governmental support, ration structure, consumer basket
    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, indykatory, rolnictwo, przemyśł żywnościowy, efektywność, wsparcie państwowe, struktura racionu, koszyk spożywczy
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The purpose of this paper is to present the main results of the study aimed to highlights and assess the level of food security of Ukraine and the factors that shape it. Based on this to identify key steps to create conditions for increasing this level. Evaluation of food security indicators was carried out using internationally recognized Global Food Security Index. Identified trends in total income and food price dynamics are negative, since even with increasing incomes purchasing power of the Ukrainian population remains the lowest in Europe, while the share of expenditure on food in the general expenses – the highest. Structure of nutrition in Ukraine is unbalanced, and its level – insufficient. Revealed deterioration of food security in almost all fundamental indicators. It makes sense to consider the two main directions to achieve the necessary level of food security: ensuring food supply in the required quantities; achievement of selfsupplying by agricultural products.
    Celem artykułu jest ocena poziomu bezpieczeństwa żywnościowego Ukrainy i przedstawienie czynników, które je kształtują. Na tej podstawie badań określono kluczowe kroki w celu stworzenia warunków dla wzrostu tego poziomu. Ewaluację wskaźników bezpieczeństwa żywności przeprowadzono za pomocą globalnego indeksu bezpieczeństwa żywnościowego. Zidentyfikowane tendencje zmian zagregowanych dochodów ludności i dynamiki cen żywności ogółem były ujemne, gdyż nawet przy zwiększeniu dochodów, siła nabywcza ludności ukraińskiej była najniższa w Europie, podczas gdy udział wydatków na żywność – najwyższy. Stwierdzono pogorszenie bezpieczeństwa żywnościowego na podstawie prawie wszystkich podstawowych wskaźników. Należy rozważyć dwa główne kierunki osiągnięcia niezbędnego poziomu bezpieczeństwa żywnościowego: zapewnienie dostaw żywności w wymaganej ilości i osiągnięcie samozabezpieczania w produkty rolne.
  5. Dariusz Czakowski
    Efektywność i produktywność gospodarstw rolnych na podstawowych rynkach produkcji roślinnej i zwierzęcej w Polsce w pierwszej dekadzie po akcesji do Unii Europejskiej
    EFFICIENCY AND PRODUCTIVITY OF FARMS IN THE BASIC MARKETS OF PLANT AND ANIMAL PRODUCTION IN POLAND IN THE FIRST DECADE AFTER ACCESSION TO THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: rynki produktów rolnych, integracja europejska
    Key words: markets of agricultural products, European integration
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono najważniejsze statystyki i wskaźniki związane z kształtowaniem się podstawowych kategorii ekonomiczno-finansowych gospodarstw rolnych, takich jak produktywność poszczególnych czynników wytwórczych, poziom rentowności oraz kosztochłonności produkcji. Rozważania przeprowadzono dla gospodarstw rolnych specjalizujących się w produkcji podstawowych produktów rolnych, takich jak: zboża i oleiste, rośliny okopowe (w tym ziemniaki i buraki cukrowe), owoce, warzywa pod osłonami, żywiec wołowy, wieprzowy, drobiowy, mleko krowie, jaja kurze. Z kolei porównanie osiąganych wyników ekonomiczno-finansowych metodą wzorca rozwoju Hellwiga umożliwiło określenie, które typy gospodarstw rolnych były najbardziej efektywne w okresie poakcesyjnym.
    The article presents the most important statistics and indicators related to the development of basic economic and financial categories of agricultural holdings, such as the productivity of individual factors, the level of profitability and the cost of production. Considerations have been made for agricultural holdings specializing in the production of basic agricultural products such as: cereals and oil, root crops (including potatoes and sugar beet), fruits, vegetables under the cover, beef cattle, pork, poultry, cow’s milk, chicken eggs. In turn, the comparison of the economic and financial results achieved using the Hellwig’s pattern of development allowed us to determine which types of farms were most effective during the post–accession period.
  6. Zsuzsanna Deák, Árpád Ferencz
    FINANCIAL FEASIBILITY OF SHORT ROTATION ENERGY CROPS IN HUNGARY: A CASE STUDY
    OPŁACALNOŚĆ KRÓTKOROTUJĄCYCH ROŚLIN ENERGETYCZNYCH NA WĘGRZECH – STUDIUM PRZYPADKU

    Key words: bioenergy, biomass, SRC, financial feasibility, Hungary
    Słowa kluczowe: bioenergia, biomasa, SCR, opłacalność finansowa, Węgry
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Biomass is a readily available, renewable and environmentally friendly source of energy. Exploiting renewable organic matter for energy production is showing a growing tendency worldwide including in Hungary. Forest plantations with large numbers of plants (short rotation coppices) that provide a homogeneous, locally available raw material of various fast growing deciduous wood species are broadly supported. In our research we have investigated the financial viability of a short rotation energy forest plantation in the Kunság region of Hungary. Both the EU and Hungary provide economic incentives for the creation and propagation of bio-energy producing facilities. Our results show that the enterprise could not generate profit for the period examined without the help of such subsidies. There are several obstacles that farmers are facing such as the initial high capital outlay, technological shortcomings of the harvesting methods, high logistics costs and suppressed purchasing prices.
    Biomasa jest łatwo dostępnym, odnawialnym i przyjaznym dla środowiska źródłem energii. Eksploatacja odnawialnych zasobów organicznych do produkcji energii wskazuje na rosnącą tendencję na całym świecie, także na Węgrzech. Głównym źródłem biomasy są lasy, które zapewniają jednorodny, lokalnie dostępny surowiec różnych szybko rosnących drzew liściastych. Przedstawiono wnioski z analiz dotyczących opłacalności krótkoterminowej plantacji leśnej na cele energetyczne, zlokalizowanej w regionie Kunság na Węgrzech. Wykazano, że w badanym okresie przedsiębiorstwo nie mogłoby osiągnąć zysków bez pomocy w postaci dotacji. Istnieje kilka przeszkód w rozwoju tego typu upraw, na które napotykają rolnicy. Wykazano, że są to m.in. początkowy wysoki nakład kapitału, ograniczenia technologiczne związane z pozyskaniem drewna, wysokie koszty logistyczne i zablokowane ceny skupu.
  7. Wiesław Dzwonkowski
    POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ZIEMNIAKAMI I ICH PRZETWORAMI W LATACH 2000-2015
    POLISH FOREIGN TRADE OF POTATOES AND POTATO PRODUCTS IN THE PERIOD 2000-2015

    Słowa kluczowe: ziemniaki, przetwory ziemniaczane, eksport, import, saldo
    Key words: potatoes, potato products, export, import, balance
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie i ocena zmian zachodzących w polskim handlu zagranicznym ziemniakami i ich przetworami w latach 2000-2015. Dokonano analizy wielkości, wartości oraz struktury towarowej handlu w zmieniających się uwarunkowaniach rynkowych i handlowych przed akcesją Polski do UE i po niej oraz w ostatnich latach, gdy procesy dostosowawcze w polskim w sektorze ziemniaczanym w wielu obszarach w dużej mierze zostały już zakończone. Stwierdzono, że handel zagraniczny ziemniakami i przetworami nie ma decydującego wpływu na kształtowanie się bilansu ziemniaków w Polsce, ale jego znaczenie w tym zakresie systematycznie rośnie. Zaobserwowano systematyczny wzrost obrotów w handlu zagranicznym w sektorze ziemniaczanym, przy czym w eksporcie dotyczy to przede wszystkich przetworów ziemniaczanych, natomiast w imporcie bardzo znaczący jest udział ziemniaków świeżych. W analizowanym okresie eksport ziemniaków zmniejszył się z 84 do około 20 tys. t, a przetworów ziemniaczanych wzrósł dwukrotnie do 700 tys. t (w ekwiwalencie ziemniaków). W tym okresie zanotowano wzrost przywozu ziemniaków świeżych z 40 do 170 tys. t, a przetworów ziemniaczanych z 15 do 270 tys. t.
    Analysis of potatoes and potato products foreign trade was conducted in changing market and trading conditioning before and after the Polish accession to the EU and in last years, when adaptation processes in the Polish potato sector practically were already finished. In spite of the biggest decrease in last years, Poland still remains one of the bigger producers of potatoes in Europe and in the world. The export of potatoes to the direct consumption is low, however the sale to of potato products to foreign markets systematically grows, mainly of fries and chips, what is possible thanks systematically increasing their domestic production. After the Polish accession to the EU and for abolishing tariff barriers an import of potatoes and potato products considerably increased. Poland has a positive balance in potato products foreign trade, however from the accession to the EU remains the net importer of potatoes.
  8. Sylwia Gołąb, Małgorzata Szcześniak
    Ekonomiczno-psychologiczne wyznaczniki jakości życia mieszkańców wsi
    ECONOMIC AND PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF LIFE QUALITY AMONG RURAL AREAS RESIDENTS

    Słowa kluczowe: jakość życia, ekonomiczno-psychologiczne wyznaczniki jakości życia, tereny wiejskie
    Key words: life quality, economic and psychological determinants of life quality, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest analiza wybranych ekonomiczno-psychologicznych wyznaczników jakości życia osób z terenów wiejskich. Badanie przeprowadzono wśród 68 osób zamieszkujących tereny wiejskie w województwie zachodniopomorskim. W badaniu wykorzystano kwestionariusz poczucia jakości życia, interpersonalną skalę motywacji związanej z przebaczeniem, skalę satysfakcji z życia oraz ankietę dotyczącą oceny sytuacji materialnej osoby badanej i jej otoczenia, opracowaną na podstawie literatury przedmiotu. Wyniki badań wskazują, że ogólne poczucie jakości życia pozytywnie koreluje ze zmiennymi psychologicznymi (satysfakcja z życia i przebaczenie) oraz większością wskaźników oceny sytuacji materialnej osób badanych. Na podstawie rezultatów badań określono, które zmienne psychologiczne i ekonomiczne pozwalają istotnie statystycznie przewidywać poziom ogólnego poziomu poczucia jakości życia.
    The purpose of the study is to discuss the quality of life of people from rural areas. The survey was conducted among 68 people living in rural areas in the voivodshipof Zachodniopomorskie. In the research the following questionnaires were used: the Quality of Life Questionnaire; Transgression-Related Interpersonal Motivations Inventory (TRIM-12); Life Satisfaction Scale, and a short query, based on the literature of the subject, assessing the material situation of respondents and their opinion about their environment. The results indicate that overall quality of life positively correlates with psychological variables (satisfaction with life and forgiveness) and most indicators of the financial situation of the respondents. Based on the results of the study, it was determined which psychological and economic variables are statistically significant predictors of the overall level of quality of life.
  9. Danuta Gonet
    INNOWACYJNOŚĆ CZŁONKÓW GRUP PRODUCENTÓW ROLNYCH. STUDIUM PRZYPADKÓW
    THE INNOVATIVENESS OF MEMBERS OF AGRICULTURAL PRODUCER GROUPS – ON SELECTED EXAMPLES

    Słowa kluczowe: gospodarstwo rolne, członkowie, innowacje, grupa producentów rolnych
    Key words: agricultural farms, members, innovations, agricultural producer group
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono problematykę innowacyjności na przykładzie dwóch grup producentów rolnych (X producentów gęsi i kaczek oraz Y producentów trzody chlewnej) w odniesieniu do prowadzonych gospodarstw rolnych. Źródłem materiałów był kwestionariusz wywiadu przeprowadzony w 2015 roku. W badaniach wykorzystano metodę opisową i porównawczą. Rolnicy charakteryzowanych grup prowadzili gospodarstwa, w których dominowała produkcja zwierzęca, dlatego implementowane przez nich innowacje w większości dotyczyły produkcji zwierzęcej. Ponad połowa ankietowanych w ramach tego działu zwiększyła pogłowie zwierząt. Najważniejszym nośnikiem innowacji dla rolników były szkolenia i kursy WODR. Wprowadzane innowacje były głównie finansowane z własnych środków pieniężnych. Ponad połowa z ankietowanych rolników twierdziła, że innowacje wpłynęły na unowocześnienie ich gospodarstwa, co miało korzystny wpływ na osiągane wyniki ekonomiczne i konkurencyjność na rynku.
    The article presents the issue of innovation in the members of two producer groups / X producers of geese and ducks and Y producers of pigs / in relation to the farms. The source of the material was an interview questionnaire carried out in 2015. The research used a descriptive and comparative method. Farmers of the characterized groups ran farms where animal production was dominant, and therefore the innovations they implemented mostly involved animal production. More than half of respondents in this department increased animal stock. The most important vehicle for innovation for farmers was WODR training and courses. The innovations being introduced were mainly financed from own funds. More than half of the farmers surveyed claimed that innovations influenced the modernization of their farms, which had a positive impact on their economic performance and market competitiveness.
  10. Piotr Gradziuk
    Potencjał i prognozy wykorzystania biogazu rolniczego w Polsce
    POTENTIAL AND FORECAST FOR USE OF AGRICULTURAL BIOGAS IN POLAND

    Słowa kluczowe: energia odnawialna, biogaz, prognozowanie, modelowanie
    Key words: renewable energy sources, biogas, forecasting, modeling
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem podjętych badań było określenie zmian oraz dynamiki rozwoju sektora biogazu w Polsce. Na podstawie opracowanych modeli tendencji rozwojowych, które charakteryzowały się zdolnością wyjaśniania opisywanych zjawisk, przedstawiono prognozy pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych w Polsce do 2030 roku. Z przedstawionych badań wynika, że do 2030 roku udział tego sektora w wytwarzaniu energii ze źródeł odnawialnych ulegnie podwojeniu.
    The purpose of the research was to identify changes and dynamics of development of biogas sector in Poland. On the basis of developed models of development tendencies, which were characterized by the ability to explain the described phenomena, projections of renewable energy generation in Poland were presented up to 2030. From the presented research it is expected that by 2030 the share of this sector in the generation of renewable energy will be doubled.
  11. Danuta Guzal-Dec, Magdalena Zwolińska-Ligaj
    Lokalne grupy działania na rzecz włączenia społecznego w województwie lubelskim
    LOCAL ACTION GROUPS FOR SOCIAL INCLUSION IN LUBLIN REGION

    Słowa kluczowe: ekskluzja społeczna, inkluzja społeczna, rozwój inkluzywny, program LEADER, LGD
    Key words: social exclusion, social inclusion, inclusive growth, LEADER programme, LAG
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest charakterystyka funkcjonowania lokalnych grup działania (LGD) w perspektywie 2014-2020 i ocena skali i zakresu oddziaływania LGD poprzez politykę włączenia społecznego na społeczności obszarów wiejskich i miejsko-wiejskich województwa lubelskiego. Cel został zrealizowany dzięki analizie literatury przedmiotu i dokumentów regulujących funkcjonowanie wszystkich 22 LGD z województwa lubelskiego oraz desk research. Zebrany materiał poddano analizie statystycznej z zastosowaniem statystki opisowej oraz testu istotności różnic. Wykazano, że przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu w różnych jego wymiarach i obszarach zawarto w celach statutowych i strategiach rozwoju wszystkich LGD. Wśród nich wyodrębniono grupę szczególnie aktywnie realizujących politykę włączenia, jednak wykazano niską aktywność badanych LGD na rzecz rozwoju działań postulowanych w Krajowym Programie Rozwoju Ekonomii Społecznej.
    The aim of the study was to characterize the functioning of the Local Action Groups (LAGs) in the 2014–2020 perspective and to assess the scale and extent of LAGs impact through the social inclusion policy for rural and urban-rural communities in Lublin voivodship. The aim was achieved through the analysis of literature as well as documents regulating the functioning of all 22 LAGs in Lubelskie Voivodship. The desk research method was also used. In the analysis of the research material elements of descriptive statistics and the significance test of differences were used. It has been demonstrated that counteracting social exclusion in various dimensions and areas was outlined in the statutory purposes and development strategies of all LAGs. Among the LAGs investigated there are entities that actively implement the policy of inclusion. However, the activity of LAGs surveyed in the activities undertaken under the National Program for the Development of Social Economy is low.
  12. Justyna Herda-Kopańska
    Efekty mnożnikowe w rolnictwie
    MULTIPLIER EFFECTS IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: mnożnik, efekt mnożnikowy, rolnictwo
    Key words: multiplier, multiplier effects, agriculture
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wnioski wypływające z przeglądu literatury dotyczącej badań nad efektami mnożnikowymi występującymi w rolnictwie. Wyjaśniono, czym jest mnożnik, następnie omówiono efekty mnożnikowe występujące w sektorze rolniczym. Na podstawie literatury przedmiotu zaprezentowano wyniki badań analizujących efekty mnożnikowe w rolnictwie. Można stwierdzić, że rozwój rolnictwa przyczynia się do tworzenia efektów mnożnikowych nie tylko w rolnictwie, ale również w innych sektorach gospodarki.
    The paper presents the conclusions stemming from the literature review concerning studies on multiplier effects present in the agriculture. Firstly, the concept of a multiplier is presented. Then, multiplier effects in the agriculture are described. Finally, based on a literature review, results of studies on multiplier effects in the agriculture are discussed. Following the conducted literature review study it can be concluded that the development of agriculture creates multiplier effects not only in the agriculture, but also in the other sectors of the economy.
  13. Andrzej Hornowski, Tomasz Kondraszuk
    Wykorzystanie metodyki BEP do analizy kosztów mechanizacji w gospodarstwie rolniczym
    USE METHODOLOGY OF BEP TO ANALYZE MECHANIZATION COSTS ON FARM

    Słowa kluczowe: BEP, mechanizacja, koszty
    Key words: BEP, mechanization, costs
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podjęto próbę adaptacji metodyki analizy BEP do oceny rentowności użytkowania maszyn rolniczych. Przyjęto traktowanie kosztu amortyzacji maszyny jako kosztu stałego, ale tylko do progu racjonalnego wykorzystania. Powyżej tego progu, uznano, że amortyzacja powinna być liczona metodą czynną i traktowana jako koszt zmienny. W tym przypadku to potencjał techniczny i jego zużycie staje się „wąskim gardłem”. Dodatkowo uznano za zasadne uwzględnianie kosztu oprocentowania zaangażowanego kapitału, który będzie miał charakter kosztu stałego. Dotychczas badania nad efektywnością wykorzystania maszyn skupiały się nad ilościową analizą ich wykorzystania, pomijano zaś aspekty finansowe. Proponowane wykorzystanie metodyki BEP pozwala nie tylko na określenie progu rentowności ilościowego i wartościowego dla analizowanej maszyny, ale również na obliczenie granicznych wartości poszczególnych składowych kosztów zmiennych (cen paliwa, remontów) oraz stałych (garażowania, konserwacji, oprocentowania).
    The article attempts to adapt the BEP analysis methodology to assess the viability of agricultural machinery. It was assumed to treat the machine depreciation cost as a fixed cost, but only to the rational use threshold. Above this threshold, it was considered that depreciation should be calculated using the active method and treated as a variable cost. In this case it’s a technical potential and its wear becomes a bottleneck. In addition, it was considered reasonable to take into account the cost of interest on the capital employed, which would be a fixed cost. So far research on the efficiency of machinery utilization has focused on the quantitative analysis of their use, and the financial aspects are ignored. The proposed use of the BEP methodology allows not only quantitative and qualitative yield thresholds for the analyzed machine, but also the calculation of the limit values of the variable component costs (fuel prices, repairs) and fixed costs (garage, maintenance, interest rates).
  14. Michał A. Jerzak, Paweł Krysztofiak
    Narodowy Cel Wskaźnikowy jako czynnik rozwoju rynku rodzimego białka roślinnego
    THE NATIONAL INDEX TARGET AS THE DEVELOPMENT FACTOR OF NATIVE VEGETABLE PROTEIN MARKET

    Słowa kluczowe: rośliny białkowe, opłacalność produkcji, rynek białka roślinnego, Narodowy Cel Wskaźnikowy
    Key words: protein crop, production profitability, fodder market, national index target
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest wskazanie możliwości wykorzystania Narodowego Celu Wskaźnikowego dla białka roślinnego jako czynnika stymulującego rozwój rynku rodzimych roślin białkowych w polskiej gospodarce. W realizacji postawionego celu posłużono się dostępnymi wynikami badań związanymi z rynkiem rodzimych roślin białkowych. Przedstawiono propozycję algorytmu, który określa wynikający z NCW udział rodzimych roślin białkowych w produkcji pasz realizowanej przez krajowe przedsiębiorstwa. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że wcześniejsze próby rynkowego animowania rynku rodzimych roślin białkowych nie przyniosły zamierzonych rezultatów. Dlatego ze względu na silną pozycję konkurencyjną rynku importowanej śruty sojowej dalsze działania zmierzające do osiągnięcia zamierzonego celu wymagają wprowadzenia NCW dla rodzimego białka roślinnego w paszach, pomimo że jest to mechanizm będący formą interwencjonizmu państwowego. Jednak doświadczenia związane z wykorzystaniem nasion rzepaku na cele wytwarzania biopaliw, wskazują na duże szanse powodzenia zamierzonych działań.
    The purpose of this paper was to indicate the possibilities of using The National Index Target of vegetable protein as the development of native vegetable protein market stimulating factor in Polish economy. Available research results connected with native vegetable protein market were used in the accomplishment of the task. The proposition of algorithm that defines, resulting from the National Index Target, native vegetable protein contribution to fodder production by national companies is presented in the article. The study concluded that previous attempts of native vegetable protein market animation had not produced intended effects. Further actions, to confront the strong competitive position of import soybean meal market, that tend to achieve the goal require the introduction of the National Index Target to native vegetable protein in the fodder, however it is a form of state interventionism. Yet the research connected with using rape seeds for the production of biofuels indicates a huge chance of succeeding in intended purposes.
  15. Anna Jędrejek, Zuzanna Jarosz
    Potencjał biomasy rolniczej na cele energetyczne w województwie lubelskim
    POTENTIAL OF AGRICULTURAL BIOMASS FOR ENERGY PRODUCTION PURPOSES IN LUBELSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: biomasa, słoma, siano, biogaz, potencjał energetyczny
    Key words: biomass, straw, hay, biogas, energy potential
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest oszacowanie potencjału energetycznego biomasy ubocznej z produkcji rolniczej (słoma, siano, nawozy naturalne) na terenie województwa lubelskiego. Wskazano także potencjał energetyczny możliwy do pozyskania z kukurydzy, jako kosubstratu w produkcji biogazu. Przeprowadzone szacunki wykazały, że potencjał energetyczny biomasy ubocznej z produkcji roślinnej kształtuje się na poziomie 26 966,6 TJ/rok. Na terenie województwa można także pozyskać 195 350,8 dam3/rok biogazu, którego energię można przekształcić w 5 586,4 TJ/rok energii cieplnej lub 1241 GWh/rok energii elektrycznej.
    The purpose of this paper was to estimate biomass and by-products from plant production (straw, hay, natural fertilizer) in Lubelskie province, as well as demonstrate energy potential possible to obtain from maize as a co-substrate for biogas production. The estimates and related assumptions show that this region has a high energy potential amounting to 26 966.6 TJ/year, which can be gain from biomass and by-products from plant production. The area also possesses significant sources of potential for agricultural biogas production and can provide 195 350.8 dam3/year biogas, which may be converted into thermal energy – 5586,4 TJ/year or electricity – 1241 GWh/year.
  16. Sławomir Juszczyk, Marta Idasz-Balina
    FINANCIAL EFFICIENCY OF COOPERATIVE BANKS LED BY WOMEN IN POLAND
    EFEKTYWNOŚĆ FINANSOWA BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH W POLSCE KIEROWANYCH PRZEZ KOBIETY

    Key words: cooperative bank, financial performance, chairperson of the board
    Słowa klucze: bank spółdzielczy, wyniki finansowe, prezes zarządu
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The main objective of the study was to determine whether the fact that the chairpersons of the boards of cooperative banks in Poland are women, it affects the financial performance of these banks. The study used data for the years 2010-2014 from 40 cooperative banks in Poland. In the course of the study, it was found that the banks managed by women are significantly smaller than men’s managed banks, and hence the financial result is generally lower. However, the financial performance ratios in these banks were generally higher. Smaller banks are generally in rural areas, and banks with a larger total balance sheet are usually located in urban areas.
    Celem głównym badań było ustalenie, czy fakt, że prezesami zarządów banków spółdzielczych w Polsce są kobiety, wpływa na efektywność finansową tych banków. W badaniu wykorzystano dane za lata 2010-2014 z 40 banków spółdzielczych w Polsce. W toku badań ustalono, że banki zarządzane przez kobiety są zdecydowanie mniejsze niż banki zarządzane przez mężczyzn, stąd i wynik finansowy jest na ogół mniejszy. Jednak wskaźniki efektywności finansowej w tych bankach były na ogół wyższe. Banki mniejsze znajdują się zazwyczaj na terenach typowo wiejskich, banki o większej sumie bilansowej mają siedzibę na terenach miejskich.
  17. Halina Kałuża, Agnieszka Ginter, Jacek Kałuża
    Jakość życia na obszarach wiejskich w opinii kobiet z powiatu siedleckiego
    QUALITY OF LIFE IN RURAL AREAS ACCORDING TO THE OPINION OF WOMEN FROM SIEDLCE COUNTY

    Słowa kluczowe: subiektywna jakość życia, poziom życia, kobiety, obszary wiejskie, powiat siedlecki
    Key words: subjective quality of life, standard of living, women, rural areas, Siedlce county
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie poziomu oraz jakości życia kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet bezrobotnych na obszarach wiejskich na przykładzie powiatu siedleckiego. Na poziom i jakość życia ludności wpływa wiele czynników o charakterze mikro- i makroekonomicznym, m.in. aktywność zawodowa i związane z tym odpowiednie wynagrodzenie czy warunki mieszkaniowe. Zadowolenie z własnego życia uznawane jest za podstawowy wskaźnik subiektywnej oceny jakości życia. Oceny jakości życia dokonano w oparciu o czynniki subiektywne. Głównym narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety, który umożliwił pozyskanie informacji na temat cech społeczno-demograficznych respondentek oraz analizę podjętego zagadnienia. Przeprowadzone badania pozwoliły stwierdzić, że najwięcej badanych kobiet oceniło swój poziom życia jako średni. Znaczna grupa kobiet zamieszkująca obszary wiejskie deklarowała wolę emigracji do miasta.
    Many factors of micro and macroeconomic nature affect the level and quality of life of the population, including occupational activity and related remuneration or living conditions. Satisfaction of life is considered as the primary indicator of subjective quality of life assessment. The purpose of this paper was to present the level and quality of women’s life with special attention paid to unemployed women in rural areas, based on the example of the Siedlce district. Quality of life was assessed on the basis of subjective factors. The main research tool was a questionnaire survey which enabled the information on the socio-demographic characteristics of the respondents and the analysis of the question. The conducted research found that the majority of the surveyed women from the rural areas of the Siedlce county assessed their standard of living as average. A large group of women living in rural areas declared their intention to emigrate to the city.
  18. Konrád Kiss
    SHORT SUPPLY CHAINS – FROM THE VIEWPOINT OF PRODUCERS
    KRÓTKIE ŁAŃCUCHY DOSTAW Z PERSPEKTYWY PRODUCENTÓW

    Key words: short supply chain, producer satisfaction, food retail
    Słowa kluczowe: krótkie łańcuchy dostaw, zadowolenie producentów, sprzedaż detaliczna żywności
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The modern food retail trade means a concentrated and overstocked market in developed countries as well as in many developing countries. Joining the food chains of the “modern retail trade” often poses a problem for small-sized agricultural producers, which decreases their market opportunities. Trading in short supply chains is an option for producers to reach markets and increase incomes. The object of this exploring study is to use primary interviews to assess the opinions and satisfaction of the producers trading in short supply chains about their sales opportunities. The main question is how short supply chains can perform their given roles as regards both producer positions and in rural development.
    Celem opracowania jest przedstawienie opinii na temat zadowolenia producentów prowadzących sprzedaż w krótkich łańcuchach dostaw. Współczesny handel detaliczny artykułami żywnościowymi charakteryzuje się nadmierną koncentracją. Często wejście na rynek dla małych producentów w takiej sytuacji jest niemożliwe. Alternatywą dla takich podmiotów są krótkie łańcuchy dostaw. Do badań wykorzystano dane pierwotne. Pytanie badawcze dotyczyło tego, jak krótkie łańcuchy dostaw mogą wykonywać swoje funkcje w odniesieniu zarówno do pozycji producenta, jak i rozwoju obszarów wiejskich.
  19. Maria Klonowska-Matynia
    Kompetencje edukacyjne a zróżnicowanie kapitału ludzkiego na obszarach wiejskich w województwie zachodniopomorskim
    EDUCATIONAL COMPETENCIES VS HUMAN CAPITAL DIVERSIFICATION ON RURAL AREAS IN THE ZACHODNIOPOMORSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: kapitał ludzki, obszary wiejskie, edukacja
    Key words: human capital, rural areas, educational factors
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie poziomu zróżnicowania i klasyfikacja obszarów wiejskich województwa zachodniopomorskiego pod względem zasobów kapitału ludzkiego definiowanego w obszarze edukacji. W badaniu zastosowano metodę porządkowania liniowego bezwzorcową i w efekcie każdej jednostce przestrzennej przypisano miarę syntetyczną, opisującą łączny poziom zasobu. Przyjęto założenie o nierównym rozkładzie kapitału ludzkiego na obszarach wiejskich. Uzyskane wyniki potwierdzają, że obszary wiejskie w województwie zachodniopomorskim są zróżnicowane pod względem kapitału ludzkiego, a poziom kapitału można wyrazić jakościowymi kompetencjami edukacyjnymi mieszkańców danej jednostki (także w obszarze edukacji poza formalnej). Przestrzenne rozmieszczenie kapitału ludzkiego jest zgodne z typologią obszarów wiejskich dokonaną w ramach Monitoringu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Wyższa koncentracja kapitału występuje na obszarach silnie zurbanizowanych (gminy typu 7), podczas gdy deficyty kapitału ujawniają się na obszarach peryferyjnych opartych na rolnictwie wielkoobszarowym, zwłaszcza w tzw. gminach popegeerowskich (gminy typu 2). Badaniem objęto obszary wiejskie zdefiniowane jako gminy wiejskie i wiejsko-miejskie wyodrębnione w oparciu o kryterium administracyjne zgodnie z nomenklaturą GUS. Źródłem danych były Okręgowa Komisja Egzaminacyjna (OKE) w Poznaniu, Narodowy Spis Powszechny 2011, Bank Danych Lokalnych GUS oraz Monitoring Rozwoju Obszarów Wiejskich etap I.
    The aim of the paper was to determine the level of differentiation and classification of rural areas in the Zachodniopomorskie province in terms of human capital resources defined in the field of education. The linear ordering method in the study was applied, and as a result, each spatial unit the synthetic indicator was assigned, describing the total level of the resource. It was assumed the uneven spatial distribution of human capital. The obtained results confirm: a higher level of human capital cumulating on highly urbanized areas and the occurrence of deficits on peripheral areas characterized by qualitatively low educational competences (also outside the formal). The study encompasses rural areas defined as rural and rural-urban gminas distinguished according to the GUS administrative criterion. The Regional Examination Board (OKE) in Poznan, the National Census of 2011 (NSP), the Local Data Bank of the CSO and the data of Rural Development Monitoring stage 1 were the main data source.
  20. Łukasz Komorowski, Monika Stanny
    Publiczny transport zbiorowy na obszarach wiejskich – wnioski z badań
    PUBLIC TRANSPORT IN RURAL AREAS – STUDIES CONCLUSIONS

    Słowa kluczowe: transport publiczny, obszary wiejskie, gminy, finansowanie, rozwój
    Key words: public transport, rural areas, communities, financing, development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przyjęto założenie, że finansowanie transportu publicznego przez samorządy lokalne jest zjawiskiem częstym na obszarach wiejskich o wielofunkcyjnej strukturze gospodarki, natomiast relatywnie rzadkim w samorządach monofunkcyjnych rolniczo. Podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy transport publiczny na obszarach wiejskich jest usługą o regresywnym kierunku, czy jednak liczba gmin finansujących go wzrasta. Przeprowadzone na grupie 2173 gmin wiejskich i miejsko-wiejskich analizy pozwoliły na empiryczną falsyfikację pierwszej oraz weryfikację drugiej części pytania. Mimo zwiększającej się liczby samorządów finansujących transport zbiorowy wykazano znaczne zróżnicowanie przestrzenne w tym aspekcie. Relatywnie wysoki odsetek mieszkańców gmin względnie monofunkcyjnych, położonych poza strefą oddziaływania największych miast, pozbawiony jest możliwości korzystania z organizowanej przez gminę komunikacji zbiorowej. Jednocześnie w gminach tych wskazuje się na silną potrzebę dofinansowywania tej usługi.
    The paper assumed that public transport is more often financed in the multifunctional rural areas than in typical agricultural communities. The authors have tried to explain whether public transport in urban areas is regressive or the number of communities financing this service is increasing. Own studies show that number of rural communities financing public transport has increased between 2001 and 2016. In spite of all, there are large spatial differentiations across the country. Comparatively high percentage of inhabitants of typical agricultural areas do not have possibility to use public transport. Need to organize this service was pointed relatively often in those communities.
  21. Irén Rita Kőszegi
    THE IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL PROTECTION FROM THE PERSPECTIVE OF YOUNG FARMERS IN THE HOMOKHÁTSÁG REGION
    ZNACZENIE OCHRONY ŚRODOWISKA Z PERSPEKTYWY MŁODYCH ROLNIKÓW Z HOMOKHÁTSÁG

    Key words: young farmers in Hungary, Homokhátság, sustainable agricultural, environment, aridification, greening
    Słowa kluczowe: młodzi rolnicy na Węgrzech, Homokhátság, zrównoważone rolnictwo, środowisko, wyjałowienie, zazielenie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. It could be stated of the European Union member states that the proportion of workers in agriculture is steadily declining which in addition is coupled with a low proportion of young farmers. The issue of young farmers and sustainability is a top priority in the strategy “Europe 2020: Smart, Sustainable and Inclusive Growth”, as the importance of young people’s involvement and environmental protection is indispensable to the future of agriculture. In my research, I look at the young farmers of the Homokhátság (Sand Ridge) region of Hungary searching for answers to the challenges young farmers face today in these special areas. How do they deal with environmental protection, how does their farming influence the problem of aridification?
    Celem artykułu jest określenie znaczenia działań z zakresu ochrony środowiska z perspektywy młodych rolników z regionu Homokhátság na Węgrzech. Stwierdzono, że zarówno w całej Unii Europejskiej, jak i na Węgrzech spada udział osób młodych zatrudnionych w rolnictwie. Jednocześnie w dokumentach strategicznych UE wskazuje się na istotne znaczenie ludzi młodych w kreowaniu zrównoważonego rozwoju rolnictwa. W badaniu posłużono się opiniami młodych rolników z regionu Homokhátság na Węgrzech. Zwrócono szczególną uwagę na opinie dotyczące ich podejścia do ochrony środowiska i określenia, jak stosowane przez nich praktyki wpływają na region podlegający procesowi wyjałowienia.
  22. Magdalena Kozera-Kowalska, Jarosław Uglis
    Postrzeganie kariery zawodowej w agrobiznesie przez studentów Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu – studium przypadku
    PERCEPTION OF PROFESSIONAL CAREER IN AGRIBUSINESS BY STUDENTS FROM THE POZNAŃ UNIVERSITY OF LIFE SCIENCES – CASE STUDY

    Słowa kluczowe: kariera zawodowa, agrobiznes, praca idealna, postrzeganie pracy w agrobiznesie
    Key words: professional career, agribusiness, perfect job, perception of work in agribusiness
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano wyniki badań nad wpływem wybranych czynników na postrzeganie agrobiznesu jako miejsca pracy i realizacji kariery zawodowej. Przyjęto, że wpływ taki mają wykształcenie (ukończony poziom studiów) oraz płeć. Zgromadzone z użyciem ankiety audytoryjnej dane faktograficzne poddano analizie statystycznej. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że w opinii studentów idealna praca powinna być zgodna z ich zainteresowaniami, oferować stabilne warunki zatrudnienia, dawać poczucie dumy z jej wykonywania, a także gwarantować wysokie zarobki i jednocześnie odbywać się w przyjaznej atmosferze. Natomiast za niepożądane cechy pracy studenci uznali: nieregularność czasu pracy, wymóg mobilności, tj. cechy związane z dużą liczbą i wysokim tempem wykonywania obowiązków. Na podstawie badań stwierdzono także, że praca na stanowisku przedstawiciela handlowego w agrobiznesie, chociaż daje możliwości rozwoju, nie stanowi atrakcyjnej oferty zatrudnienia dla większości badanych.
    This paper includes the results of examination on the impact of selected factors on the perception of agribusiness as a place of work and career achievement of graduates. It was assumed that such influence have: education (level of completed studies) and sex. Collected data were obtained using an audit questionnaire which were analyzed statistically. Based on the research, it has been found that, in the opinion of the students, the ideal work should be in line with their interests, offer stable employment conditions, give pride to its performance, and guarantee high earnings and at the same time be in a friendly atmosphere. For the undesirable features of this work, the students considered: irregularity of working time, mobility requirement, it means features connected with high number and high pace of performance of duties. Based on the research, it was also found that working as a sales representative in agribusiness, while giving development opportunities, is not an attractive job offer for most of the respondents.
  23. Jakub Kraciuk
    Bezpieczeństwo żywnościowe krajów Unii Europejskiej
    FOOD SECURITY OF THE EUROPEAN UNION COUNTRIES

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, kraje Unii Europejskiej
    Key words: food security, EU countries
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ukazanie stanu bezpieczeństwa żywnościowego krajów Unii Europejskiej oraz określenie podstawowych czynników determinujących poziom tego bezpieczeństwa. Stwierdzono istnienie dużych dysproporcji w stanie bezpieczeństwa żywnościowego pomiędzy poszczególnymi krajami UE, a szczególnie pomiędzy krajami starej i nowej UE. Określono, że w analizowanych latach średnio w krajach UE pogorszyła się dostępność cenowa produktów oraz ich jakość. Niekorzystne zmiany, jakie zaszły, nie były jednak zbyt wielkie. Natomiast średni wskaźnik dla analizowanych krajów dotyczący dostępu do żywności wyraźnie się poprawił.
    The aim of the study was to show the state of food security in European Union countries and defines the basic factors determining the level of this security. There is a large disproportion in the state of food security between individual European Union countries, especially between old and new EU countries. It was determined that in the analyzed years average prices of products and their quality deteriorated in the countries of the European Union. The unfavorable changes that have taken place were not too great. On the other hand, the average indicator for the analyzed countries regarding access to food has clearly improved.
  24. Marcin Krawczak
    Transmisja cen w wybranych łańcuchach rolno-żywnościowych
    PRICE TRANSMISSION IN SELECTED AGRI-FOOD CHAINS

    Słowa kluczowe: transmisja cen, autoregresja, łańcuch marketingowy
    Key words: Price transmission, autoregress, marketing chain
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Metodą wykorzystaną do badania transmisji cen były modele ARDL dla czterech produktów wieprzowych (schab, boczek, szynka, baleron) na różnych etapach łańcucha marketingowego. Zbadano również asymetrię w transmisji cen za pomocą modelu Balke’a i współautorów. Najsilniejsza transmisja występowała między ceną przetwórcy a ceną surowca. Najistotniejszy czynnik w kształtowaniu się cen produktów na którymkolwiek etapie to opóźniona o miesiąc reakcja na zmiany własnych cen. Asymetria występowała jedynie dla części zmiennych oraz ich opóźnień, na ogół o charakterze dodatnim.
    The method used to test the price transmission is the ARDL models for four pork products (pork chops, bacon, ham, and ham) at various stages of the marketing chain. The asymmetry in price transmission was also investigated using the Balke et al. Model. The strongest transmission occurred between the price of the processor and the price of the raw material. The most important thing in the evolution of product prices at any stage has been delayed by one month’s reaction to changes in prices. Asymmetry was present only for variable parts and their delays, generally positive.
  25. Irena Kropsz-Wydra
    Zróżnicowanie poziomu nakładów na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce
    DIVERSIFICATION OF THE LEVEL OF EXPENDITURES ON FIXED ASSETS FOR ENVIRONMENTAL PROTECTION AND WATER MANAGEMENT

    IN POLAND
    Słowa kluczowe: nakłady inwestycyjne, środki trwałe, ochrona środowiska, gospodarka wodna, Polska
    Streszczenie/Summary
    Key words: investment outlays, fixed assets, environmental protection, water management, Poland
    Abstrakt. Celem artykułu jest analiza zmian oraz ocena zróżnicowania poziomu nakładów inwestycyjnych ponoszonych na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce. Zakres czasowy badań obejmował lata 2002-2015. Analizie poddano strukturę regionalną oraz dynamikę zmian poziomu nakładów inwestycyjnych, dodatkowo określono udział nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska i gospodarkę wodną w nakładach inwestycyjnych na gospodarkę narodową ogółem. Zaobserwowano ogólny wzrost nakładów inwestycyjnych na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce, czego potwierdzeniem jest rosnąca dynamika zmian w czasie.
    The aim of the study was to analyze changes and to assess the diversification of the level of investment expenditures on fixed assets used for environmental protection and water management in Poland. The study period covered the years 2002-2015. Regional structure and dynamics of changes in the level of investment expenditures were analyzed. In addition, the share of investment expenditures on environmental protection and water management in investment expenditures on the national economy was calculated. There was an overall increase in investment outlays on fixed assets for environmental protection and water management in Poland, as evidenced by the increasing dynamics of changes over time.
  26. Łukasz Kryszak
    Wybrane problemy rachunku dochodów rolniczych
    SELECTED PROBLEMS OF AGRICULTURAL INCOME ACCOUNTS

    Słowa kluczowe: dochody rolnicze, determinanty dochodów rolniczych, FADN
    Key words: agricultural income, agricultural income determinants, FADN
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest identyfikacja podstawowych problemów badawczych w zakresie dochodów rolniczych i ich determinant oraz próba wskazania na potencjalne kierunki rozwoju badań nad dochodami w rolnictwie. Na podstawie przeglądu literatury wskazano na potrzebę precyzyjnego stosowania pojęć dotyczących dochodów, różnice między podstawowymi perspektywami badawczymi i stosowanymi źródłami danych oraz na specyfikę rachunku dochodów spowodowaną kwestią wielozawodowości oraz koegzystencją gospodarstwa rolnego i domowego w przypadku gospodarstw rodzinnych. Wskazano też na możliwości badania dochodu rolniczego w ujęciu regionalnym z uwzględnieniem relacji zasobowych i wykorzystaniem metod analizy finansowej.
    The main goal of the study was to identify the basic research problems. Connected with agricultural income and its determinants, as well as an attempt to indicate potential directions for the development of agricultural income research. The literature review indicated the need for precise application of income concepts, the differences between the main research perspectives and the sources of data used and the specificity of the income statement due to the multi-occupancy and the co-existence of households and farms in the case of family farms. In the second part of the paper, the possibility of examining agricultural income in a regional perspective was considered, including the relation between resources and the use of financial analysis methods.
  27. Andrzej Madej
    Wpływ wykształcenia osoby prowadzącej gospodarstwo rolne na poziom jego zrównoważenia
    IMPACT OF THE FARMER’S EDUCATION ON THE LEVEL OF FARM SUSTAINABILITY

    Słowa kluczowe: wykształcenie, gospodarstwo rolne, stopień rozwoju, poziom zrównoważenia
    Key words: education, farm, degree of development, level of sustainability
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Badania, dotyczące wpływu wykształcenia osoby kierującej gospodarstwem rolnym przeprowadzono w 20 gospodarstwach o bydlęcym kierunku produkcji. Wykazały one, że obydwie grupy analizowanych gospodarstw, różniące się wykształceniem rolników, charakteryzowały się średnim poziomem zrównoważenia. Jednak bardziej zrównoważone były podmioty prowadzone przez osoby z wykształceniem średnim i wyższym, szczególnie w zakresie kryteriów społecznych i ekonomicznych. Natomiast gospodarstwa kierowane przez rolników z wykształceniem zawodowym i podstawowym były bardziej zrównoważone w wymiarze agroekologicznym, a najsłabiej w społecznym.
    Research on the education of farmers were conducted in 20 farms specialized in cattle production. The results showed that two groups of farms (differing in the education of farmers) had an average level of sustainability. Farms run by people with secondary and higher education were more sustainable that those run by farmers with vocational and primary education, particularly in terms of social and economic criteria. On the other hand, farms managed by farmers with vocational and primary education, were more sustainable in agro-ecological aspects and less sustainable in social aspects
  28. Janusz Majewski
    Rola owadów zapylających w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego Polski
    THE ROLE OF POLLINATING INSECTS IN ENSURING FOOD SECURITY IN POLAND

    Słowa kluczowe: zapylanie, owady zapylające, bezpieczeństwo żywnościowe, Polska
    Key words: pollination, insect pollinators, food security, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie znaczenia owadów zapylających dla zachowania bezpieczeństwa żywnościowego Polski. Aby to ocenić dokonano estymacji możliwych do uzyskania zbiorów roślin entomofilnych bez udziału zapylaczy. W pracy wykorzystano dane produkcyjne z 2015 roku – informacje publikowane przez Instytut Ogrodnictwa i GUS, a także literaturę przedmiotu. Stwierdzono, że owady zapylające mają największy wpływ na wysokość zbiorów w przypadku owoców. Przy braku owadów zapylających zbiory roślin entomofilnych zmniejszą się o około 60%, a w przypadku owoców spadek ten może wynieść ponad 80%. Brak owadów zapylających stwarza sytuację, że bezpieczeństwo żywnościowe Polski w sensie fizycznym nie będzie zagrożone, ale nie będzie zachowane bezpieczeństwo żywnościowe w sensie ekonomicznym, gdyż nie wszystkich konsumentów będzie stać na zakup produktów służących przygotowaniu zbilansowanej diety.
    The aim of the paper was to determinate the importance of pollinating insects for food security in Poland. To assess this, there was estimated crop production without pollinators. The information published by the Institute of Horticulture and the Central Statistical Office was used as well as the literature on the subject. The results of the study indicate that insect pollinators play a key role in fruit production, absence of pollinators may result in a crop yield reduction about 80%. In terms of physical availability of food, Polish food security will be preserved even in the absence of insect pollinators. However, at the level of economic availability, food security may not be preserved without such pollinators, in particular in terms of fruit and food security associated with the consumption of properly balanced rations.
  29. Mariusz Matyka
    Ocena regionalnego zróżnicowania struktury zasiewów w kontekście oddziaływania na środowisko przyrodnicze
    EVALUATION OF REGIONAL DIVERSIFICATION IN SOWN AREA STRUCTURE IN THE CONTEXT OF IMPACT ON THE NATURAL ENVIRONMENT

    Słowa kluczowe: struktura zasiewów, różnorodność upraw, równomierność upraw, środowisko przyrodnicze
    Key words: structure of sown area, crop diversity, crop uniformity, natural environment
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie zróżnicowania struktury zasiewów w województwach oraz jej potencjalnego wpływu na środowisko przyrodnicze. Różnorodność struktury zasiewów oceniono, wykorzystując indeks Shannona-Wienera (H). Za pomocą wskaźnika równocenności Pielou (J) przeanalizowano równomierność udziału powierzchni uprawy poszczególnych gatunków w strukturze zasiewów. Analiza wykazała, że najmniej zróżnicowana i równomierna struktura zasiewów wystąpiła w trzech województwach: opolskim, dolnośląskim i podlaskim. Natomiast najwyższe wartości ocenianych wskaźników odnotowano w województwach świętokrzyskim, lubuskim, warmińsko-mazurskim i lubelskim. Analiza skupień pozwoliła na wydzielenie trzech jednorodnych grup województw. W skupieniu I znalazły się województwa opolskie, dolnośląskie i podlaskie, które charakteryzują się najmniej korzystną ze środowiskowego punktu widzenia strukturą zasiewów. W skupieniu II ulokowała się największa liczba województw charakteryzujących się pośrednimi wartościami ocenianych wskaźników. Natomiast w skupieniu III znalazły się województwa lubelskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie i lubuskie, cechujące się najwyższymi wartościami ocenianych parametrów.
    In recent years many important changes have taken place in Polish agriculture. The aim of the paper was to determine the diversity of the structure of sown area in the voivodships and its potential impact on the natural environment. Crop diversity was assessed by using the Shannon-Wiener (H) index. With the Pielou (J) index was also analyzed crop uniformity of the area under each species in sown area. The analysis shows that the least varied sowing area structure is characterized by Opolskie, Dolnośląskie and Podlaskie voivodships. On the other hand, the highest values of the assessed indicators were noted in the Świętokrzyskie, Lubuskie, Warmińsko-Mazurskie and Lubelskie voivodships. The cluster analysis allowed for the separation of three homogenous groups of voivodships. In the cluster I was the Opolskie, Dolnośląskie and Opolskie voivodships, which are characterized by the least environmentally-friendly structure of sown area. In cluster II was the largest number of voivodships characterized by indirect values of the assessed indicators. In the cluster III were Lubelskie, Świetokrzyskie, Warmińsko-Mazurskie, Wielkopolskie and Lubuskie voivodships, which had the highest values of evaluated parameters.
  30. Dominika Mierzwa, Sławomir Jankiewicz
    Spółdzielczość jako jedna z form społecznej gospodarki rynkowej
    COOPERATIVES AS ONE OF THE FORMS OF THE SOCIAL MARKET ECONOMY

    Słowa kluczowe: spółdzielnia, ekonomia społeczna, rynki globalne, członkowie
    Keywords: cooperative, social economy, global markets, members
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ukazanie wartości działań społecznych w dobie globalizacji rynków i wykazanie, że przedsiębiorstwa tego typu są potrzebne w gospodarce rynkowej. Podjęto rozważania teoretyczne oparte na doświadczeniach badaczy i opinii spółdzielców. Mimo spadku zainteresowania polskim sektorem spółdzielczym, podmioty do niego należące tworzą poważną siłę reprezentowaną przez 8 mln członków i około 2 tys. podmiotów spółdzielczych. Zrzeszeniowy charakter spółdzielni i dbałość o swoich członków plasują te przedsiębiorstwa w nurtach ekonomii społecznej. Podmioty te udowodniły, że są w stanie w sposób efektywny i skuteczny zaspakajać istniejące i nowe potrzeby społeczeństwa.
    The aim of the paper was to show the value of social activities in the age of globalization of markets and to demonstrate that businesses of this type are needed in the economy. The article is a theoretical speculation based on of the authors’ own observations as well as on the opinions of cooperatives and scientists. Despite a decrease in interest in the Polish cooperative sector, its affiliates represent a strong association represented by 8 million members and about 2 thousand of cooperative entities. The united nature of the cooperative and the dedication of its members place those enterprises in the social economy. These entities proved to be able to effectively meet the new and existing needs of society.
  31. Szilvia Molnar
    PRODUCTION AND TRADE OF DUCK PRODUCTS IN GLOBAL VIEW
    PRODUKCJA I SPRZEDAŻ PRODUKTÓW Z KACZEK W UJĘCIU GLOBALNYM

    Key words: duck products, international trade, revealed comparative advantage (RCA)
    Słowa kluczowe: produkty z kaczek, handel międzynarodowy, ujawniona przewaga komparatywna
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Duck typically represents a smaller proportion in the poultry meat production of the world. However, certain European, as well as Eastern and South Asian countries produce a significant amount of duck meat. In the recent decades, production significantly increased both in these regions and worldwide. This study focuses on the international situation of the duck sector, as well as changes in production and trade trends. In addition, RCA indexes were used to examine the comparative advantages of duck meat and meat products in the world market of waterfowl products in the case of the most significant exporting countries of the world. It can be concluded that even though certain exporting countries have various trade and competitive advantages in the case of different products, other regions must face disadvantages.
    Kaczka typowo stanowi mniejszy udział w produkcji mięsa drobiowego świata. Jednak niektóre europejskie, jak i wschodnie i południowoazjatyckie kraje produkują znaczną ilość mięsa kaczego. W ostatnich dziesięcioleciach produkcja znacznie wzrosła zarówno w tych regionach, jak i na całym świecie. Niniejsze opracowanie koncentruje się na międzynarodowej sytuacji sektora produktów kaczych, a także zmianach w trendach produkcyjnych i handlowych. Ponadto wykorzystano wskaźniki RCA do zbadania porównywalnych zalet mięsa kaczki i innych produktów mięsnych na światowym rynku produktów z ptactwa wodnego w przypadku najbardziej znaczących krajów eksportujących na świecie.
  32. Anna Murawska
    Ocena nierówności społecznych na obszarach wiejskich w Polsce w świetle realizacji celów polityki spójności
    ASSESSMENT OF SOCIAL INEQUALITIES IN RURAL AREAS OF POLAND IN THE LIGHT OF ACHIEVING COHESION POLICY OBJECTIVES

    Słowa kluczowe: nierówności społeczne, obszary wiejskie, polityka, spójność, dochody, współczynnik Giniego
    Key words: social inequalities, rural areas, politics, cohesion, income, Gini coefficient
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono nierówności społeczne na obszarach wiejskich w Polsce w świetle realizacji celów polityki spójności. W ramach realizacji celu dokonano analizy dochodów w gospodarstwach domowych należących do określonej grupy społeczno-ekonomicznej oraz w zależności od miejsca zamieszkania (miasto – wieś). Podczas analiz zastosowano ilościowy miernik pomiaru nierówności w postaci współczynnika Giniego. Zaprezentowano dynamikę zachodzących zmian w latach 2006-2015. Sytuacja dochodowa w gospodarstwach domowych zlokalizowanych na obszarach wiejskich oraz rolników poprawia się, jednak ten trend nie znajduje odzwierciedlenia w zmniejszeniu się nierówności dochodowych ludności zamieszkałej na wsiach.
    The article presents social inequalities in rural areas in Poland in the light of the objectives of cohesion policy. Income was analyzed in households belonging to a particular socio-economic group and depending on the place of residence (city-village). Particularly during the analyzes, a quantitative measure of inequality was measured in the form of a Gini coefficient. The article presents the dynamics of changes in 2006-2015. Income situation in rural households and farmers improves, but this trend is not reflected in the decline in income inequality in rural populations.
  33. Zbigniew Nasalski
    Motywy podejmowania działalności innowacyjnej w gospodarstwach użytkujących grunty z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w województwie warmińsko-mazurskim
    MOTIVES FOR UNDERTAKING INNOVATIVE ACTIVITY IN FARMS USING LAND FROM THE AGRICULTURAL PROPERTY STOCK OF THE TREASURY IN WARMIŃSKO-MAZURSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: innowacje, motywy innowacyjności, gospodarstwa rolnicze
    Key words: innovations, motives of innovation, agricultural farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była identyfikacja motywów podejmowania działalności innowacyjnej w gospodarstwach użytkujących grunty z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w województwie warmińsko-mazurskim. Przedmiotem badań były opinie rolników na temat motywów podejmowania działalności innowacyjnej w ich gospodarstwach. Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety. W opinii badanych, najbardziej motywacyjne oddziaływanie proinnowacyjne miały: szansa zwiększenia sprzedaży, zwiększenie rentowności prowadzonej działalności oraz obniżenie kosztów produkcji.
    The purpose of the research was to identify motives for undertaking innovative activity in farms using land from the Agricultural Property Stock of the Treasury in Warmińsko-Mazurskie province. The subject of the study was the opinions of farmers on the motives for undertaking innovative activity on their farms. The study was conducted using the diagnostic survey method using the questionnaire survey. In the opinion of the respondents, the most motivating pro-innovation impact was: the opportunity to increase sales, increase profitability of the activity and reduce production costs.
  34. Dariusz Paszko, Paweł Krawiec, Joanna Pawlak, Wioletta Wróblewska
    Ocena kosztów i opłacalności produkcji maliny pod osłonami w kontekście budowania przewagi konkurencyjnej na przykładzie wybranego gospodarstwa
    ASSESS THE COST AND PROFITABILITY OF RASPBERRY PRODUCTION UNDER COVER IN THE CONTEXT OF BUILDING COMPETITIVE ADVANTAGE ON EXAMPLE OF SELECTED FARM

    Słowa kluczowe: koszty produkcji, opłacalność, maliny pod osłonami
    Key Words: costs of production, profitability, raspberries under cover
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono porównanie kosztów i opłacalności produkcji malin deserowych uprawianych w tunelu foliowym w wybranym gospodarstwie sadowniczym w latach 2015-2016. Uprawę malin pod osłonami cechowały bardzo wysokie nakłady inwestycyjne – koszty zakupu konstrukcji tunelu z wyposażeniem oraz założenia plantacji wyniosły średnio 337,6 tys. zł/ha. Całkowite koszty bezpośrednie produkcji maliny (łącznie z amortyzacją tunelu i plantacji) wyniosły średnio 142,0 tys. zł/ha. Najbardziej dochodowa była uprawa malin odmiany Sokolica na macie polipropylenowej, wartość nadwyżki bezpośredniej wyniosła 200,4 tys. zł, najmniej zaś odmiany Laszka, bez ściółki – 8,1 tys. zł/ha. Przeprowadzone badania wykazały, że uprawa malin pod osłonami w warunkach Polski może być opłacalna.
    The purpose of the study was the comparison of productioncosts and profitability of dessert raspberry under cover in Poland in the years 2015-2016. Investment expenditures for the establishment of raspberry plantations under cover were wery high, an average of 337.6 thousand PLN/ha. Total direct costs of raspberry production (including tunnel and plantation depreciation) amounted to an average of 142.00 thousand PLN/ha. The most profitable was the cultivation of raspberry Sokolica on polyethylene mulches (the gross margin amounted to 200.4 thousand.PLN/ha), the least varieties of Laszka, without mulches – only 8.1 thousand. PLN/ha. The research found that the production of raspberries under cover can be profitable.
  35. Benedykt Pepliński
    Analiza regionalna zmian pogłowia trzody chlewnej w Polsce w latach 1960-2015
    REGIONAL ANALYSIS OF CHANGES IN THE PIG POPULATION IN POLAND IN 1960-2015

    Słowa kluczowe: trzoda chlewna, obsada, pogłowie, analiza regionalna
    Key words: pigs, stock, population, regional analyze
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena regionalnych zmian pogłowia i obsady trzody chlewnej w latach 1960-2015 na poziomie wojewódzkim i w latach 1996-2010 na poziomie powiatowym. Analizę na poziomie wojewódzkim podzielono na dwa okresy, co uwidoczniło przyspieszenie procesu polaryzacji poziomu pogłowia w Polsce po 1990 roku. Analiza wykazała wzrost znaczenia województw: wielkopolskiego, kujawsko-pomorskiego i łódzkiego oraz zwiększenie udziału w krajowym pogłowiu 10 i 76 powiatów o największym pogłowiu i obsadzie trzody chlewnej.
    The aim of the study was a regional analysis of changes in the population and stock of pigs in the years 1960-2015 at the voivodship level and in the years 1996-2010 at the district level. The analysis at the voivodship level was divided into two periods, which indicated the acceleration of polarization of the stock level in Poland. This is indicated by the growing share of voivodships and districts with the highest population and stock of pig in total population.
  36. Agnieszka Poczta-Wajda, Karolina Pawlak
    Globalne skutki ewolucji polityki handlowej na rynkach rolnych w rozwijających się krajach azjatyckich
    THE GLOBAL IMPACT OF THE EVOLUTION OF TRADE POLICY ON AGRICULTURAL MARKETS IN DEVELOPING ASIAN COUNTRIES

    Słowa kluczowe: protekcjonizm w rolnictwie, polityka handlowa, GTAP, mierniki wsparcia
    Key words: agricultural protectionism, trade policy, GTAP, support estimates
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Sytuacja na rynkach rolnych w krajach azjatyckich, a także przyszłość polityki rolnej i polityki handlowej względem produktów żywnościowych w tych krajach ma istotne znaczenie dla producentów żywności w innych częściach świata, szczególnie z krajów rozwiniętych. Celem artykułu jest zaprezentowanie bieżących trendów w zakresie polityki rolnej w wybranych rozwijających się krajach azjatyckich, z wykorzystaniem mierników wsparcia producentów rolnych publikowanych przez Bank Światowy i OECD, a także zbadanie za pomocą modelu równowagi ogólnej GTAP globalnych skutków ewolucji polityki handlowej w tych krajach, przy założeniu zarówno jej pełnej liberalizacji, jak i wzrostu protekcjonizmu. Badania wskazują, że podniesienie ceł na produkty rolne w badanych krajach do maksymalnego dopuszczalnego poziomu doprowadziłoby do obniżenia wartości obrotów handlowych i spadku PKB w innych częściach świata, natomiast pełna redukcja ceł byłaby czynnikiem stymulującym handel i korzystnie wpływającym na PKB reszty świata.
    The situation in agricultural markets in Asian countries, as well as the future of agricultural policy and trade policy in these countries, is important for food producers in other parts of the world, especially in developed countries. The aim of this article is to present current agricultural policy trends in selected developing Asian countries using support measures published by the World Bank and the OECD, as well as to examine the global impact of food trade policy developments in these countries as a result of full liberalization scenario, as well as increased protectionism scenario. Research shows that raising tariffs on agricultural products in the analyzed Asian countries to a maximum allowable level would lead globally to lower trade and GDP in other parts of the world, while full tariff reductions would be a stimulus to trade and benefit the rest of the world.
  37. Halina Powęska
    ABSORPTION 2007-2013(2015) EU FUNDING FOR UTILIZATION OF CULTURAL ASSETS IN DOLNOŚLĄSKIE PROVINCE BY SPATIAL CATEGORIES WITH SPECIAL REFERENCE TO RURAL AREAS
    WYKORZYSTANIE FUNDUSZY EUROPEJSKICH W OKRESIE 2007-2013(2015) NA RZECZ DÓBR KULTURY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM WEDŁUG KATEGORII PRZESTRZENNYCH ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM OBSZARÓW WIEJSKICH

    Key words: cultural assets, EU funding, Dolnośląskie province, rural areas
    Słowa kluczowe: dobra kultury, fundusze pomocowe UE, województwo dolnośląskie, obszary wiejskie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The EU financial resources are an important source of restoration and preservation of cultural heritage objects and their adaptation to the fulfilment of tasks resulting in the rise of new socio-economic functions. The purpose of the paper is to identify the ways of the spending of EU aid funds thematically related to cultural goods with reference to the area of the beneficiary’s origin in the years 2007-2015. The study was based on the SIMIK database of the Ministry of Infrastructure and Development of the Republic of Poland. The analysis of the total value and of the level of the EU co-funding shows that rural areas of the Dolnośląskie Province were beneficiaries of more than 20 % of the value of the EU co-funding for cultural heritage projects and in this respect they ranked second after the Province capital. At the same time, rural communes and small towns had the highest share of the EU funds in the total value of the projects completed during this period.
    Celem artykułu jest analiza sposobów wydatkowania funduszy pomocowych UE tematycznie powiązanych z dobrami kultury, z uwzględnieniem obszaru pochodzenia beneficjenta w okresie 2007-2015. Środki finansowe EU są ważnym źródłem odbudowy i zachowania obiektów dziedzictwa kulturowego oraz ich przystosowania do realizacji zadań, umożliwiających powstawanie nowych funkcji społeczno-gospodarczych. Wykorzystano dane bazy SIMIK Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju Rzeczpospolitej Polskiej. Na podstawie analizy wartości całkowitej oraz poziomu dofinansowania do realizowanych projektów ze środków UE wykazano, że obszary wiejskie województwa dolnośląskiego były beneficjentem ponad 20% wartości dofinasowania ze środków UE do projektów o charakterze kulturowym i ustępowały pod tym względem stolicy województwa. Jednocześnie w gminach wiejskich i małych miastach odnotowano największy udział procentowy funduszy z UE w wartości całkowitej realizowanych projektów.
  38. Anna Rosa, Agnieszka Jakubowska
    Zagrożenie wykluczeniem społecznym na obszarach wiejskich krajów Unii Europejskiej
    THREAT OF SOCIAL EXCLUSION IN RURAL AREAS OF THE EUROPEAN UNION COUNTRIES

    Słowa kluczowe: wykluczenie społeczne, obszary wiejskie, bezrobocie, ubóstwo, edukacja
    Key words: social exclusion, rural areas, unemployment, the scale of poverty, level of education
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena stopnia zagrożenia obszarów wiejskich krajów UE zjawiskiem ekskluzji społecznej. Analizie poddano zmienne opisujące poziom ubóstwa, bezrobocia oraz wykształcenia mieszkańców wsi. W celu kwantyfikacji badanego zjawiska wykorzystano miernik syntetyczny pozwalający wskazać obszary wiejskie krajów UE o najwyższym stopniu zagrożenia. Podjęto próbę określania specyfiki obszarów wiejskich krajów „starej” i „nowej” UE w kontekście zróżnicowania przyjętych w badaniu czynników ekskluzji. Uzyskane wyniki sugerują, że w przypadku badanego zjawiska nie występuje klasyczny podział na problem krajów UE-15 i UE-CEE, jednak dokonana ocena różnic w rozkładzie poszczególnych czynników ekskluzji w obu grupach referencyjnych wskazała, że kraje Europy Środkowej i Wschodniej, przy stosunkowo korzystnej strukturze wykształcenia mieszkańców wsi, są nadal w dużo większym stopniu zagrożone ryzykiem ubóstwa.
    Social exclusion concerns all social and economic groups; however, it concerns chiefly the residents of rural areas rather than the residents of towns. The aim of this paper is to present the problem of social exclusion in rural areas in the European Union Countries. The authors in the study used the data available from Eurostat for EU Member States (NUTS-1). For the purpose of this research, a synthetic index was also prepared. The characteristics of social exclusion were based on objective factors, such as the scale of poverty, the level of unemployment and education. Analysis showed that the problem of social exclusion couldn’t be considered from the point of view of the countries of the “old” and the “new” Union. The analysis indicates that countries in Central and Eastern Europe, with a relatively well-educated population, are much more at risk of poverty than those living in Western Europe.
  39. Krzysztof Rutkiewicz, Angelika Pruchnicka
    Pomoc publiczna w sektorze rolnictwa i leśnictwa oraz na obszarach wiejskich w świetle polityki konkurencji Unii Europejskiej w latach 2004-2015
    STATE AID IN THE AGRICULTURAL AND FORESTRY SECTORS AND IN RURAL AREAS IN RESPECT OF THE COMPETITION POLICY OF THE EUROPEAN UNION IN THE YEARS 2004-2015

    Słowa kluczowe: pomoc publiczna, rolnictwo, leśnictwo, obszary wiejskie, polityka konkurencji, UE
    Key words: state aid, agriculture, forestry, rural areas, competition policy, European Union
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było omówienie prawno-ekonomicznych aspektów udzielania pomocy publicznej w sektorze rolnictwa, leśnictwa i na obszarach wiejskich w świetle polityki konkurencji UE w latach 2004-2015. Zastosowano metodę dedukcji, opisową, krytyczno-poznawczą i porównawczą analizę danych statystycznych (z bazy EUROSTAT) w zakresie wartości i struktury pomocy dla 49 celów sektorowych w krajach UE-28. Pomoc publiczna w UE stanowi instrument realizacji celów WPR, który wzmacnia konkurencyjność i rentowność wszystkich gałęzi rolnictwa, promuje zrównoważoną gospodarkę leśną i rozwój terytorialny obszarów wiejskich, stymulując działania na rzecz klimatu i efektywności energii. Do największych beneficjentów pomocy w sektorze rolnictwa w latach 2004-2015 należały: Francja (16%), Niemcy (12%), Finlandia (10%), Włochy (9%), Hiszpania (8%), Polska (7%), Wielka Brytania (6%) i Holandia (5%). W strukturze pomocy w UE-28 dominującym przeznaczeniem były zwolnienia podatkowe (14%), a następnie: inwestycje w gospodarstwach rolnych (13,6%), wsparcie sektora produkcji zwierzęcej (8%), zwalczanie chorób zwierząt (6%), dopłaty do składek na ubezpieczenie upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (5,4%), wsparcie techniczne (5%), pomoc w leśnictwie (4,8%) oraz na badania i rozwój (4,7%), przeciwdziałanie niekorzystnym zjawiskom pogodowym (4%), środki na ochronę środowiska i rekompensatę szkód klęsk żywiołowych i innych zdarzeń nadzwyczajnych (po 3,5%).
    The aim of the study is to discuss the legal and economic aspects of granting of state aid in the sectors of agriculture, forestry and in rural areas in the light of the EU competition policy in the years 2004-2015. The methods of deduction, descriptive, critical-cognitive and comparative analysis of statistical data (derived from Eurostat database) on the value and structure of state aid for sectoral targets in the EU-28, were used. State aid in the EU is the instrument aimed at achieving the objectives of the Common Agricultural Policy, which strengthens the competitiveness and profitability of all agricultural branches, promotes the sustainable forest management and territorial development of rural areas, stimulating the actions in the field of climate and energy efficiency. The greatest beneficiaries of state aid in the agricultural sector in the years 2004-2015 were: France (16%), Germany (12%), Finland (10%), Italy (9%), Spain (8%), Poland (7%), Great Britain (6%) and Netherlands (5%). In the structure of state aid in the EU-28 Member States, tax exemptions were the predominant use (14%), followed by investments in agricultural holdings (13.6%), support to the livestock sector (8%), animal disease control (6%), agricultural and livestock insurance contributions (5.4%), technical support (5%), forestry support (4.8%), aid for research & development & innovation (4.7%), adverse weather events (4%), public expenditures for environmental protection and compensations for natural disasters and other exceptional occurrences (3.5% each).
  40. Łukasz Satoła
    Usługi użyteczności publicznej w ocenach społeczności lokalnych
    SERVICES OF GENERAL INTEREST IN THE EVALUATIONS OF LOCAL COMMUNITIES

    Słowa kluczowe: gospodarka komunalna, infrastruktura, samorząd terytorialny, usługi publiczne
    Key words: infrastructure, local government, municipal economy, public services
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest próba oceny postrzegania usług użyteczności publicznej przez mieszkańców społeczności lokalnych. Materiał badawczy stanowiły wyniki badań ankietowych przeprowadzonych w 24 gminach. Pomimo odnotowanego zróżnicowania poziomu zadowolenia mieszkańców z usług publicznych, generalnie ich opinie świadczyły o dobrym zaspokojeniu potrzeb publicznych. Najwyższe oceny uzyskały usługi edukacyjne, a najgorzej oceniona została infrastruktura kanalizacyjna. Wyniki potwierdziły również, że stopień zaspokojenia potrzeb w zakresie usług użyteczności publicznej determinuje w znacznej mierze ocenę działania władz lokalnych.
    The purpose of this paper was to evaluate the perception of services of general interest by the inhabitants of local communities. The research material was the result of a survey conducted in 24 municipalities. Despite the differences in the level of satisfaction of residents with public services, their opinions in general have provided a good response to public needs. Education services were the highest ratings, while the sewage infrastructure was rated the worst. The results also confirmed that the level of satisfaction of public service needs determines to a large extent the performance of local authorities.
  41. Agnieszka Siedlecka, Jarosław Żbikowski, Marek Kuźmicki
    Wybrane zachowania ekonomiczne członków wiejskich gospodarstw domowych z osobą niepełnosprawną
    SELECTED FORMS OF ECONOMIC BEHAVIOUR OF MEMBERS IN RURAL HOUSEHOLDS WITH A DISABLED PERSON

    Słowa kluczowe: gospodarstwo domowe, zachowania ekonomiczne, osoba niepełnosprawna
    Key words: household, economic behavior, disabled person
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest dokonanie oceny wybranych zachowań ekonomicznych wiejskich gospodarstw domowych współtworzonych przez osoby niepełnosprawne. Wszystkie podmioty występujące w systemie gospodarczym realizują w mniejszym lub większym stopniu różnorodne zachowania ekonomiczne. Analizie poddano pozyskiwanie dochodów przez tego rodzaju gospodarstwa. Z uwagi na zakres przestrzenny badań zasadne wydaje się być przypuszczenie, że praca w rolnictwie to dominujące źródło dochodów analizowanych gospodarstw domowych. Postawiona została druga hipoteza, zakładająca, że źródła dochodów gospodarstw domowych determinowane są stopniem niepełnosprawności i okresem, na który orzeczenie zostało wydane. W celu weryfikacji hipotezy przeprowadzono badania ankietowe na grupie 5000 gospodarstw domowych współtworzonych przez osoby niepełnosprawne. Przeprowadzone analizy pozwoliły na pozytywną weryfikację jedynie drugiej hipotezy.
    All subjects that exist in a given economic system show to a greater or lesser degree various forms of economic behaviour. The main aim of this study is to analyze selected forms of economic behaviour in rural households with disabled people. In particular, the author presents a thorough analysis of ways of generating income by people living in such households. Taking into consideration the spatial scope of the research, it seems legitimate to assume that work in agriculture the predominant source of income in the analyzed households. Another hypothesis formulated in this study is the assumption that the sources of income in households with a disabled person are determined by the degree of disability and the period of legal disability status granted in a medical certificate. In order to verify the hypothesis, the author conducted survey studies of 5000 households with disabled people. The analysis allowed for a positive verification of only the second hypothesis.
  42. Jakub Sikora, Zofia Gródek-Szostak, Anna Szeląg-Sikora, Marcin Niemiec
    Stosowanie modelu open innowation w opinii przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego
    APPLYING THE OPEN INNOVATION MODEL IN THE OPINION OF AGRICULTURAL SECTOR ENTERPRISES

    Słowa kluczowe: innowacje otwarte, przedsiębiorczość, konkurencja
    Key words: open innovation, entrepreneurship, competitive
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przybliżenie istoty modelu innowacji otwartych w sektorze rolno-spożywczym oraz prezentacja wyników badania wśród małopolskich przedsiębiorców w zakresie oceny wykorzystania koncepcji w praktyce. Badaniem objęto 58 podmiotów. Świadomość istnienia i praktycznego zastosowania modelu innowacji otwartych była stosunkowo niewielka.
    The aim of the article is to approximate the essence of the open innovation model in the agro-food sector and to present the results of the survey among Malopolska entrepreneurs in the field of assessment of the use of concepts in practice. The study covered 58 entities. The awareness of the existence and practical application of the open innovation model was relatively small.
  43. Jolanta Sobierajewska
    Konkurencyjność i efektywność polskich gospodarstw sadowniczych w latach 2013-2015
    COMPETITIVENESS AND EFFICIENCY OF POLISH FRUIT FARMS IN 2013-2015

    Słowa kluczowe: gospodarstw sadownicze, konkurencyjność, efektywność
    Key words: fruit farms, competitiveness, efficiency
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono konkurencyjność i efektywność polskich gospodarstw sadowniczych, objętych systemem monitoringu Polskiego FADN w latach 2013-2015. Konkurencyjność badanych gospodarstw sadowniczych określono wskaźnikiem konkurencyjności, obliczonym jako stosunek dochodu z gospodarstwa rolnego do kosztów użycia własnych czynników produkcji: ziemi, pracy i kapitału (za W. Kleinhanssem). Około 32% gospodarstw przez generowane dochody było w stanie zrekompensować w pełni koszty alternatywne posiadanych własnych czynników produkcji.
    The paper presents competitiveness and efficiency of the Polish Fruit farms covered by the Polish FADN monitoring in 2013-2015. Competitiveness of the researched fruit farms was determined by competitiveness index calculated as a ratio of farm income to costs of using own factors of production: land, labour and capital (as in: W. Kleinhanss). Approximately 32% of households through generated revenue are able to fully compensate for the alternative costs of their own production factors.
  44. Ewa Szafraniec-Siluta, Danuta Zawadzka
    Struktura nakładów inwestycyjnych na środki trwałe przedsiębiorstw rolniczych w Polsce – ujęcie porównawcze
    STRUCTURE OF INVESTMENT OUTLAYS ON FIXED ASSETS OF AGRICULURE ENTERPRISES IN POLAND – A COMPARATIVE APPROACH

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa rolnicze, przedsiębiorstwa przemysłowe przedsiębiorstwa handlowe, nakłady inwestycyjne na środki trwałe
    Key words: agricultural enterprises, industry enterprises, trading enterprises, outlays on fixed assets
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena struktury nakładów inwestycyjnych na środki trwałe przedsiębiorstw rolniczych w Polsce na tle innych rodzajów działalności. Założono, że przedsiębiorstwa przemysłowe z uwagi na znaczenie aktywów trwałych dla działalności operacyjnej oraz specyfikę cyklu produkcyjnego będą się cechowały podobną do przedsiębiorstw rolniczych strukturą nakładów inwestycyjnych, natomiast przedsiębiorstwa handlowe – odmienną. Badania przeprowadzono wykorzystując dane publikowane przez GUS w publikacji Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych.
    The aim of the paper is to evaluate the structure of investment outlays on fixed assets of agriculture enterprises in Poland, compared to the other types of activity. It was assumed that industry enterprises, due to the importance of fixed assets for operating activity and the specificity of the production cycle, would be characterized by a similar structure of investment outlays on fixed assets among agriculture enterprises, whereas the trading enterprises were different. The research was carried out using data published by the Central Statistical Office in the publication Financial Results of Economic Entities.
  45. Monika Szafrańska
    Poziom świadomości mieszkańców obszarów wiejskich z zakresu praw konsumenckich na rynku usług bankowych na przykładzie ludności wiejskiej województwa małopolskiego
    THE LEVEL OF CONSUMER AWARENESS OF RURAL AREAS IN THE BANKING SERVICES MARKET ON THE EXAMPLE OF THE RURAL POPULATION OF THE MAŁOPOLSKIE VOIVODSHIP

    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, prawa konsumentów, usługi bankowe
    Key words: rural areas, consumer rights, banking services
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest określenie i charakterystyka poziomu znajomości praw konsumenckich na rynku usług bankowych w grupie mieszkańców obszarów wiejskich województwa małopolskiego oraz określenie wybranych czynników społeczno-demograficznych determinujących ten poziom. Zasadniczym źródłem danych wykorzystanych do analizy i wnioskowania były informacje pierwotne uzyskane z badań własnych. Badania metodą wywiadu bezpośredniego zrealizowano w 2016 roku na grupie 370 osób. Wywiad został przeprowadzony z mieszkańcami małopolskiej wsi. W badaniach zastosowano celowy dobór próby. Analiza statystyczna badanego materiału obejmowała sumaryczne wskaźniki statystyczne oraz nieparametryczny test χ2. Jak wynika z analizy, poziom znajomości praw konsumenckich w badanej grupie respondentów był niski. Większość mieszkańców wsi stwierdziła, że ich wiedza z tego zakresu jest niewystarczająca. Odnotowano zróżnicowanie odpowiedzi respondentów w zależności od wieku, wykształcenia i głównego źródła dochodu. Przedstawione rezultaty badań wskazują, że dotychczasowy sposób propagowania wiedzy finansowej prowadzonej przez różne podmioty w Polsce jest mało efektywny.
    The aim of the study was to determine and characterise the level of knowledge of consumer rights in the banking services market in the group of rural population of Malopolskie Voivodship and to identify selected socio-demographic factors determining this level. The main source of the data used for the analysis and the applications were the primary information obtained from personal research. The research was done by using PAPI method in 2016 on the group of 370 people. The interview was conducted with the inhabitants of the Małopolskie province. In the study a deliberate selection of the sample was applied. The statistical analysis of the studied material encompassed aggregate statistical indicators as well as the non-parametric test χ2. According to the analysis, the level of knowledge of consumer rights in the respondent group was low. Most respondents claim that their knowledge in this area is insufficient. There was a diversity of responses of respondents depending on age, education and main source of income. The presented research results indicate that the current way of promoting financial knowledge conducted by various entities in our country is not effective enough.
  46. Zofia Szewczyk
    Bezpieczeństwo ekologiczne – zrównoważony rozwój i wymiar ekonomiczny
    ECOLOGY SAFETY – SUSTAINABLE DEVELOPMENT AND ECONOMICAL ASPECT

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo ekologiczne, ochrona środowiska, rozwój zrównoważony
    Key words: ecology safety, enviroment proteciton, sustainable development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było przybliżenie zagadnienia bezpieczeństwa ekologicznego, zrównoważonego rozwoju oraz nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska i gospodarkę wodną. Opracowanie ma charakter przeglądowy i teoretyczno-empiryczny. Zostało sporządzone na podstawie źródeł wtórnych pochodzących z publikacji GUS. Analizy dotyczą wybranych lat z okresu 2000-2015. Nakłady inwestycyjne służące ochronie środowiska według województw oraz grup inwestorów dotyczą roku 2015. Zastosowano następujące narzędzia badawcze: przegląd literatury, analizę opisową i analizę porównawczą. Nakłady na inwestycje w ochronie środowiska i gospodarce wodnej rosły, ale ich udział w nakładach inwestycyjnych w gospodarce narodowej nie był duży. Najwięcej nakładów na ochronę środowiska w 2015 roku poniesiono w województwach mazowieckim, wielkopolskim i śląskim, natomiast najmniej w warmińsko-mazurskim i podlaskim. Od kilku lat struktura grup inwestorów na ochronę środowiska nie zmienia się. Głównym inwestorem są przedsiębiorstwa (których udział w nakładach w 2015 roku wyniósł 67%), kolejnym gminy (z udziałem 27%), następnie jednostki budżetowe (6%).
    The aim of the research is to approximate ecological safety issues, sustainable development and investment outlays for environmental protection and water management. The article is a theoretical and empirical review. It has been prepared using sources from GUS (polish Central Statistical Office). Analysis concern selected years from 2000 - 2015. Investment outlays for environmental protection used by provinces and investor groups concern 2015. The following research tools were used: review of literature, descriptive and comparative analysis. Investment outlays in environment protection and water management increased, but their part in investment outlays in the national economy is not too high. The most of outlays for environmental protection in 2015 was incurred in following provinces: Mazowieckie, Wielkopolska and Śląskie, while the least in Warmińsko-Mazurskie and Podlaskie. The structure of investor groups for environmental protection has not changed for several years. The main investors are the companies (whose part in expenditures in this year was 67%), the next commune (27%), then the budget units (6%).
  47. Serhiy Zabolotnyy
    Ekonomiczna wartość dodana a ryzyko w przedsiębiorstwach rolniczych – związki i przyczyny ich występowania
    ECONOMIC VALUE ADDED VERSUS RISK IN AGRICULTURAL COMPANIES – INTERACTIONS AND CAUSES OF THEIR OCCURRENCES

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwo rolnicze, ekonomiczna wartość dodana, ryzyko
    Key words: agricultural company, economic value added, risk
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie zależności między zdolnością do generowania wartości a ryzykiem w przedsiębiorstwach rolniczych. Zdolność do generowania wartości w badanych podmiotach określono za pomocą stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału, mierzonej kategorią ekonomicznej wartości dodanej (EVA). Do scharakteryzowania ryzyka działalności zastosowano miary dźwigni operacyjnej i finansowej. W okresach występowania wyższych dźwigni odnotowano niższe stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału przedsiębiorstw rolniczych. Główną przyczyną wzrostu poziomu dźwigni było zwiększenie udziału kosztów stałych w marży brutto wraz ze zmniejszeniem zysku operacyjnego. Świadczyło to o niekorzystnym oddziaływaniu ryzyka operacyjnego wyrażonego wskaźnikami dźwigni na zdolność do generowania wartości w przedsiębiorstwach rolniczych.
    The goal of the research is to present relations between the ability to generate value and risk in agribusiness companies. The ability to generate value of analyzed entities was determined using a rate of return on invested capital expressed by economic value addend (EVA). To characterize the risk of business indicators of operating and financial leverage were used. In periods of higher leverage lower rates of return on invested capital were noticed. The main reason for growth of the degree of leverage was an increase in the share of fixed cost in gross margin along with a decrease of operating profit. This gave an evidence of a negative influence of risk expressed by leverage on ability to generate value in agribusiness companies.
  48. Krystyna Zarzecka, Marek Gugała, Iwona Mystkowska, Alicja Baranowska, Bożena Głuszczak
    Ekonomiczna ocena różnych sposobów odchwaszczania ziemniaków jadalnych
    ECONOMIC EVALUATION OF DIFFERENT SYSTEMS OF WEED CONTROL OF EDIBLE POTATOES

    Słowa kluczowe: ziemniak jadalny, plon, koszty, herbicydy, wskaźniki opłacalności
    Key words: edible potato, yield, costs, herbicides, profitability indexes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano wyniki 3-letniego doświadczenia polowego z zastosowaniem różnych sposobów pielęgnacji w uprawie ziemniaków jadalnych. Obiekty doświadczalne obejmowały pięć sposobów pielęgnacji: obiekt kontrolny z pielęgnacją mechaniczną i cztery obiekty pielęgnacji mechaniczno-chemicznej z użyciem herbicydów i ich mieszanin – Command 480 EC, Command 480 EC + Afalon Dyspersyjny 450 SC, Stomp 400 SC, Stomp 400 SC + Afalon Dyspersyjny 450 SC. Analizy ekonomicznej dokonano na podstawie zrealizowanych zabiegów oraz nakładów materiałowych. Efekty ekonomiczne zabiegów ochrony roślin określono na podstawie wskaźników przyjętych w ochronie roślin, takich jak: wskaźnik pokrycia kosztów (Wpk) i orientacyjne wskaźniki opłacalności (E1 i E2). Orientacyjne wskaźniki opłacalności E1 i E2 wykazały, że mechaniczno-chemiczna ochrona ziemniaka jadalnego z zastosowaniem herbicydów była opłacalna.
    The paper presents the results of calculations which are 3-year field experiment with different weed control methods in the cultivation of edible potato. Experimental objects included five weed control methods: control object – mechanical as well as four objects of mechanical-chemical treatments with the use of herbicides and their mixtures - Command 480 EC, Command 480 EC + Afalon Dyspersyjny 450 SC, Stomp 400 SC, Stomp 400 SC + Afalon Dyspersyjny 450 SC. The economic analysis included performed treatments and material input. The economic effects of crop protection treatments was determined on the basis of the indicators adopted in crop protection, such as: index of the cost defrayal (WPK) and orientation indexes of profitability (E1 and E2). Orientation indexes of profitability E1 and E2 showed that mechanical-chemical protection of edible potato using herbicides was profitable.
  49. Sławomir Zawisza, Agnieszka Paradzińska
    Wpływ akcesji Polski do Unii Europejskiej na pozarolniczą aktywność gospodarczą w opinii badanych przedsiębiorców gminy Piotrków Kujawski – wybrane problemy
    INFLUENCE OF POLISH ACCESSION TO THE EUROPEAN UNION ON NONAGRICULTURAL ECONOMIC ACTIVITY IN THE OPINION

    OF ENTREPRENEURS FORM PIOTRKÓW KUJAWSKI COMMUNE – SSELECTED PROBLEMS
    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, przedsiębiorczość, akcesja, Unia Europejska
    Streszczenie/Summary
    Key words: rural areas, entrepreneurship, accession, European Union
    The paper presents the results of a survey which was carried out in May and June 2015. The respondents were 50 entrepreneurs randomly selected from the general number of 131 registered and 110 actively operating enterprises in the investigated region. The most important sources of information concerning the EU funds were: The Center of Agricultural Advisory in Minikowo and the Town Office in Piotrków Kujawski. In the opinion of the respondents the conditions for the development of entrepreneurship in Poland has significantly improved after accession to The European Union (68.0%). However, only 12.0% of the respondents have taken advantage of the EU funds available within RDP (Rural Development Plan) for the years 2004-2006 and 2007-2013. For the majority of respondents, incomes from economic activity remained at the same level as before the integration with the EU (48.0%), whereas 46.0% of the entrepreneurs did notice an increase in their income. According to the respondents the benefits from integration with the European Union include: reduction of prices, duty and taxes (58.0%) and good changes in legislation (36.0%), caused by more consistent policy in relation to small and medium companies as well as better profitability of production (26.0%). A s far as difficulties are concerned, as many as (58.0%) of the respondents observed that a significant growth of competition caused by new economic activities in the close proximity and additional expenditures necessary to adjust to standard required by the European Union (24.0%). The great majority of the respondents (88.0%) did not take part in support programs of the UE, mainly because of their high complexity degree and bureaucracy and required procedures (82.0%).
  50. Wojciech Ziętara
    Pozycja konkurencyjna polskich gospodarstw rolnych z uwzględnieniem typów rolniczych
    THE COMPETITIVE POSITION OF POLISH AGRICULTURAL FARMS WITH THE CONSIDERATION OF AGRICULTURAL TYPES

    Słowa kluczowe: pozycja konkurencyjna, gospodarstwa rolnicze, typy rolnicze
    Key words: competitive position, agricultural farm, agricultural type
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono pozycję konkurencyjną polskich gospodarstw rolnych objętych systemem Polskiego FADN w latach 2008-2014. Oceny pozycji konkurencyjnej dokonano w odniesieniu do następujących typów rolniczych gospodarstw wyspecjalizowanych w: uprawach polowych (różnych roślin), uprawach zbóż, oleistych i wysokobiałkowych, uprawach warzywniczych, sadowniczych, produkcji mleka i chowu trzody chlewnej. Pozycję konkurencyjną badanych gospodarstw określono wskaźnikiem konkurencyjności za W. Kleinhanssem, wyróżniając gospodarstwa zdolne do konkurencji i konkurencyjne.
    The paper presents the competitive position of Polish farms covered by the Polish FADN system in the years 2008-2014. Competitive assessments were made for the following types of agricultural holdings specialized in: field crops (various crops), cereals, oily and high protein crops, vegetable crops, fruit trees, milk production and pig farming. The competitive position of the examined farms was determined by the W. Kleinhanss’ competitiveness index distinguishing competing and competitive farms.
  51. Monika Zioło, Elżbieta Badach, Lidia Luty
    Wybrane aspekty mechanizacji rolnictwa w gospodarstwach indywidualnych małopolski w świetle badań ankietowych
    CHOSEN ASPECTS OF MECHANIZATION OF AGRICULTURE IN INDIVIDUAL FARMS OF MALOPOLSKA

    Słowa kluczowe: Małopolska, rolnictwo, mechanizacja rolnictwa, maszyny rolnicze
    Key words: Małopolska, agriculture, mechanizationn of agriculture, agricultural machines
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Artykuł prezentuje wyniki pilotażowych badań ankietowych, których celem było rozpoznanie poziomu wyposażenia małopolskich gospodarstw rolnych w maszyny, z uwzględnieniem ich wieku, a także źródeł finansowania ich zakupu. Ankieta została przeprowadzona w 2017 roku wśród 144 właścicieli gospodarstw indywidualnych. W badanych gospodarstwach Małopolski prawie 60% maszyn do transportu i przenoszenia, chłodni i samochodów dostawczych to maszyny nowe, których wiek nie przekracza obecnie 10 lat. Natomiast wśród najstarszych maszyn były kombajny zbożowe, średnio ich wiek to 15 lat, a 30% respondentów posiadało maszyny ponad 20-letnie. Większość respondentów oceniła poziom mechanizacji gospodarstwa jako dostateczny (42,4%) czy nawet dobry (33,3%), planowali oni jednak zmiany w gospodarstwach przez zakup używanych maszyn.
    The purpose of this paper was to present results of the surveys according to opinions of Malopolska’s agricultural farms’ owners about amount and age of machines working in those holdings. The research included size of the farms and type of specialization. The analysis was conducted among 144 individual farm owners in 2017 year. According to surveyed people after integration with UE the advantage in investment in polish agriculture occurred, many farmers have bought tillage units, which are not older than 10 years. Almost 60% handling machinery, cold stores and vans in surveyed Malopolska farms are new, bought not later than 10 years ago. Among the oldest machines there are combine harvesters, on average their age is 15, but 30% of respondents owned machines which had over 20 years. Most respondents think that their farms are sufficiently or even well equipped with the requisite equipment, nevertheless they plan to purchase used equipment.
  52. Krzysztof Zmarlicki, Piotr Brzozowski
    Preferencje konsumentów według płci w zakresie konsumpcji warzyw liściowych
    CONSUMERS PREFERENCES FOR LEAF VEGETABLES ACCORDING TO GENDER

    Słowa kluczowe: rynek, sałata, warzywa liściowe, mieszanki sałat, konsumenci, konsumpcja
    Key words: market, lettuce, leafy vegetables, bagged salad, consumers, consumption
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie preferencji konsumentów dla warzyw liściowych ze szczególnym uwzględnieniem gotowych konfekcjonowanych mieszanek sałat. W Polsce od początku wieku obniża się spożycie warzyw. Jest ono zauważalne szczególnie w przypadku warzyw gatunków korzeniowych, takich jak: marchew, cebula i buraki. Wyjątkiem są tzw. warzywa sałatowe, których spożycie w Polsce wzrasta. Przedstawiono wyniki badań ankietowych, które miały wskazać na podstawie opinii konsumentów, jakie warzywa liściowe są najchętniej nabywane oraz co wpływa na podjęcie decyzji zakupu. Przeprowadzono 285 badań ankietowych dotyczących preferencji konsumentów dla warzyw liściowych w Skierniewicach w kwietniu i maju 2017 roku. Warzywa liściowe w postaci głównie sałaty i gotowych mieszanek spożywało regularnie ponad 70% ankietowanych. Najczęściej kupowanym warzywem liściowym wśród badanej populacji była sałata krucha.
    The study on consumer preferences on leafy vegetables was conducted on 285 persons in Skierniewice Poland. Leafy vegetables, mainly lettuce and ready-to-eat bagged salads regularly consume more than 70% of the respondents, i.e. eat at least twice a week. The most commonly purchased leaf vegetable among the studied population was Iceberg lettuce, which was consumed by 49% of women and 58% of men. Most respondents stated that they did not buy bagged salads. It seems that the reason for the limited purchases is the too high price of bagged salads in relation to the price of lettuce sold by piece. In addition to this a significant proportion of consumers are concerned about freshness of bagged salads, as the most important driver when deciding to buy a bagged salads was their fresh appearance. Due to rising consumption and increased imports, the growth of leafy vegetables has good prospects of development. It seems that with the increase of the population incomes the consumption of bagged salads will grow as it did in Western Europe and North America.
  53. Martin Zsarnoczky
    THE FUTURE OF SUSTAINABLE RURAL TOURISM DEVELOPMENT – THE IMPACTS OF CLIMATE CHANGE
    PRZYSZŁOŚĆ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TURYSTYKI OBSZARÓW WIEJSKICH – WPŁYW ZMIAN KLIMATYCZNYCH

    Key words: climate change, global warming, sustainable tourism, rural tourism, tourism development
    Słowa kluczowe: zmiany klimatyczne, globalne ocieplenie, turystyka zrównoważona, turystyka wiejska, rozwój turystyki
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Climate change a phenomenon mainly caused by the high level of greenhouse gas (GHG) emission into the atmosphere of the Earth - makes human ecosystems vulnerable and is predicted to affect our everyday life in the near future. The increased intensity of storms, cyclones, drought and flooding; the greater magnitude and frequency of heat and cold waves and the continuous rise of the sea-level are likely to generate more geopolitical conflicts, especially in the most vulnerable regions of the planet. The three main categories of climate change impacts are classified as environmental, economic and social effects. The economic and social consequences of climate change are expected to significantly reduce the resilience of rural tourism regions and their capability to successfully respond to other possible critical events. Due to the impacts of natural disasters and extreme climatic events, global climate change affects European rural regions, too. The development of sustainable rural tourism requires the in-depth understanding of the ongoing processes and the development of tools that will serve the interest of tourism and local people alike.
    Celem opracowania jest określenie przyszłości zrównoważonego rozwoju turystyki obszarów wiejskich w związku z wpływem zmian klimatycznych. Stwierdzono, że ze względu na skutki klęsk żywiołowych i ekstremalnych zjawisk klimatycznych, globalna zmiana klimatu wpływa również na europejskie regiony wiejskie. Rozwój zrównoważonej turystyki wiejskiej wymaga dogłębnego zrozumienia bieżących procesów i opracowywania narzędzi, które będą służyć zarówno turystyce, jak i ludności lokalnej.
  54. Dariusz Żmija
    Wpływ wybranych instrumentów wspólnej polityki rolnej na zmiany w zasobach ziemi małych gospodarstw rolnych
    z województwa małopolskiego

    THE IMPACT OF THE SELECTED INSTRUMENTS OF THE COMMON AGRICULTURAL POLICY ON CHANGES IN THE LAND RESOURCES OF THE SMALL FARMS FROM MAŁOPOLSKA PROVINCE
    Słowa kluczowe: wspólna polityka rolna, małe gospodarstwa rolne, zasoby ziemi
    Streszczenie/Summary
    Key words: common agricultural policy, small farms, land resources
    Abstrakt. Celem opracowania jest identyfikacja i ocena zmian, które zaszły w małych gospodarstwach rolnych w województwie małopolskim w latach 2004-2015 pod wpływem wybranych instrumentów WPR w zakresie czynnika produkcji, którym jest ziemia. W świetle wyników badań należy uznać, że badane instrumenty WPR wywarły stosunkowo niewielki wpływ na wielkość zasobów ziemi posiadanych przez małe gospodarstwa rolne z województwa małopolskiego. Niespełna jedna piąta badanych dokonała zmian w zasobach użytkowanej ziemi. Biorąc pod uwagę wyłącznie gospodarstwa, które zwiększyły swój areał, można stwierdzić, że powierzchnia użytków rolnych, które posiadały te gospodarstwa, zwiększyła się o 3,7%. Sytuacja taka nie jest korzystna, zwłaszcza w warunkach dużego rozdrobnienia agrarnego gospodarstw rolnych w województwie małopolskim.
    The aim of the study was to identify and evaluate the changes in land resources of small farms in the Małopolskie Province in the years 2004-2015 which were a result of using of selected CAP instruments. In the light of the results of the research, it should be noted that the examined CAP instruments had a relatively small impact on the size of land area. Less than one fifth of the respondents made changes in the land resources. Considering only farms that have increased their area it can be stated that the area of agricultural land of these farms increased by 3.7%. This situation is not favorable, especially in the situation of large agrarian fragmentation of farms in Małopolskie Province.
  1. Arkadiusz Artyszak, Beata Michalska-Klimczak, Emre Ölçer
    SUGAR AND SUGAR BEET PRODUCTION IN TURKEY AND POLAND IN THE YEARS 1995-2014
    PRODUKCJA CUKRU I BURAKÓW CUKROWYCH W TURCJI I W POLSCE W LATACH 1995-2014

    Key words: sugar beet, European Union, Poland, Turkey, sugar
    Słowa kluczowe: burak cukrowy, Unia Europejska, Polska, Turcja, cukier
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The work summarizes changes, which involved the sugar and sugar beet production in Turkey and in Poland, in the years 1995-2014. Sugar beet area in Turkey has decreased by 7% and in Poland by 48%. Harvest has increased by 51% in Turkey and has remained unchanged in Poland. Sugar beet yield has increased: in Turkey by 63% and in Poland by 97%. 71% farmers have stopped cropping sugar beet, while in Poland this share has been 87%. Mean plantation size has increased in Turkey by over a factor of 2 (compared to 1997), while in Poland it has been by a factor of almost 4. Sugar production in Turkey has dropped by 13% (compared to 1997) and in Poland it has grown by 29%. Three new sugar plants started operation in Turkey in the years 1995-2014. In Poland 58 facilities shut down. Turkey’s securing position of major sugar producer is to be expected, under the conditions of increased pace of production concentration and implementing new production technologies. Withdrawal of sugar production quotas in the EU resulted in increased sugar beet spring sowing in several member states, including Poland. Further developments in 2018 and in the following years shall depend on the profitability of sugar beet crops and of sugar production. Significant influence is also to be expected from the isoglucose competition, production of which is to enjoy quotas withdrawal, as well.
    Porównano zmiany, jakie zaszły w produkcji buraków cukrowych i cukru w Turcji i w Polsce w latach 1995-2014. Powierzchnia uprawy buraków cukrowych w Turcji zmniejszyła się o 7%, a w Polsce o 48%. Zbiory buraków uległy zwiększeniu o 51% w przypadku Turcji i nie uległy zmianie dla Polski. Plony buraków cukrowych wzrosły o 63% w Turcji, a o 97% w Polsce. Z uprawy buraków cukrowych zrezygnowało 71% plantatorów w Turcji, a 87% w Polsce. Średnia wielkość plantacji zwiększyła się w Turcji ponad 2 razy (w porównaniu z 1997 rokiem), w Polsce prawie 4-krotnie. Produkcja cukru Turcji zmniejszyła się o 13% (w porównaniu z 1997 rokiem), a w Polsce zwiększyła się o 29%. W latach 1995-2014 w Turcji uruchomiono 3 nowe cukrownie, a w Polsce zamknięto 58 zakładów. W najbliższych latach należy się spodziewać umocnienia pozycji Turcji jako poważnego producenta cukru, pod warunkiem przyspieszenia koncentracji produkcji oraz wdrożenia nowych technologii produkcji. Zniesienie limitów produkcji cukru w UE spowodowało znaczny wzrost zasiewów buraka cukrowego wiosną w kilku krajach członkowskich, w tym w Polsce. Rozwój sytuacji w 2018 roku i kolejnych latach będzie zależał od opłacalności uprawy buraka oraz produkcji cukru. Znaczny wpływ będzie miała także konkurencja ze strony izoglukozy, której limity produkcyjne także zostaną zniesione.
  2. Elżbieta Badach, Lidia Luty, Monika Zioło
    Ciągniki rolnicze w gospodarstwach indywidualnych małopolski w świetle badań ankietowych
    AGRICULTURAL TRACTORS IN INDIVIDUAL FARMS OF MALOPOLSKA IN THE LIGHT OF THE SURVEY RESEARCH

    Słowa kluczowe: Małopolska, rolnictwo, mechanizacja rolnictwa, ciągniki rolnicze
    Key words: Małopolska, agriculture, mechanization of agriculture, agricultural tractors
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy badań ankietowych przeprowadzonych w 2017 roku w 144 gospodarstwach zlokalizowanych na terenie Małopolski. Celem tych badań było uzyskanie informacji o liczbie, mocy i wieku ciągników pracujących w tych gospodarstwach z uwzględnieniem wielkości gospodarstw i rodzaju specjalizacji. Wyniki badań wskazują wyraźną tendencję obniżania się wieku maszyn wraz ze wzrostem mocy ich silników. Większość ciągników o mocy poniżej 40 KM jest w użytkowaniu dłużej niż 20 lat. Te najstarsze maszyny wykorzystuje się w gospodarstwach małych, o powierzchni poniżej 10 ha.
    The paper presents the results of the surveys carried out in 2017 in 144 farms located in the Małopolska province. The results of these studies contain information about the number, the engine horsepower and the age of tractors working in these farms, taking into account farm size and the type of specialization. The test results indicate clearly that the higher horsepower tractors, the lower is their age. Most tractors up to 40 HP is in use for more than 20 years. The oldest machines are used in the small farms with the area less than 10 ha.
  3. Zsolt Baranyai, Zoltán Kovács, Árpád Papp-Váry
    THE EFFECT OF TRUST ON THE PERFORMANCE AND STATISFACTION OF CO-OPERATIVE MEMBERS AT THE ’PAPRIKAKERTÉSZ’ PRODUCER ORGANISATION
    EFEKTY WPŁYWU ZAUFANIA NA OSIĄGNIĘCIA I SATYSFAKCJĘ CZŁONKÓW SPÓŁDZIELNI PRODUKCYJNEJ „PAPRIKAKERTÉSZ”

    Key words: affective trust, cognitive trust, cooperation, group cohesion, satisfaction
    Slowa kluczowe: zaufanie afektywne, zaufanie kognitywne, współpraca, spójność grupowa, satysfakcja
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper examines the impact of trust in an agricultural marketing cooperative. The aim is to explore how the trust among members and between members and management affect the commitment of members towards the cooperative (group cohesion) and their satisfaction with the cooperative. Trust is examined from two dimensions: cognitive and affective. Our results have clearly proved that trust has a positive impact on group cohesion and satisfaction. According to the experiences, however, the impact of examined dimensions of trust is differentiated: the statistical models regarded the impact of affective dimensions on group cohesion and members’ satisfaction more important than the impact of cognitive dimension.
    Przedstawiono wpływ zaufania do spółdzielni rolniczych ich członków. Przeanalizowano, w jaki sposób zaufanie pomiędzy członkami spółdzielni oraz pomiędzy członkami i kierownictwem wpływa na zaangażowanie członków w rozwój spółdzielni (spójność grupowa) i ich zadowolenie ze współpracy. Zaufanie było badane z perspektywy dwóch wymiarów: poznawczej i uczuciowej. Wyniki dowiodły, że zaufanie ma pozytywny wpływ na spójność i satysfakcję grupy. Z doświadczenia wynika jednak, że wpływ badanych wymiarów zaufania był zróżnicowany – modele statystyczne uwzględniały wpływ wymiarów emocjonalnych na spójność grupową i satysfakcję członków silniej niż wpływ wymiaru kognitywnego.
  4. Jolanta Bojarszczuk, Jerzy Księżak, Beata Feledyn-Szewczyk
    Ocena stopnia zrównoważenia produkcji w gospodarstwach mlecznych według metodyki RISE
    THE EVALUATION OF THE SUSTAINABILITY OF AGRICULTURAL PRODUCTION OF DAIRY FARMS USING RISE MODEL

    Słowa kluczowe: model RISE, gospodarstwa mleczne, ocena zrównoważenia, warunki siedliskowe
    Key words: RISE model, dairy farms, sustainability assessment, habitat conditions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. W opracowaniu przedstawiono ocenę stopnia zrównoważenia produkcji rolnej za pomocą wskaźników ekologicznych, ekonomicznych i społecznych zawartych w modelu RISE w wybranych gospodarstwach mlecznych. Badania prowadzono na terenie województwa lubelskiego i podlaskiego w gospodarstwach prowadzących działalność w pobliżu zakładów mleczarskich. Z przeprowadzonej analizy wynika, że żadne z poddanych analizie gospodarstw nie można uznać za zrównoważone zgodnie z przyjętą metodyką, ponieważ nie uzyskały pozytywnych wartości wszystkich 12 wskaźników charakteryzujących różne aspekty zrównoważenia. Gospodarstwa w województwie lubelskim oraz jedno gospodarstwo w województwie podlaskim prowadziły intensywną produkcję rolną, stosowały wysokie dawki nawożenia, co powodowało problemy z gospodarką nawozową, a wskaźnik „potencjał emisyjny N i P” uzyskał wysoką wartość. Jednocześnie gospodarstwa te wykazywały małą dbałość o bioróżnorodność, ale osiągały dobre wyniki ekonomiczne. Gospodarstwa zlokalizowane w województwie lubelskim, pomimo trudności, w lepszym stopniu realizowały gospodarkę nawozową w porównaniu do gospodarstwa w województwie podlaskim. W ocenianych gospodarstwach największy problem stanowiło uzyskanie pozytywnej wartości wskaźnika bioróżnorodności.
    The paper presents the assessment of the degree of sustainability of agricultural production using the ecological, economic and social indicators included in the RISE model in selected four dairy farms. The research was conducted in the Lubelskie and Podlaskie provinces. The analysis shows that none of the analyzed farms can be considered sustainable under the adopted methodology because they did not have positive values for all 12 indicators characterizing the different aspects of sustainability. Farms in the Lubelskie province and one farm in the Podlaskie province was engaged in intensive agricultural production, using high fertilization fertilizers, which caused problems with the fertilizer economy, and the “N and P” emission potential was high. At the same time, these farms showed little respect for biodiversity but achieved good economic results. Farms in Lubelskie voivodeship, in spite of problems have better managed the fertilizer economy than farms in Podlaskie voivodeship. In the selected farms, the biggest problem was the achievement of a positive biodiversity value, which resulted from the use of intensive production technologies.
  5. Piotr Cymanow
    Ocena korzyści i strat wynikających z wyjazdów zarobkowych w opinii migrantów przebywających zagranicą
    EVALUATION OF THE ADVANTAGES AND LOSSES FROM ECONOMIC MIGRATION IN THE OPINION OF THE MIGRANTS REMAINING ABROAD

    Słowa kluczowe: procesy migracyjne, bilans mobilności, obszary wiejskie, rozwój lokalny
    Key words: migration processes, mobility balance, rural areas, local development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród osób przebywających na zagranicznym wyjeździe zarobkowym. Respondenci stanowili grupę wywodzącą się ze środowisk wiejskich, z obszarów rozdrobnionych agrarnie, zlokalizowanych na terenie Polski południowej. Dokonano próby bilansu – w zakresie korzyści i strat wynikających ze wzmożonych procesów mobilnościowych w odniesieniu do dwóch aspektów. Pierwszy z nich odnosił się do oceny oddziaływania migracji zarobkowej na sytuację osobistą migrantów – z uwzględnieniem elementów dotyczących funkcjonowania wiejskich gospodarstw domowych w wymiarze ekonomicznym i społecznym. Drugi obszar analizy koncentrował się na następstwach wyjazdów zarobkowych z punktu widzenia środowiska lokalnego migranta. W obu wymiarach za istotny czynnik uznano napływ tzw. remittances, czyli środków finansowych wypracowanych zagranicą, poddając ocenie istotność przepływów kapitałowych dla funkcjonowania rodzin migranckich – oraz w szerszym kontekście – rozwoju otoczenia w wymiarze społeczności lokalnej. Podkreślono również znaczenie masowych wyjazdów zarobkowych w kontekście stabilności układów społecznych, w tym zahamowanie procesów mających wpływ na deformację dotychczasowego profilu demograficznego obszarów wiejskich.
    The presented results of the studies of economic migration balance from the perspective of the people living away from their home country. There is analaysed the significance of the impact of mobility processes on the functioning of the social and economic system in the areas affected with the outflow of population. The analysis points out the dual nature of the consequences of the migration exodus – from the point of view of an individual, the migrant, and their household, and from a collective perspective of the local environment. The individual evaluation of benefits points to the economic aspects related to the possibility of professional activation of those who were previously unemployed or performed menial jobs, and – which is a natural consequence of the former – the improvement of the quality of life of all the members of the household as well as better perspectives for the future – e.g. related to education. Main threats, on the other hand, were observed in strained interpersonal relations and collapse of relationships, as well as the phenomena related to deteriorated health due to lasting detachment from the family. Evaluation of the consequences of the migration in its social dimension points to the significance of the advantages related to the reduction of poverty and the related pathologies as well as increase in the local activity. In this aspect, the main threats followed from the deteriorated demographic structure and the related risk of collapse of the pension and health pension system.
  6. Marta Domagalska-Grędys
    Wartości w pracy młodych pokoleń Y i Z
    VALUES IN THE WORK OF YOUNG GENERATIONS Y AND Z

    Słowa kluczowe: wartości w pracy, młode generacje (pokolenie Y i Z), kultura organizacyjna
    Key words: values at work, young generations (Generation Y and Z), organizational culture
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie wartości w pracy studentów zaocznych z uczelni rolniczej. Wartości deklarowane stanowiły punkt wyjścia do sprawdzenia, co motywuje nowe pokolenie na rynku pracy. Założeniem teoretycznym było stwierdzenie że „praca jest wartością, a wartość źródłem motywacji i zachowań”. Analiza przypadku dwóch badanych grup (pokolenia Z i Y) pozwoliła określić wspólne wartości najmłodszych uczestników rynku pracy oraz rekomendacje dla pracodawców. Badania z wykorzystaniem kwestionariusza wywiadu przeprowadzono w latach 2014 i 2017. Największą wartość w pracy stanowiła atmosfera organizacji, która ich zdaniem najbardziej przyczynia się do samorozwoju w kulturze klanu.
    The purpose of the research was to determine the value of the work of the young generation “Z” in the group of students working in the agricultural university. The declared and selected values were the starting point for checking what motivates the new generation in the labor market. The theoretical assumption was that „work is a value and value is a source of motivation and behavior of people”. The analysis of the case of two groups (Z and Y generations) allowed to identify common values of the youngest labor market participants and recommendations for employers. The questionnaire survey was conducted in 2014 and 2017. For the researchers, the climate (of clan) was the highest value in the work, which in their opinion contributed most to self-development in the culture of clan.
  7. Barbara Gołębiewska, Joanna Stefańczyk
    Ocena składania i realizacji wniosków o pomoc z programu wspierającego młodych rolników w ramach PROW w latach 2015-2016
    PROPOSAL FOR APPLYING AND IMPLEMENTING PROPOSALS FOR THE PROGRAM SUPPORTING YOUNG AGRICULTURAL FARMERS IN PROGRESS 2015-2016

    Słowa kluczowe: młodzi rolnicy, premie, obszary wiejskie, gospodarstwo rolne
    Key words: young farmers, bonuses, rural areas, farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była prezentacja i ocena realizacji wniosków oraz wydanych decyzji w ramach poddziałania „Premie dla młodych rolników” w latach 2015-2016. Zaprezentowano analizy dotyczące liczby złożonych wniosków i przyznanych premii w ujęciu przestrzennym. Wykorzystano dane i materiały udostępnione przez ARiMR, opracowania statystyczne GUS oraz dostępną literaturę przedmiotu. Stwierdzono, że w latach 2015-2016 wzrastała liczba wniosków złożonych o dofinansowanie w ramach poddziałania „Premie dla młodych rolników”. Ogólnie potwierdzono założenia, że w województwach wzrastał udział pozytywnych decyzji w zakresie finansowania, chociaż w dwóch województwach zależność taka nie wystąpiła.
    The aim of the study is the presentation and evaluation of the RDP action “bonuses for young farmers” in the use of aid funds. The study on the number of applications submitted and the premiums awarded in spatial form were presented. Data and materials provided by ARMA, CSO statistical studies and available literature of the subject were used. It was found that in the years 2015-2016 the number of applications for co-financing under the sub-measure “Bonuses for young farmers” increased. In general, the assumptions were that the voivodships had a greater share of positive financing decisions, although in two voivodeships this dependence did not occur.
  8. Waldemar Gostomczyk
    Możliwości wykorzystania słomy jako lokalnego paliwa
    ABILITY TO USE STRAW AS LOKAL FUEL

    Słowa kluczowe: biomasa, słoma, odnawialne źródła energii
    Key words: biomass, straw, renewable energy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest oszacowanie nadwyżek słomy, które mogą być wykorzystane w celach energetycznych, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych gdzie jest ona produkowana Polska charakteryzuje się znacznymi zasobami energetycznymi słomy, zwłaszcza na obszarach o wysokim udziale zbóż w strukturze zasiewów i wysokim udziale gospodarstw bezinwentarzowych.. Na podstawie danych GUS pochodzących z powszechnego spisu rolnego i roczników statystycznych rolnictwa oszacowano potencjał energetyczny na poziomie powiatów. Wykonane obliczenia pozwoliły stwierdzić, że praktycznie w każdym gospodarstwie rolnym można zastąpić stosowany dotychczas węgiel kamienny słomą energetyczną, uzyskując równocześnie wymierne korzyści ekonomiczne.
    Poland is characterized by significant energy resources of straw especially in areas with high cereal stocks in the sown structure and high share of non-stock farms. The purpose of the study is to estimate the surplus straw that can be used for energy purposes, especially in agricultural holdings where it is produced. Based on GUS data from the General Agricultural Census and the Statistical Yearbook of Agriculture, energy potential was calculated at the district level. The calculations made it possible to conclude that practically every farm can replace the previously used coal with energy straw, while achieving measurable economic benefits.
  9. Piotr Gradziuk, Błażej Jendrzejewski
    Wyzwania dla sektora biopaliw w kontekście polityki klimatyczno-energetycznej Unii Europejskiej
    THE CHALLENGES FOR THE BIOFUELS SECTOR IN THE CONTEXT OF THE EU CLIMATE AND ENERGY POLICY

    Słowa kluczowe: energia odnawialna, biopaliwa, biopaliwa drugiej generacji
    Key words: renewable energy sources, biofuels, second-generation biofuels
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena skutków wprowadzania zmian do polityki klimatyczno-energetycznej UE w odniesieniu do sektora biopaliw. Materiałem badawczym i źródłem informacji były raporty i sprawozdania Ministerstwa Energii, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Urzędu Regulacji Energetyki, GUS, Komisji Europejskiej i Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej. Badania obejmowały lata 2007-2015 z perspektywą do 2030 roku. Z przeprowadzonych analiz wynika, że realizacja założonych zobowiązań odnoszących się do minimalnego udziału energii odnawialnej zużywanej przez środki transportu, a wynikających z wniosku dotyczącego dyrektywy 2009/28/WE z 23.02.2017, w zaproponowanych terminach może być trudna do realizacji. Obecnie istniejące instalacje wytwarzające biopaliwa zaawansowane to przede wszystkim niewielkie, prototypowe linie technologiczne, których komercjalizacja narażona jest na wiele zagrożeń mogących uniemożliwić osiągnięcie zakładanych zdolności produkcyjnych.
    The aim of this study was to assessment of the impact of EU climate and energy policy changes on the biofuels sector. The research was carried out on the basis of the reports of the Ministry of Energy, the Ministry of Agriculture and Rural Development, the Energy Regulatory Office, the Central Statistical Office of Poland, the EU Commission, the International Renewable Energy Agency and the International Energy Agency. Tabular and descriptive methods were used. Analyzes covered the years 2007-2015 with perspective until 2030. The analyzes show that realization of assumed obligations in relation to the minimum share of renewable energy used by transportation according to the directive 2009/28/WE of 23 February 2017 may be difficult to be achieve within the proposed deadlines. Currently existing advanced biofuel installations are mainly small prototype devices. Commercialization of those installations would pose a number of threats which could make impossible to reach the assumed production capacity.
  10. Marek Gugała, Anna Sikorska, Krystyna Zarzecka, Ewa Krasnodębska, Krzysztof Kapela
    Wpływ gęstości siewu rzepaku na opłacalność produkcji
    IMPACT OF RAPE SEED DENSITY ON PRODUCTION PROFITABILITY

    Słowa kluczowe: opłacalność, siew punktowy, rzepak, koszty produkcji
    Key words: profitability, row sowing, rape, production costs
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było porównanie opłacalności uprawy rzepaku ozimego przy dwóch metodach siewu: siew rzędowy – gęstość siewu 60 nasion na 1 m2 oraz siew punktowy – gęstość siewu 40 nasion na 1 m2. Plon nasion rzepaku był zróżnicowany i wynosił przy siewie punktowym 4,43 t/ha, a siewie rzędowym 5,24 t/ha. Przychód dla badanych technologii wynosił od 5914,20 zł/ha (siew rzędowy) i 4231,00 zł/ha (siew punktowy), a różnica była uwarunkowana wielkością plonu z 1 ha. Największy udział w strukturze kosztów stanowiły koszty nawozów (33%), środków ochrony roślin (27-30%) i maszynowe (31-32%).
    The aim of the study was to compare the profitability of winter oilseed rape with two sowing methods: (row sowing – seed density 60 seeds per 1 m2 and spot sowing – seed density 40 seeds per 1 m2). The yield of rape seed was varied and was at the point sowing – 4.43 t/ha and row sowing – 5.24 t/ha. The income for the tested technologies ranged from 5914.20 PLN/ha (row sowing) and 4231.00 PLN/ha (spot sowing), and the difference was due to the yield of 1 ha. The largest share in the cost structure was the cost of fertilizers (33%), plant protection (27-30%) and machinery (31-32%).
  11. Adam Harasim, Andrzej Madej, Andrzej Górnik
    Innowacyjność różnych typów rolniczych gospodarstw w opinii rolników z makroregionu Mazowsza i Podlasia
    INNOVATIVENESS OF DIFFERENT AGRICULTURAL TYPES OF FARMS IN FARMERS’ OPINION FROM REGIONS OF MAZOWSZE AND PODLASIE

    Słowa kluczowe: źródła informacji, innowacje, doradztwo, gospodarstwa rolne
    Key words: information sources, innovations, advisory, farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedmiotem pracy są zagadnienia innowacyjności w rolnictwie w świetle opinii właścicieli różnych typów rolniczych gospodarstw (bydlęce, trzodowe, mieszane, roślinne), położonych w makroregionie Mazowsza i Podlasia. Celem badań było poznanie źródeł informacji o innowacjach w rolnictwie i zapotrzebowania gospodarstw na doradztwo rolnicze. Zastosowano celowy dobór próby badawczej, a opinie rolników uzyskano metodą ankietową. Postawy proinnowacyjne wykazywali w większości właściciele gospodarstw bydlęcych i roślinnych. Właściciele wszystkich typów gospodarstw najczęściej korzystali z informacji o nowościach w rolnictwie od doradców ODR i z czasopism fachowych, a także zdobywano je na kursach i szkoleniach oraz z internetu i telewizji. Gospodarstwa specjalizujące się w produkcji zwierzęcej (bydlęce, trzodowe) i roślinnej miały większe zapotrzebowanie na doradztwo rolnicze niż gospodarstwa z produkcją mieszaną. W zakresie doradztwa rolniczego największym zainteresowaniem cieszyły się porady świadczone przez ODR i agencje rolne.
    The objective of the study was to survey the opinion of the operators of different types agricultural of farms (cattle, pig, mixed, and crop farms) situated in the regions of Mazowsze and Podlasie regarding the issue of innovations in agriculture. The aim of the study was to learn about the sources of information on innovations in agriculture and about the demand for agricultural counseling. Purposeful selection of the sample was used and farmers’ opinions were surveyed by the query method. Pro-innovative attitudes were shown by the majority of the owners of cattle and crop farms. The owners of all types of farms usually drew upon the following sources of information: ODR (Agricultural Advisory Centres) extension officers, technical journals, training courses, internet and television. Livestock farms (cattle and pig farms) showed a greater demand for extension services that did mixed production farms. Of the extension services present, consulting by ODR’s workers and by agricultural agencies were in the greatest demand.
  12. Lilianna Jabłońska, Lidia Gunerka, Tadeusz Filipiak
    Efektywność ekonomiczna gospodarstw ogrodniczych w wybranych krajach Unii Europejskiej
    THE ECONOMIC EFFICIENCY OF HORTICULTURAL CROPS IN SELECTED EUROPEAN UNION COUNTRIES

    Słowa kluczowe: produktywność gospodarstw, gospodarstwa ogrodnicze, rachunkowość rolna FADN
    Key words: crops productivity, horticultural crops, FADN agricultural accounting
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania była analiza porównawcza produktywności gospodarstw ogrodniczych w Polsce i wybranych krajach Unii Europejskiej o największej produkcji ogrodniczej, tj. Francji, Hiszpanii, Holandii, Niemczech i Włoszech. Dokonano ogólnej charakterystyki gospodarstw ogrodniczych, przedstawiono produktywność podstawowych czynników produkcji ogrodniczej oraz określono jej opłacalność. Wykazano, że polskie gospodarstwa ogrodnicze cechuje kilka, a nawet kilkanaście razy niższy poziom produktywności ziemi, kapitału i siły roboczej niż w innych krajach UE.
    The objective of the study was to compare the productivity of horticultural farms in Poland and selected EU countries with the highest horticultural production, ie France, Spain, Netherlands, Germany and Italy. The general characteristics of horticultural farms, the productivity of the basic factors of horticultural production and the production profitability have been analized. It has been shown that Polish horticultural farms are characterized by several or even a dozen times lower level of productivity of land, capital and labor than in other EU countries.
  13. Zuzanna Jarosz, Antoni Faber
    Regionalne zróżnicowanie emisji podtlenku azotu z rolniczego użytkowania gleb
    REGIONAL DIVERSITY IN NITROUS OXIDE EMISSION FROM THE AGRICULTURAL USE OF SOIL

    Słowa kluczowe: emisja podtlenku azotu, emisja gazów cieplarnianych, model DNDC
    Key words: nitrous oxide emission, greenhouse gas emission, DNDC model
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie wpływu czynników decydujących o regionalnym zróżnicowaniu wielkości emisji podtlenku azotu z użytkowania gleb w Polsce. W analizach jako zmienne modyfikujące wielkość emisji N2O, uwzględniono początkową zawartość węgla w glebie, sekwestrację węgla oraz pH gleby. Uzyskane wyniki pokazały, że o regionalnym zróżnicowaniu emisji N2O w głównej mierze decydowała początkowa zawartość węgla w glebie i jego sekwestracja. Największe emisje stwierdzono w województwie lubuskim, były one od 3 do 3,5 razy większe w porównaniu do innych regionów.
    The aim of the study was to determine the impact of the analyzed factors on the regional differentiation of nitrous oxide emission values from the agricultural use of soil in Poland. In the analyses, the initial content of soil organic carbon, carbon sequestration and soil pH were taken into account as variables modifying the value of nitrous oxide emission. The results showed that regional differentiation of nitrous oxide emissions was shaped mainly by the initial content of soil organic carbon and carbon sequestration. The highest emission values, 3 to 3.5 times higher than in other regions, were identified in Lubuskie voivodship.
  14. Michał Jasiulewicz
    Wdrożenie innowacyjnej inwestycji pilotażowej w przemyśle przetwórstwa spożywczego oraz w biogazowni w zakresie bioenergetyki
    INPLEMENTATION OF THE INNOVATIVE INVESTMENT IN FOOD INDUSTRY AND ANAEROBIC DIGESTION IN THE FIELD OF BIOENERGY

    Słowa kluczowe: gorzelnia, biogazownia fermentacyjna, energia elektryczna i cieplna, zamknięty obieg ciepła i wody
    Key words: distillery, anaerobic digestion, heat and electricity power, closed circulation of heat and water
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena wdrażania nowych inwestycji innowacyjnych technologicznie, w zakresie bioenergetyki, tj. w gorzelni i biogazowni w układzie zespolonym. Produkt odpadowy z gorzelni (wywar) stanowi główny składnik substratu w biogazowni, zlokalizowanej w sąsiedztwie. Uzyskany biogaz po oczyszczeniu wykorzystywany jest do produkcji energii elektrycznej (2 MWe). Ciepło z systemu chłodzenia silników oraz z procesu rekuperacji wykorzystywane jest do procesu technologicznego gorzelni, a w przyszłości wykorzystane będzie także suszenie biomasy pofermentacyjnej. Planowane jest również wykorzystanie ciepła do uprawy w sąsiednich silosach roślinności wodnej, jako kosubstratu w biogazowni. W takim zamkniętym cyklu produkcji ciepło i woda są w pełni wykorzystywane w obiegu zamkniętym. Energia elektryczna poza wykorzystaniem do celów własnych, dostarczana jest do krajowej sieci energetycznej. Inwestycja wykorzystuje nowoczesne rozwiązania technologiczne. Jest zeroemisyjna, nieszkodliwa dla środowiska, wytwarza produkty, takie jak: spirytus, energia elektryczna, dwutlenek węgla w formie uwodnionej sprzedawany na rynku, poferment w formie nawozu – przeznaczony dla rolnictwa.
    It’s very important to develop agriculture and rural areas by utilization local, particularly food industry waste and Agro-waste to produce power and heat local use is economically and ecologically industry production, as well “zero” emission of greenhouse gases. Innovation industry make possible to solution these terrible problem and produce and to develop utilization of local and regional areas. Poland is rich in waste form food industry and agriculture, it’s a big chance for Poland.
  15. Aleksandra Jezierska-Thöle, Mirosław Biczkowski
    Środki z funduszy unii europejskiej jako szansa rozwoju sektora gospodarstw ekologicznych w polsce
    FINACIAL FUNDS FROM EUROPEAN UNION FUNDS AS A CHANCE FOR THE DEVELOPMENT OF THE SECTOR OF ORGANIC FARMS IN POLAND

    Słowa kluczowe: gospodarstwa ekologiczne, fundusze unijne, PROW, rolnictwo, Polska
    Key words: organic farms, funds EU, RDP, agricultural, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest rozpoznanie stanu i analiza zmian liczby oraz powierzchni gospodarstw ekologicznych w Polsce. Ważnym elementem pracy było przedstawienie możliwości finansowania sektora gospodarstw ekologicznych z funduszy Unii Europejskiej i budżetu krajowego oraz ukazanie wpływu środków WPR na jego rozwój. Wskazano na możliwości finansowania ich rozwoju ze środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013, funkcjonującego w ramach unijnej wspólnej polityki rolnej. Przybliżono także teoretyczne podstawy i założenia związane z funkcjonowaniem sektora rolnictwa ekologicznego. Wyniki badań wskazują, że w latach 2002-2013 nastąpił wzrost liczby i powierzchni gospodarstw ekologicznych. Największy wpływ na zwiększenie liczby i powierzchni gospodarstw ekologicznych miało funkcjonowanie PROW w latach 2004-2006 oraz 2007-2013, a w jego ramach dopłaty do produkcji ekologicznej. Potwierdza to bardzo silna zależność między liczbą gospodarstw rolnych a kwotami dotacji wypłaconymi dla gospodarstw prowadzących produkcję metodami ekologicznymi. Można przypuszczać, że w kilku najbliższych latach udział powierzchni ekologicznych użytków rolnych może przekroczyć 4-5%.
    The aim of the work was to present and describe the development of organic farms in Poland and the impact of EU funds on the development of this sector. The possibilities of financing their development from the Rural Development Program funds in the period 2007-2013 functioning within the framework of the Union‘s Common Agricultural Policy were pointed out. The theoretical foundations and assumptions related to the functioning of the organic farming sector were also approximated. The results show that in the years 2002-2013 there was an increase in the number and area of organic farms. The greatest impact on the increase of the number and area of organic farms is the functioning of the RDPs in the years 2004-2006 and 2007-2013 and within it the subsidies for organic production. This confirms the very strong correlation between the number of farms and the amounts of subsidies paid to farms producing organic farming. It can be assumed that in the next few years the share of the area of ecological agricultural land may exceed 4-5%.
  16. Agnieszka Judzińska
    Systemy zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności oraz stan ich wdrożenia w polskim przemyśle spożywczym
    FOOD SAFETY AND QUALITY MAMAGEMENT SYSTEMS AND THEIR IMPLEMENTATION IN THE POLISH FOOD INDUSTRY

    Słowa kluczowe: jakość, żywność, systemy zarządzania jakością, przemysł spożywczy
    Key words: quality, food, quality management systems, food industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest przedstawienie stanu wdrożenia obligatoryjnych i nieobligatoryjnych systemów zarządzania jakością oraz bezpieczeństwem zdrowotnym żywności w polskim przemyśle spożywczym. Badaniami objęto wszystkie przedsiębiorstwa sektora spożywczego działające w Polsce, podlegające nadzorowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej. Od momentu akcesji Polski do Unii Europejskiej systematycznie zwiększa się liczba przedsiębiorstw, które wdrożyły i utrzymują obligatoryjne systemy zarządzania jakością. Badania wykazały, że w 2015 roku obligatoryjny systemy HACCP utrzymywało 83% firm przetwarzających produkty pochodzenia niezwierzęcego i 66% przedsiębiorstw przetwarzających produkty pochodzenia zwierzęcego. Nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością wdrożyła bardzo niewielka liczba firm spożywczych (2-5%), głównie liderów branży.
    The aim of the paper was to present the state of implementation of obligatory and non-obligatory food quality and health safety management systems in polish food industry. The research included all food companies operating in Poland and subject to supervision of the Veterinary Inspection and are State Sanitary Inspection. Since the Polish accession to the European Union, the number of companies that have implemented and maintained obligatory quality management systems has significantly increase. The study have shown that in 2015 obligatory HACCP system was maintained by 83% companies processing non-animal origin products and by 66% of companies processing animal products. Non-obligatory quality management systems have implemented a very small number of food companies (2-5%) mainly industry leaders.
  17. Gabriella Kispál
    Examination of adapting the contractual system in the Hungarian wine sector
    OCENA WDROŻENIA SYSTEMU KONTRAKTACJI W WĘGIERSKIM SEKTORZE WINA

    Key words: cooperation, contractual system, cluster, buying-in price
    Słowa kluczowe: współpraca, system kontraktacji, klaster, ceny skupu
    Streszczenie/Summary
    Abstract. On a world scale, a huge concentration could be observed in viticulture and wine production during the last few decades. According to Kym Anderson [2003] the development of global wine market may be put at the 1990s. In the traditional European wine producing countries collaborations and integrations, as conditions for the safe operation of the sector, had been formed some decades before. Cooperation is necessary, because in many cases, only it can solve or mitigate the issues from global challenges. In our times assertion of interests and minimizing costs are becoming increasingly important, in which different forms of cooperation can provide great help. This study is intended to show what kind of collaborations can be noticed in the wine production of Hungary, and which form of cooperation could be the best one to manage the current professional issues. It examines how to adapt the basic principles of integrations that have achieved success abroad. The topicality of this matter is strengthened by the fact that Zsolt Feldman [2016] ranks the elaboration of inter-trade agreements, which can be the first step of cooperation by all means, amongst the most important tasks of the sector based on the FM-HNT partnership.
    Celem artykułu jest ocena różnych form współpracy na przykładzie węgierskiego sektora uprawy winogron i produkcji wina. Analizie poddano współpracę na zasadzie integracji w oparciu o ideę klastra, którą porównano z systemem kontraktacji. Stwierdzono, że klastry przynoszą wiele korzyści, jednak forma ta nie jest jeszcze dostatecznie rozwinięta, głównie z uwagi na ograniczone zaufanie uczestników i brak jasnych celów o charakterze długookresowym. Stąd bardziej dominująca jest kontraktacja.
  18. Danuta Kołodziejczyk
    Ocena spójności terytorialnej pod względem infrastruktury technicznej gmin w Polsce w latach 2005-2015
    ASSESSMENT OF TERRITORIAL COHESION WITH RESPECT TO UTILITY INFRASTRUCTURE OF COMMUNES IN POLAND IN 2005-2015

    Słowa kluczowe: spójność terytorialna, infrastruktura techniczna, gmina
    Key words: territorial cohesion, utility infrastructure, commune
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena poziomu spójności terytorialnej gmin pod względem infrastruktury technicznej w latach 2005-2015. Opierając się na wybranych cechach rozwoju infrastruktury technicznej, obliczono na podstawie danych statystycznych z Banku Danych Lokalnych GUS syntetyczny wskaźnik rozwoju infrastruktury (metodą Z. Hellwiga) w latach 2005, 2010 i 2015. Analiza poziomu rozwoju infrastruktury technicznej w badanych latach wykazała duże różnice między rodzajami gmin i ich liczbą mieszkańców oraz w regionach, o czym świadczył współczynnik zmienności. Większe różnice w poziomie rozwoju infrastruktury technicznej zauważono w przypadku gmin miejskich niż miejsko-wiejskich i wiejskich. Najbardziej zróżnicowane okazały się województwa małopolskie i śląskie, a najmniej kujawsko-pomorskie i łódzkie. Porównując współczynniki zmienności z lat 2005, 2010 i 2015, można dostrzec wzrost tych wskaźników w około 68% badanych gmin. Oznacza to, że gminy te cechuje niekorzystny poziom spójności terytorialnej pod względem infrastruktury technicznej.
    The purpose of this study is to assess the level of territorial cohesion of communes with respect to utility infrastructure in 2005-2015. Based on selected properties of utility infrastructure development, a synthetic technical infrastructure development index was calculated using statistical data from the Central Statistical Office’s Local Data Base for 2005, 2010, and 2015. Analysis of utility infrastructure development in studied years indicated large differences between commune types, number of their residents, and in regions, indicated by the coefficient of variation. Larger differences in the utility infrastructure development level were observed in urban communes, compared to urban-rural and rural communes. The most varied provinces were Małopolska and Silesia, the least varied – Kujawy-Pomerania and Łódź. Comparing coefficients of variation from 2005, 2010, and 2015, one can notice that these coefficients increase in 68% of studied communes. It means that these communes have a disadvantageous level of territorial cohesion with respect to utility infrastructure.
  19. Stanisław Krasowicz
    Nowe wyzwania dla nauki, doradztwa i praktyki rolniczej
    NEW CHALLENGES FOR SCIENCE, ADVISORY SERVICES AND AGRICULTURAL PRACTICE

    Słowa kluczowe: nowe wyzwania, nauka, doradztwo, praktyka rolnicza, rolnictwo, transfer wiedzy
    Key words: new challenges, science, consulting services, agricultural practice, agriculture, knowledge transfer
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest wskazanie na przykładzie Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach nowych wyzwań stojących obecnie przed nauką, doradztwem i praktyką rolniczą. Z badań IUNG-PIB wynika, że polskie rolnictwo charakteryzuje się dużą dynamiką i wielokierunkowością zmian. Przed tym działem gospodarki pojawiają się nowe wyzwania, których podejmowanie i realizacja wymagają współpracy nauki z doradztwem i praktyką rolniczą oraz stałego doskonalenia procesów transferu wyników badań naukowych do różnych grup odbiorców.
    Based on the activities of the Institute of Soil Science and Plant Cultivation - State Research Institute in Puławy, new challenges for science, consulting services and agricultural practice are presented. In addition to the determinants of the global principles of the EU’s Common Agricultural Policy and the concept of sustainable development, the current state of Polish agriculture and its differentiation by regions and groups of farms are also the premises of the new challenges. The analysis was based on the plans, reports from research activity and employee publication lists for the years 2012-2016. It was found that IUNG-PIB as a research institute supervised by the Ministry of Agriculture and Rural Development sees new challenges and priorities and supports their implementation through research and development. The condition for using research results as support for agricultural development is to improve the efficiency of knowledge transfer to consulting services and agricultural practice.
  20. Vitaliy Krupin, Katarzyna Bańkowska
    Badanie żywotności systemów produkcji rolnej w ramach SURE-Farm H2020
    STUDY OF ENDURANCE OF AGRICULTURAL PRODUCTION SYSTEMS IN THE FRAMEWORK OF SURE-FARM H2020

    Słowa kluczowe: żywotność, zrównoważony rozwój, odporność, produkcja rolna, SURE-Farm, Horyzont 2020
    Key words: endurance, sustainable development, resilience, agricultural production, SURE-Farm, Horizon 2020
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie najważniejszych założeń i kierunków badań żywotności systemów produkcji rolnej w ramach realizowanego od 2017 roku projektu SURE-Farm w programie „Horyzont 2020”. Badanie przyczyni się do identyfikacji zagrożeń stojących przed sektorem rolnym UE, a także pozwoli na wypracowanie kompleksowych rozwiązań zapewniających odporność sektora na presję negatywnych czynników otoczenia. Projekt SURE-Farm przewiduje przygotowanie zestawów narzędzi do oceny i zarządzania ryzykiem, a jego wyniki mają znaleźć praktyczne zastosowanie w procesie kreacji instrumentarium polityki rolnej.
    The goal of the article is the presentation of main principles and directions for the study of sustainability of agricultural production systems in the framework of the project starting in 2017 – the SURE-Farm in the Horizon 2020 program. The study shall aid the identification of risks facing the EU agricultural sector, as well as should help develop complex solutions strengthening the sector’s resilience against the pressure of negative factors in its environment. The SURE-Farm project is expected to offer sets of tools for risk evaluation and management, and its results are planned to find practical application in the process of toolkit creation for agricultural policy.
  21. Krystyna Krzyżanowska, Marcin Kowalewski
    Kapitał intelektualny w wybranych przedsiębiorstwach branży turystycznej
    INTELLECTUAL CAPITAL IN SELECTED COMPANIES OF THE TOURISM INDUSTRY

    Słowa kluczowe: kapitał intelektualny, VAIC, pomiar kapitału intelektualnego
    Key words: intellectual capital, VAIC, intellectual capital measurement
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie możliwości wykorzystania koncepcji kapitału intelektualnego do oceny przedsiębiorstw branży turystycznej. Do pomiaru kapitału intelektualnego wybranych podmiotów gospodarczych wykorzystano metodę VAICTM. Metoda VAICTM pozwala na pomiar kapitału intelektualnego i jego komponentów w spółkach branży turystycznej. Jest to metoda obiektywna, pozwalająca na porównywanie badanych spółek między sobą. W badanych firmach stwierdzono wyraźne różnice w poziomie kapitału intelektualnego, a także jego komponentów.
    The aim of the article was to present the possibility of using the concept of intellectual capital to evaluate the tourism industry. The VAICTM method was used to measure the intellectual capital of selected business entities. The VAICTM method allows to measure intellectual capital and its components in tourism companies. This is an objective method that allows companies to compare themselves. There are clear differences in the level of intellectual capital and its components in the studied companies.
  22. Adam Kupczyk, Joanna Mączyńska, Michał Sikora, Jakub Gawron
    Identyfikacja obecnego stanu oraz atrakcyjność sektorów biopaliw transportowych w Polsce
    IDENTIFICATION OF THE CSTATE OF THE ART AND ATTRACTIVENESS OF TRANSPORT BIOFUELS SECTORS IN POLAND

    Słowa kluczowe: biopaliwa transportowe, biokomponenty, atrakcyjność sektorów
    Key words: transport biofuels, biocomponents, sector, attractiveness
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy obecnego stanu sektorów biopaliw transportowych w Polsce oraz przedstawiono wyniki badań w zakresie ich atrakcyjności w latach 2007-2016. Krajowe wykorzystanie biopaliw w transporcie oparte jest na stosowania mieszanek paliw konwencjonalnych oraz biokomponentów. Analizą objęto podmioty wykonujące działalność gospodarczą w zakresie produkcji bioetanolu oraz estrów metylowych. Produkcja tych biokomponentów w Polsce odbywa się w ramach działalności 23 pomiotów gospodarczych, których deklarowane zdolności wytwórcze i faktyczna produkcja do 2016 roku wzrastały. Do produkcji biokomponentów wykorzystuje się głównie surowce spożywcze, co wobec polityki UE ukierunkowanej na ich ograniczenie, stanowi istotne wyzwanie w najbliższych latach. Z badań wynika, że atrakcyjność obecnie funkcjonujących w Polsce sektorów biopaliw transportowych systematycznie maleje.
    The current state of transport biofuels sectors in Poland was analysed - as well as the results of the research of their attractiveness in the years 2007-2016 was showed. The national use of biofuels in transport is based on the mixtures of conventional fuels and biocomponents. Therefore, the scope of the analysis included the entities producing bioethanol and methyl esters. The production of these biocomponents takes place in 23 entities in Poland. The production of biocomponents and declared capacity of producers were increasing until 2016. The food raw materials are mainly used in production of the biocomponents in Poland. The EU policy striving to limit of that materials, it is a significant challenge in coming years. The attractiveness of currently existing national transport biofuels sectors systematically decreasing, as the test results showed.
  23. Dariusz Kusz, Tomasz Misiak
    Wpływ technicznego uzbrojenia pracy i postępu technicznego na wydajnośĆ pracy w rolnictwie
    INFLUENCE OF WORK TECHNICAL EQUIPMENT AND TECHNICAL PROGRES LABOUR ON EFFICIENCY IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: wydajność pracy, techniczne uzbrojenie pracy, postęp techniczny, funkcja produkcji Cobb-Douglasa
    Key words: labour efficiency, work technical equipment, technical progress, Cobb-Douglas production functions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena zmian wydajności pracy w rolnictwie w Polsce w aspekcie zmian technicznego uzbrojenia pracy oraz postępu technicznego. Analizując wpływ technicznego uzbrojenia pracy oraz postępu technicznego na wydajność pracy w rolnictwie posłużono się neoklasyczną funkcją produkcji typu Cobba-Douglasa. Stwierdzono, że stopa postępu technicznego oraz stopa wzrostu uzbrojenia pracy w około 60% wyjaśnia zmiany stóp wydajności pracy w rolnictwie. Oszacowana stopa postępu technicznego w sensie Hicksa w analizowanym okresie wynosiła 2,04%, a elastyczność wydajności pracy w polskim rolnictwie względem technicznego uzbrojenia pracy w rolnictwie wyniosła 0,85.
    The aim of the study is to evaluate the changes in the labour efficiency in agriculture in Poland in terms of work technical equipment and technical progres. It was found that the rate of technical progress and the rate of increase of work technical equipment explain in about 60% the changes in labor efficiency rates in agriculture. The estimated Hicks-neutral technical change in the analyzed period was 2.04%. And 1% increase (ceteris paribus ) in work technical equipment in agriculture would lead to approximately a 0.85% increase in labour efficiency.
  24. Mariusz Maciejczak
    INNOVATIONS IN VITICULTURAL PRODUCTION IN POLAND UNDER CLIMATE CHANGE CONDITIONS
    INNOWACJE W PRODUKCJI WINOGRON W POLSCE W WARUNKACH ZMIAN KLIMATU

    Key words: viticulture, innovations, climate change, Poland
    Słowa kluczowe: uprawa winogron, innowacje, zmiany klimatu, Polska
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper aims to identify factors under climate change conditions that could impact innovativeness in grapevine growing in Poland. It is shown that today the viticulture cultivation in Poland is of little economic significance. However, based on primary data applied to econometric model, it is argued that driven by climate changes as well as due to other factors, grapevine growing might become a significant branch of agriculture. The estimates of the model, although randomized, suggest that there is a significant probability that in Polish viticultural farms adaptation measures applied as a respond to these factors will result with implementation of innovations and through overall development.
    Celem artykułu jest określenie czynników, w tym związanych ze zmianami klimatu, które będą miały wpływ na wdrażanie innowacji w produkcji winogron w Polsce. Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem danych pozyskanych z gospodarstw winiarskich, na podstawie których oszacowano model ekonometryczny. Dodatkowo, na podstawie danych wtórnych zaprezentowano obecne uwarunkowania środowiskowo-klimatyczne oraz poziom rozwoju uprawy winorośli w Polsce. Stwierdzono, że uprawa winorośli w Polsce ma obecnie niewielkie znaczenie ekonomiczne, które nie ulegnie znaczącej zmianie w perspektywie średniookresowej. Jednak czynniki związane ze zmianami klimatu i wynikające z nich działania adaptacyjne zapobiegające stresom biotycznym i abiotycznym, mogą ze znacznym prawdopodobieństwem wpłynąć na wdrażanie innowacji w uprawie winorośli i tym samym prowadzić do rozwoju tego sektora w dłuższej perspektywie.
  25. Dariusz Majchrzycki, Benedykt Pepliński
    Analiza rynku kwalifikowanego materiału siewnego pszenicy ozimej
    ANALYSIS OF THE WINTER WHEAT CERTIFIED SEED MARKET

    Słowa kluczowe: pszenica ozima, powierzchnia reprodukcji, pozycja rynkowa, opłaty licencyjne
    Key words: winter wheat, multiplication area, market position, license fees
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przeprowadzono analizę rynku kwalifikowanego materiału siewnego pszenicy ozimej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem pozycji polskich firm hodowli roślin. Zakres czasowy analiz obejmował lata 2010-2016. Stwierdzono, że w analizowanym okresie pozycja rynkowa polskich firm hodowli pszenicy ozimej uległa dużemu pogorszeniu. Dotyczyło to zarówno liczby odmian będących w Rejestrze Odmian Roślin Uprawnych oraz reprodukcji i udziału w powierzchni kwalifikacji plantacji nasiennych. Największy udział w rynku nasiennym pszenicy miały firmy DANKO oraz KWS Lochow.
    The aim of this study was to analyse of the of the winter wheat certified seed market, especially market position of Polish plant breeding in years 2010-2016. It was found that during the analyzed period position of Polish winter wheat breeding companies deteriorated significantly. This quantity of varieties which are in the National List of Cultivar and seed reproduction, as well as participate in the surface of the seed qualification. The largest domestic wheat breeder was the company DANKO and the biggest foreign was company KWS Lochow.
  26. Kornélia Mészáros, Enikő Lencsés
    Status of Cattle and beef external trade of Poland and Hungary outside the European Union BETWEEN 2002 AND 2015
    STAN POLSKIEGO I WĘGIERSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO BYDŁEM I WOŁOWINĄ POZA UNIĘ EUROPEJSKĄ W LATACH 2002 I 2005

    Key words: cattle trade, beef trade, export to third countries, comparative advantages and disadvantages
    Słowa kluczowe: handel bydłem, handel wołowiną, eksport do krajów trzecich, relatywne korzyści i wady
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Both Hungary and Poland are net exporter in cattle and beef trade. Because of the large Polish and Hungarian supply these countries cannot sell all products on domestic and EU single markets. Cattle and beef production of both countries have to be sold on non-EU markets. These markets have a special attribute because import of cattle and beef to EU is regulated but the export to these countries is not under European limitation. This special attribute results in the fact that there are less available scientific indexes to use studying the international trade. In this paper we aimed to examine the comparative advantages of Hungarian and Polish cattle and beef export to non-EU markets between 2002 and 2015. Out analysis based primary on Balassa index (RCA) which is compared with the share of product export of the reference countries in their entire export. Secondary, the Revealed Symmetric Comparative Advantage (RSCA) was used as a correction of RCA (makes the RCA symmetrical). Primary we established that both studied countries have the same non-EU target markets with the highest importance of Turkey and Russia. During the examined period several changes were resulted, for example the decrease of Turkish market and the Russian embargo. These changes had an effect on comparative advantages.
    Celem artykułu jest określenie przewag komparatywnych dla eksportu bydła i mięsa wołowego z Polski i Węgier poza jednolity rynek Unii Europejskiej w latach 2002-2015. Analizę oparto na wskaźniku Balassa (RCA) porównywanym z eksportem krajów odniesienia w całości eksportu. Obliczono także symetryczne przewagi komparatywne (RSCA). W wyniku analiz stwierdzono, że oba kraje mają takie same rynki docelowe spoza UE. Największe znaczenia miały Turcja i Rosja. W badanym okresie wystąpiło kilka zmian, np. spadek eksportu do Turcji oraz wprowadzone embarga, miały one wpływ na powstanie przewag komparatywnych.
  27. Marek Niewęgłowski, Tomasz Kacprzak
    Preferencje rolników w zakresie doradztwa w gospodarstwach rolnych powiatu węgrowskiego
    FARMERS’ PREFERENCES IN THE RANGE OF ADVISING IN AGRICULTURAL FARMS IN WĘGRÓW DISTRICT

    Słowa kluczowe: doradztwo, gospodarstwo rolne, powiat węgrowski
    Key words: advising, agricultural farm, Węgrów district
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena preferencji w zakresie usług doradczych dla rolników indywidualnych, świadczonych przez pracowników ośrodków doradztwa rolniczego i firmy prywatne. Na podstawie wyników ankiety przeprowadzonej we wschodniej części województwa mazowieckiego w powiecie węgrowskim stwierdzono, że większość ankietowanych korzysta z doradztwa państwowego – 75% rolników. Prawie 68% ankietowanych osób było zainteresowanych uzyskaniem informacji o instrumentach pomocowych, które mają wpływ na poprawę rentowności gospodarstw. Bardzo dużo uwagi rolnicy skupiali też na nowych technologiach oraz na wyposażeniu technicznym gospodarstw (48% odpowiedzi). Obecna sytuacja polskiego rolnictwa wymaga w dalszym ciągu wsparcia, zarówno przez doradztwo państwowe, jak i prywatne.
    This paper presents preferences whiting the range of thematic area of advising in individual agricultural farms by agricultural advising centres and private companies. Based on results of questionnaire, carried out in eastern Masovian province in Węgrów district, it was stated that majority (75%) of farmers-respondents avail themselves of state’s advising. Almost 68% of respondents are interested in getting information about helping programmes that affects positively on farms’ profitableness. Farmers are also concerned about new technologies and farms technical equipment – 48% of answers. Current situation of polish agriculture constantly requires support from both private and public advising centres.
  28. Aneta Ocieczek, Marta Korpowska
    Uwarunkowania wyboru żywności funkcjonalnej w gospodarstwach domowych w województwie zachodniopomorskim
    DETERMINANTS OF CHOICE OF FUNCTIONAL FOODS IN HOUSEHOLDS FROM WEST POMERANIA PROVINCE

    Słowa kluczowe: żywność funkcjonalna, kryzys ekonomiczny
    Key words: functional food, the economic crisis
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest identyfikacja czynników decydujących o wyborach dokonywanych przez konsumentów w stosunku do żywności funkcjonalnej. Badanie przeprowadzono w czerwcu i lipcu 2016 roku na grupie 115 mieszkańców województwa zachodniopomorskiego przy zastosowaniu metod CAPI i PAPI. Do badania wykorzystano kwestionariusz autorski. Analizę statystyczną wyników przeprowadzono porównując procentowe udziały odpowiedzi z uwzględnieniem wybranych czynników zmienności oraz weryfikując hipotezy niezależności zmiennych z zastosowaniem testu χ2 i współczynników kontyngencji. Uzyskane wyniki pozwoliły stwierdzić, że rosnąca świadomość konsumencka może być postrzegana jako czynnik sprzyjający rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej.
    The aim of the study was to identify the factors determining the choices made by consumers in relation to functional foods. The survey was conducted in June and July 2016 years on a group of 115 inhabitants of the province of West Pomeranian province using CAPI and PAPI methods. To carry out the study was used an authors’ a questionnaire. Statistical analysis was performed by comparing the percentages of response, taking into account some factors volatility and verifying the hypothesis of independence of variables using the χ2 test and contingency factors. The obtained results indicate that increasing consumer awareness identified in all social groups can be seen as a factor in the development of the market for functional foods.
  29. Tomasz Pajewski
    Struktura użytków rolnych jako rolniczy element bioróżnorodności
    STRUCTURE OF AGRICULTURAL LAND AS AN AGRICULTURAL COMPONENT OF BIODIVERSITY

    Słowa kluczowe: rolnictwo, bioróżnorodność, użytki rolne
    Key words: agriculture, biodiversity, agricultural land
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest próba wskazania kluczowych czynników związanych z użytkowaniem gruntów rolnych, mających wpływ na zachowanie bioróżnorodności na terenach wiejskich. Wykorzystano wskaźniki udziału trwałych użytków zielonych, gruntów ugorowanych i odłogowanych oraz powierzchni ekologicznych w strukturze użytków rolnych. Praca ma charakter opisowy i stanowi przyczynek do dalszych rozważań w omawianym obszarze badawczym. Stwierdzono, że struktura użytków rolnych może mieć wpływ na poziom różnorodności biologicznej na terenach wiejskich.
    The paper attempts to identify key factors related to the use of agricultural land affecting the preservation of biodiversity in rural areas. Indicators for the share of permanent grassland, fallow land and set aside land and ecological areas in the structure of agricultural land were used. The work is descriptive and is intended to contribute to further consideration in this research area. It was found that the structure of agricultural land can affect the level of biodiversity in rural areas
  30. Adam Pawlewicz, Zbigniew Brodziński
    Zmiany potencjału wytwórczego w sektorze rolno-spożywczym w Polsce
    CHANGES IN PRODUCTION POTENTIAL IN AGRI-FOOD SECTOR IN POLAND

    Słowa kluczowe: sektor rolno-spożywczy, agrobiznes, potencjał wytwórczy
    Key words: agri-food sector, agribusiness, production potential
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem prowadzonych studiów i analiz było określenie kierunków zmian, które nastąpiły w polskim sektorze rolno-spożywczym na tle całej gospodarki kraju. Analiza dotyczyła potencjału wytwórczego i prowadzona była na podstawie informacji o zasobach siły roboczej, wartości środków produkcji oraz nakładów inwestycyjnych w przemyśle spożywczym i w rolnictwie. Okres analizy obejmowały lata 2005-2015, co wykorzystano do przedstawienia trendu rozwoju metodą regresji liniowej na lata 2016-2017. Na podstawie badań zaobserwowano spadek zatrudnienia w przemyśle spożywczym i wzrost liczby pracujących w rolnictwie. Jednocześnie zwiększała się wartość brutto środków trwałych w tych działach, przy czym ich udział w skali całej gospodarki zmniejszał się. Również wartość nakładów inwestycyjnych w przemyśle spożywczym i rolnictwie w analizowanym okresie rosła, jednak w przypadku przemysłu spożywczego w skali całej gospodarki malała, w rolnictwie natomiast nieznacznie rosła.
    The aim of studies and analyzes was to identify the directions of changes that took place in the Polish agro-food sector on the background of the whole economy of the country. The analysis focused on the manufacturing potential and was based on information on labor resources, the value of the means of production and investment outlays in the food industry and agriculture. The analysis period covered the years 2005-2015, which was used to present the linear regression line for 2016-2017. On the basis of the research, there has been observed a decline in employment in the food industry and an increase in the number of people employed in agriculture. At the same time, the gross value of fixed assets in these divisions is growing, with their share in the overall economy decreasing. Also, the value of investment outlays in the food and agriculture sectors increased during the period, but in the case of the food industry the whole economy is decreasing, while in agriculture it is growing slightly.
  31. Małgorzata Polna
    Zmiany lesistości obszarów wiejskich w Polsce w latach 1995-2016
    CHANGES IN THE WOODINESS OF RURAL AREAS IN POLAND IN THE YEARS 1995-2016

    Słowa kluczowe: lasy, lesistość, obszary wiejskie, Polska
    Key words: woodland, woodiness, agricultural land, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie zmian lesistości na obszarach wiejskich Polski. Badania dotyczą lat 1995 i 2016. Analizę przeprowadzono na podstawie rocznych sprawozdań geodezyjnych oraz Krajowego Wykazu Gruntów. Stwierdzono, że głównie wskutek zalesiania gruntów rolnych i nieużytków lesistość wzrosła z 28,4% w 1995 roku do 30,6% w 2016 roku. Natężenie zmian było zróżnicowane przestrzennie zarówno w województwach, jak i gminach. Badania wykazały postępującą koncentrację przestrzenną lasów na obszarach wiejskich Polski. Szczególnie duży wzrost udziału lasów miał miejsce w gminach położonych na terenach cechujących się wysoką lesistością.
    The paper presents changes in the woodiness of rural areas in Poland in the years 1995-2016. The analysis was based on the Annual Geodesic Reports and the National Land Register. It was found that as a result of mainly afforestation of agricultural land and wasteland, the woodiness increased from 28.4% in 1995 to 30.6% in 2016. The rate of changes was spatially diversified, both at the level of voivodeship and communes. Studies have shown progressive spatial concentration of forests in rural areas of Poland. A particularly high share of forest was observed in communes with a high woodiness index.
  32. Kamila Radlińska
    Atrakcyjności wiejskich rynków pracy w kontekście konkurencyjności regionalnej na przykładzie województwa zachodniopomorskiego
    ATTRACTIVENESS OF LABOR MARKETS IN RURAL AREAS IN CONTEXT OF REGIONAL COMPETITIVENESS OF ZACHODNIOPOMORSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, rynek pracy, konkurencyjność, województwo zachodniopomorskie
    Key words: rural areas, labor market, competitiveness, Zachodniopomorskie province
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena atrakcyjności wiejskich rynków pracy w województwie zachodniopomorskim w kontekście konkurencyjności regionalnej. Podstawowe pytanie, na które starano się odpowiedzieć, dotyczyło zróżnicowania przestrzennego atrakcyjności wiejskich rynków pracy i jego wpływu na konkurencyjność regionów. Przedmiot analizy obejmował oszacowanie poziomu atrakcyjności wiejskich rynków pracy w województwie oraz ich ocenę. Podmiotami analizy były wiejskie rynki pracy, tj. rynki pracy gmin wiejskich oraz obszarów wiejskich gmin miejsko-wiejskich województwa zachodniopomorskiego. Do oceny atrakcyjności rynków pracy wykorzystano wskaźnik syntetyczny, którego konstrukcję oparto na zmiennych opisujących sytuację na analizowanych rynkach. Atrakcyjność została określona na podstawie danych z 31.12.2015 roku. Zasadniczo wiejskie rynki pracy w województwie zachodniopomorskim charakteryzowały się przeciętnym poziomem atrakcyjności. Regiony zaliczone do najbardziej konkurencyjnych znajdowały się w północnej i wschodniej części województwa, położone były w nieznacznej odległości od lokalnych ośrodków miejskich.
    The aim of the study was to assess the atractiveness of rural labor markets in the Zachodniopomorskie province. The subject of the analysis included estimation of competitivness level of rural economy in the province. Analysis conducted in rural comunes and in rural areas of urban-rural comunes of the province. Atractivness of rural labor market was determined on the basis of data from 31.12.2015. To assess the atractivness of rural labor markets was used a synthetic indicator. Competitiveness ratio of rural economy was based atractiveness of labor market and lengh of nearest city. In general, rural labor markets in the Zachodniopomorskie province are characterized by averege level of competitiveness and located max 35 km from nearest city.
  33. Michał Roman, Kamil Krzysztof Roman, Krzysztof Nuszkiewicz
    PROJECTED COST AND PROFITABILITY OF INVESTMENT IN PHOTOVOLTAIC INSTALLATIONS ON AN AGRITOURISM FARM
    PLANOWANE KOSZTY I OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI FOTOWOLTAICZNYCH W GOSPODARSTWIE AGROTURYSTYCZNYM

    Key words: renewable energy sources, electrical energy, photovoltaics, rural areas, agritourism farms
    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, energia elektryczna, fotowoltaika, obszary wiejskie, gospodarstwa agroturystyczne
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The article aims to present projected cost and profitability of investment in photovoltaic installations on an agritourism farm. Special attention is drawn to economic efficiency of a system of photovoltaic modules installed on an agritourism farm hosting a four-member tourist group and using a photovoltaic system having a capacity of 5 kWp. It has also been assumed that the whole amount of electricity produced is used on the agritourism farm. The analysis results have taken into consideration the assumption estimating the use of energy at the level of about 5,000 kWh per year. The annual energy cost estimation is PLN 2,750 (5,000 kWh x PLN 0.55).
    Celem opracowania jest zaprezentowanie planowanych kosztów i opłacalność inwestycji foto-woltaicznych w gospodarstwie agroturystycznym. Szczególną uwagę zwrócono na efekt ekonomiczny zainstalowania systemu modułów fotowoltaicznych w gospodarstwie agroturystycznym, zamieszkałym przez czteroosobową grupę turystów wykorzystującą system fotowoltaiczny o mocy 5 kWp. Założono, że cała wyprodukowana energia elektryczna jest na bieżąco zużywana przez przykładowe gospodarstwo agroturystyczne. Wyniki analiz uwzględniały założenie charakteryzujące zużycie energii w gospodarstwie na poziome około 5000 kWh w ciągu roku, gdzie cena energii wynosiła średnio 0,55 zł za1 kWh energii elektrycznej. Kalkulując obliczenia za zużytą energię elektryczną w danym roku należało zapłacić 2750 zł (5000 kWh x 0,55 zł/kWh).
  34. Roman Sass
    Doradztwo rolnicze – doświadczenia transformacji i nowe wyzwania
    AGRICULTURAL ADVISORY – TRANSFORMATION EXPERIENCES AND NEW CHALLENGES

    Słowa kluczowe: transformacja gospodarcza, doradztwo rolnicze, konkurencyjność gospodarstw, współpraca z nauką
    Key words: economic transformation, agricultural advisory, farm competitiveness, cooperation with science
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest wskazanie wyzwań stojących przed doradztwem publicznym, wynikających z oczekiwań rolników i mieszkańców wsi oraz przedstawienie ważniejszych działań, które należy podjąć, aby doradztwo sprostało tym wyzwaniom. Podstawowym problemem, przed jakim stają polscy rolnicy, jest przede wszystkim poprawa konkurencyjności, którą można osiągnąć przez wzrost efektywności (ekonomicznej, środowiskowej i społecznej). Ośrodki doradztwa rolniczego, aby skutecznie wspierać rolników muszą ściśle współpracować z nauką i oświatą rolniczą. Szczególnie widoczny jest tu brak systemowych powiązań z nauką. Wobec nowych wyzwań, które stają przed doradztwem istnieje potrzeba stworzenia zintegrowanego systemu informacji rolniczej. Opracowanie takiego systemu jest konieczne, aby doradcy mogli przejść od przekazywania informacji i wspierania rolników w pozyskiwaniu środków z funduszy europejskich do działań mających na celu poprawę efektywności produkcji.
    The aim of this article is to identify the challenges facing public advisory services, resulting from the expectations of farmers and rural inhabitants and to present the most important steps which should be taken to address these challenges. The main problem faced by Polish farmers is primarily the improvement of competitiveness that can be achieved by increasing (economical, environmental and social) efficiency. Agricultural advisory centers must work closely with science and agricultural education to effectively support farmers. In view of the new challenges facing advisory services, there is a need for an integrated agricultural information system. The development of such a system is necessary for the advisors to move from providing information and supporting farmers in raising EU funds to actions aimed at improving production efficiency.
  35. Jakub Staniszewski
    Zrównoważona intensyfikacja rolnictwa – kierunki operacjonalizacji
    SUSTAINABILE INTENSIFICATION OF AGRICULTURE – THE OPERATIONALIZATION DIRECTIONS

    Słowa kluczowe: zrównoważona intensyfikacja, pomiar, przegląd
    Key words: sustainable intensification, measurement, review
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano systematycznego przeglądu badań realizujących zadanie operacjonalizacji pojęcia zrównoważonej intensyfikacji rolnictwa. W literaturze przedmiotu analizy prowadzono najczęściej na poziomie mikroekonomicznym i dotyczyły one rolnictwa w Europie. Zidentyfikowano cztery główne metody operacjonalizacji – konstrukcję wskaźników syntetycznych, ujęcie modelowe, pomiar ekoefektywności oraz analizę statystyczną. Metody te stosowano głównie do oceny, czy rolnictwo rozwija się zgodnie z założeniami zrównoważonej intensyfikacji, do określenia oddziaływania polityki gospodarczej na ten rozwój, do ustalenia możliwości wdrażania zrównoważonej intensyfikacji w konkretnych przypadkach oraz do oceny oddziaływania pozostałych czynników na efektywność tych procesów.
    In the paper a systematic review of the works concentrated on the operationalization of the concept of sustainable agriculture intensification has been carried out. In the analyzed source literature, research was conducted mostly at the microeconomic level and concerned agriculture in Europe. Four main methods of operationalization have been identified as – synthetic indicators, modeling, eco-efficiency indices and statistical analysis. These methods were mainly used to assess whether agriculture is developing in line with sustainable intensification concept, to determine the impact of economic policy on this development, to determine the possibilities for implementing sustainable intensification in specific cases and the impact of other factors on the effectiveness of these processes.
  36. Alicja Sułek
    Ocena ekonomiczna produkcji pszenicy ozimej z różnych grup użytkowych w zależności od intensywności technologii
    ECONOMIC EVALUATION OF WINTER WHEAT PRODUCTION FROM DIFFERENT UTILITY GROUPS DEPENDING ON THE INTENSITY OF TECHNOLOGY

    Słowa kluczowe: pszenica ozima, odmiany, intensywność technologii, jakość ziarna, ocena ekonomiczna
    Key words: winter wheat, varieties, intensity of technology, grain quality, economic evaluation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt: Celem podjętych badań była ocena efektów produkcyjnych i ekonomicznych uprawy czterech odmian pszenicy ozimej należących do różnych grup użytkowych, w zależności od zastosowanej technologii produkcji. Podstawę opracowania stanowiły wyniki eksperymentu polowego realizowanego w latach 2008-2010. Badane odmiany to: Tonacja, Bogatka, Kris i Satyna. Spośród badanych odmian najwyższy plon ziarna wydała Bogatka, mniejszy Tonacja, a najniższy Kris i Satyna. Porównywane technologie zapewniły opłacalność produkcji ziarna pszenicy ozimej. Najkorzystniejszym wskaźnikiem opłacalności bezpośredniej charakteryzowała się odmiana chlebowa Bogatka, a najmniejszym odmiana paszowa Satyna. W technologii intensywnej dodatkowa produkcja ziarna, w porównaniu z uzyskaną w technologii oszczędnej, była efektywna ekonomicznie w przypadku odmian pszenicy chlebowej Bogatka i Kris. W technologii integrowanej najwyższą efektywnością krańcową produkcji ziarna wyróżniała się odmiana Bogatka.
    The aim of the study was to assess the production and economic effects of the cultivation of four cultivars of winter wheat belonging to different utility groups, depending on the production technology. The study was based on the results of the field experiment conducted in the years of 2008-2010. The tested cultivars were: Tonacja, Bogatka, Kris, and Satyna. Among the tested cultivars, the highest grain yield was obtained from Bogatka, lower from Tonacja, while the lowest from Kris and Satyna. The compared technologies ensured the profitability of winter wheat grain production. The highest direct profitability index was found for bread cultivar Bogatka, while the lowest for Satyna. Under intensive technology, additional grain production of bread wheat cultivars Kris and Bogatka was more cost-effective than under economic technology. Under integrated technology, the highest marginal efficiency of grain production was recorded for cv. Bogatka
  37. Zofia Szewczyk
    Rola przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego w polskim agrobiznesie
    THE ROLE OF THE AGRI-FOOD INDUSTRY COMPANIES IN ENSURING THE FOOD SECURITY IN POLISH AGRIBUSINESS

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, agrobiznes, przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego
    Key words: food security, agribusiness, agri-food industry companies
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie roli przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego w polskim agrobiznesie. Posłużono się metodą analizy opisowej i porównawczej. W latach 2004-2014 wartość eksportu artykułów rolno-spożywczych zwiększyła się czterokrotnie, a importu trzykrotnie. W latach 2008-2015 nastąpił spadek o 11,8% liczby przedsiębiorstw branży spożywczej, ale wartość produkcji sprzedanej artykułów spożywczych wzrosła o 34,7%, a napojów o 4,9%. Nakłady inwestycyjne na produkcję artykułów spożywczych wzrosły o 13,6%, a na produkcję napojów zmniejszyły się o 37,0%. Przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego pełnią wiodącą rolę w produkcji żywności i zachowaniu bezpieczeństwa żywnościowego.
    The purpose of the paper is to introduce the role of agri-food industry in the context of food security in present agribusiness. Descriptive and comparative method of analysis has been used. In 2004-2014 the export value of agri-food products increased four times and the import value three times. In 2008-2015, the number of food companies decreased of 11.8% but the value of sold food products increased of 34.7% and beverage of 4.9%. Investment expenditures for food production increased of 13.6% and for beverages decreased in the number of 37.0%. Agri-food industry companies have a leading role in food production and providing of food security.
  38. István Takács
    CHARACTERISTICS OF THE HUNGARIAN AGRICULTURAL INVESTMENTS AFTER THE EUROPEAN UNION ACCESSION
    CHARAKTERYSTYKA INWESTYCJI ROLNYCH NA WĘGRZECH PO PRZYSTĄPIENIU DO UNII EUROPEJSKIEJ

    Key words: technical development, modernization, technology, capacity, competitiveness
    Słowa kluczowe: rozwój techniczny, modernizacja, technologia, wielkość, konkurencyjność
    Streszczenie/Summary
    Abstract. During the two decades after the transition the technical and technological development of the Hungarian agriculture was determined by the preparation for the EU accession and the adequacy to the performance and technological requirements of the new farm structure of the post-transition era. After the accession the quality based change of farm equipment was characteristic by modern, high performance units which were suitable to meet the requirements of the environmental sustainability, improving the competitive production of farms. In the small scale private farms the rollout of the old and depreciated tools were slower than the investments. This was unfavorable for the expected decrease of the average age of the farm assets. The research is based on the database of the censuses of the Hungarian Central Statistical Office.
    Celem artykułu jest charakterystyka inwestycji rolnych na Węgrzech po przystąpieniu do Unii Europejskiej. Na podstawie danych Węgierskiego Urzędu Statystycznego stwierdzono, że w latach poakcesyjnych starzenie się sprzętu rolniczego postępowało szybciej niż następowały inwestycje odtworzeniowe. Zakupy sprzętu wpłynęły jednak korzystnie na konkurencyjność gospodarstw i jakość produkcji.
  39. Katalin Takács-György
    CHALLENGES, CHANCES, ALTERNATIVES FOR SMES AND THE THEORY OF „DEGROWTH”
    WYZWANIA, MOŻLIWOŚCI, ALTERNATYWY DLA MŚP I TEORIA „DEGROWTH”

    Key words: sustainable development renewal, strategy, cooperation
    Słowa kluczowe: odnowienie zrównoważonego rozwoju, strategia, współpraca
    Streszczenie/Summary
    Abstract. To be successful strategic thinking from SMEs is required, they have to give appropriate answers to the changes that fit and serve the sustainable economy. It is characteristic that SMEs concentrate mainly on surviving and on daily stability, yet – despite of the frequently mentioned idea – they realize the necessity of renewal, and they are fond of innovation. The question arose: what kind of business model do we need. Future means that the reappraisal of the values based on trust, reallocation of resources, social relationships, restructuring factors of production, localization, reuse and recycling must be implemented in business strategies, showing the direction of innovation. It is important to define the role and place of the SMEs in innovation process in the context of de-growth, like innovation – imitation. Synthesis – open innovation, observation and adaptation of best practices, cooperation based on trust, participation in strategic partnerships. In the study messages of sustainable economy and ‘degrowth’ is summarized. Answers are being looked for the question: what kind of behavior and strategies are appropriate for the SMEs for successful renewal.
    Firmy z sektora MŚP muszą jak wszystkie podmioty gospodarcze adoptować sie do zmieniających sie I turbulentnych warunków otoczenia nie tylko by przetrwac, al etakże by rozwijać się. Jednak z jedna z charakterystycznych cech przedsiębiorstw z tego sektora jest nastawienie na przetrwanie i względna stabilność funkcjonowania. Mają one także świadomośc potrzeby rozwoju i wdrażania innowacji, lecz w zdecydowanie mniejszej skali. Pojawia się pytania: jaki model biznesu dziś potrzebujemy? Przyszłość oznacza ponowne oszacowanie wartości opartych na zaufaniu, realokacji zasobów, relacjach społecznych, restrukturyzacji czynników produkcji, lokalizacji, ponownego wykorzystania i recyklingu w strategiach biznesowych, wskazując kierunek innowacji. Ważne jest określenie roli i miejsca firm z sektora MŚP w procesie innowacji w kontekście postwzrostu (degrowth), podobnie jak wskazanie kierunków wdrażania innowacji. Ważne jest określenie roli firm MŚP w implementacji innowacji. Istotne jest zwrócenie uwagi na otwarte innowacje, obserwacja i adaptacja najlepszych praktyk, współpraca oparta na zaufaniu, udział w strategicznych partnerstwach. W artykule podjęto próbę określenia roli i znaczenia teorii postwzrostu w procesach zrównoważonego rozwoju. Poszukuje się odpowiedzi odpowiedzi na pytanie: jakie zachowania i strategie są odpowiednie dla MŚP w celu skutecznego rozwoju.
  40. Bożena Tańska-Hus
    Sprzedaż i dzierżawa gruntów w świetle obowiązujących regulacji prawnych
    SALE AND LEASE OF LAND IN THE LIGHT OF APPLICABLE REGULATIONS

    Słowa kluczowe: sprzedaż gruntów, dzierżawa gruntów, gospodarstwa rolnicze, ceny ziemi, czynsz dzierżawny
    Key words: sold land, leased land, family farms, the rent price land
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie dynamiki sprzedaży i dzierżawy gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Szczegółowej analizie poddano lata 2000-2015. Dokonano również interpretacji obowiązujących uregulowań prawnych w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi ZWRSP. Z badań wynika, że w początkowym okresie przekształceń własnościowych w rolnictwie dużą rolę odegrała dzierżawa rolnicza, a w późniejszych latach stopniowo wzrastała rola sprzedaży gruntów, na co miały niewątpliwie wpływ obowiązujące regulacje prawne w tym zakresie. Stwierdzono także, że czynnikiem wpływającym na sprzedaż gruntów była ich cena, a przy dzierżawie poziom czynszu dzierżawnego.
    The purpose of the article was to present the dynamics of the sale and lease of land from the State Treasury’s agricultural resources. Detailed analysis was made in 2000-2015. The interpretation of the existing regulations concerning on the trade in agricultural real estate of the State Treasury’s agricultural resources was also interpreted. Research has shown that in the initial period of ownership transformations in agriculture a large role was played by the agricultural lease. In the subsequent years, the role of land sales was gradually increasing, which was undoubtedly influenced by the current legal regulations in this area. The survey also showed that the factor influencing the sale of land is their price, and on rent the level of rent.
  41. Mirosława Tereszczuk
    Polska branża drobiarska w obliczu grypy ptaków
    POLISH POULTRY INDUSTRY IN THE FACE OF AVIAN INFLUENZA

    Słowa kluczowe: grypa ptaków, branża drobiarska, produkcja, mięso drobiowe
    Key words: avian influenza, poultry industry, production, poultry meat
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena oddziaływania wirusa grypy ptaków HPAI/H5N8 na funkcjonowanie i rozwój branży drobiarskiej w Polsce. Wirus ten pojawił się w Polsce na przełomie 2016/2017 roku (po dziesięcioletniej przerwie) i był obecny na terenie 12 województw przez 3,5 miesiąca, tj. od 4 grudnia 2016 roku do 16 marca 2017 roku. Na szeroką skalę wirus ten wystąpił w całej Europie. Pierwsze zachorowania drobiu domowego i dzikiego stwierdzono pod koniec października 2016 roku. Do połowy marca 2017 roku odnotowano już ponad 2,3 tys. ognisk tej choroby w 23 państwach UE, w tym ponad tysiąc ognisk odnotowano u drobiu. Wirus stwierdzano zarówno u drobiu utrzymywanego w systemie przyzagrodowym, jak i w chowie fermowym. Pojawienie się wirusa grypy ptaków w Polsce było czynnikiem negatywnie oddziaływującym na branżę drobiarską, powodującym straty w produkcji i ograniczenia eksportowe wprowadzone przez kraje pozaunijne. Nastąpiło spowolnienie dynamiki wzrostu produkcji sektora drobiowego w Polsce oraz zmniejszenie eksportu żywego drobiu. Było to jednak zjawisko przejściowe. Mimo zaistniałych zagrożeń systematycznie rośnie konsumpcja mięsa drobiowego w Polsce. Jest to tendencja korzystna, z punktu widzenia interesów handlowych Polski, która stała się największym producentem mięsa drobiowego w UE.
    The aim of the study is to evaluate the impact of the HPAI / H5N8 avian influenza virus on the functioning and development of the poultry industry in Poland. The virus appeared in Poland at the turn of 2016/2017 (after a 10-year break) and was present in our country (12 voivodships) for 3.5 months, ie from 4 December 2016 to 16 March 2017. On a large scale this virus has occurred across Europe. The first cases of domestic and wild poultry were found at the end of October 2016. By mid-March 2017, over 2.3 thousand. Outbreaks of this disease in 23 EU countries, including over 1 000 outbreaks, have been reported in poultry. The virus was found both in poultry kept in the poultry system and in farmyard. The appearance of the avian influenza virus in Poland was a negative factor affecting the poultry industry, resulting in production losses and export restrictions introduced by non-EU countries. There was a slowdown in the growth rate of the poultry sector in Poland and a decrease in exports of live poultry. However, this was a transitional phenomenon. Despite the threat, the consumption of poultry meat in Poland is growing steadily. This is a positive trend, from the point of view of the commercial interests of our country, which has become the largest producer of poultry meat in the EU.
  42. Paulina Trębska, Arkadiusz Gromada
    Pozyskanie i zużycie energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii w Polsce i w 28 krajach Unii Europejskiej
    ENERGY PRODUCTION AND CONSUMPTION FROM RENEWABLE SOURCES IN POLAND AND 28 COUNTRIES OF THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: energia, odnawialne źródła energii, polityka energetyczna UE
    Key words: energy, renewable energy sources, EU energy policy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie zmian w strukturze pozyskania i zużycia energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii w Polsce i w Unii Europejskiej. Odnawialne źródła energii stanowią zaledwie około 16% światowej produkcji energii. Sytuacja ta jednak z roku na rok ulega zmianie. Prym w wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych wiedzie Unia Europejska, która postawiła sobie ambitny cel, aby do 2020 roku 20% energii pozyskiwać z ekologicznych odnawialnych źródeł energii.
    The purpose of this article is to present the changes in the structure of production and consumption of energy from renewable energy sources in Poland and in the European Union. Renewable energy sources account for only about 16% of world energy production. This situation, however, from year to year changes. Prym in the use of energy from renewable sources leads the European Union, which has set itself an ambitious target that by 2020, 20% of the energy extracted from the green renewable energy sources.
  43. Tomasz Woźniakowski
    Platforma e-usług dla rolników – producentów żywności ekologicznej
    E-SERVICE PLATFORM FOR FARMERS, PRODUCERS OF BIO FOOD

    Słowa kluczowe: e-usługi, e-biznes, modele e-usług, rolnictwo, sprzedaż bezpośrednia, e-handel, rolnictwo ekologiczne
    Key words: e-services, e-business, e-services models, agriculture, direct sales, e-commerce, eco-farming
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest przedstawienie elementów koncepcyjnego modelu e-usługi dla rolnictwa, polegającej na kompleksowej organizacji sprzedaży w relacji rolnik – odbiorca indywidualny. Prototyp platformy dla rolników zweryfikowano na próbie gospodarstw oferujących produkty ekologiczne. E-usługi zostały ograniczone do prowadzenia działalności handlowej w relacji producent – konsument. To zawężenie miało związek ze specyfiką sektora bioproduktów. Na podstawie wstępnych badań stworzono prototyp platformy, który poddano badaniu wtórnemu. Można stwierdzić, że portal spotkał się z pozytywną oceną grupy docelowej użytkowników. Postuluje się dalszą pracę nad prototypem poprzez implementację wskazań wynikłych jako rezultat badań.
    The aim of this paper is to present elements of the conceptual model of e-services for agriculture, consisting in a comprehensive organization of sales process in farmer-customer relation. The platform prototype for farmers was verified on the sample of farms offering organic products. E-services have been limited to doing business in a producer – consumer. This was related to the specificity of the bio-products sector. Based on preliminary research, a prototype of the platform has been created, which has been subjected to secondary testing. It can be stated that the portal met with a positive evaluation of the target audience of users. The further work on the prototype by implementing the results of a research is recommended.
  44. Wioletta Wróblewska, Eugenia Czernyszewicz
    Poziom i zmienność cen owoców borówki wysokiej (Vaccinium Corymbosum L.) uzyskiwanych przez producenta i na rynku hurtowym w latach 2007-2016
    THE LEVEL AND PRICE VOLATILITY OF BLUEBERRY FRUITS (VACCINIUM CORYMBOSUM L.) OBTAINED BY PRODUCER AND ON THE WHOLESALE MARKET DURING 2007-2016

    Słowa kluczowe: zmienność cen, ceny producenta, ceny na rynku hurtowym, borówka wysoka
    Key words: price volatility, producer prices, prices on wholesale market, blueberry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena poziomu i zmienności cen owoców borówki wysokiej uzyskiwanych w gospodarstwie (hurtowa sprzedaż na rynek krajowy i eksport) i na rynku hurtowym w latach 2007-2016 w kontekście wyboru kanału dystrybucji. Przeanalizowano poziom, kierunek i nasilenie zmian cen. Z przeprowadzonych badań wynika, że ceny borówki wysokiej na poziomie producenta charakteryzowały się większymi wahaniami z roku na rok niż na rynku hurtowym. Ceny uzyskiwane przez badanego producenta w sprzedaży krajowej miały znacznie niższy poziom niż w eksporcie oraz na rynku hurtowym, średnio w badanym okresie stanowiły jedynie 69% ceny eksportowej i 52% ceny na rynku hurtowym. Niezależnie od miejsca powstania, najwyższą cenę za owoce uzyskiwano we wrześniu, a najniższą w sierpniu, czyli miesiącu największej podaży tych owoców na rynku.
    The aim of the study was to assess the level and volatility of prices of blueberry obtained in the farm (in wholesale on the domestic market and in export) and on the wholesale market during 2007-2016, due to choice of distribution channel. The level, direction and intensification of price changes were analyzed. The study shows that the prices of blueberry at the producer level were characterized by greater volatility than the wholesale market. Prices obtained by the producers on wholesale on the domestic market were significantly lower than in exports and in the wholesale market, on average in the analyzed period accounted for only 69% of the export price and 52% of the wholesale market price. Regardless of where the price comes from,the highest price for fruits was obtained in September, and the lowest in August, which is the month of the largest supply of fruits on the market.
  45. Rafał Wyszomierski, Piotr Bórawski, Krzysztof Jankowski, Krzysztof Zalewski
    Przestrzenne zróżnicowanie produkcji biomasy w Polsce
    SPATIAL DIVERSIFICATION OF BIOMASS PRODUCTION IN POLAND

    Słowa kluczowe: biomasa, słoma, drewno, rośliny energetyczne, biogazownia, lokalizacja
    Key words: biomass, straw, wood, energy crops, biogas, location
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono potencjał i możliwości rynku biomasy w Polsce oraz przestrzenne możliwości wykorzystanie tego surowca. Wskazano źródła i pochodzenie biomasy z uwzględnieniem zalet i wad dla dalszego jej wykorzystywania oraz uwzględniono zróżnicowanie i zastosowanie jej na potrzeby lokalne. Biomasa oparta na substratach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, przyczynia się do rozwoju sektora energetycznego na terenie całego kraju. Oszacowany potencjał techniczny biomasy jest mocno zróżnicowany regionalnie, co stanowi niekiedy powód ograniczenia produkcji tego surowca. W toku analiz wykorzystano metody tabelaryczne, opisowe i graficzne. Do prezentacji wyników wykorzystano metody tabelaryczne, graficzne i opisowe.
    The article presents the potential and possibilities of the biomass market development in Poland and the spatial possibilities of the use of this raw material. The source and origin of biomass were indicated, taking into account the advantages and disadvantages for its further use and take into account the diversity and apply it to local needs. Biomass based on substrates of plant and animal contributes to the development of the energy sector throughout the country. In the course of the analysis tabular, graphical and descriptive methods were used.
  46. Marek Zieliński
    Efektywność gospodarstw rolnych uczestniczących w działaniu „Zalesianie gruntów rolnych” w ramach PROW 2004-2006 na tle gospodarstw pozostałych w latach 2004-2013
    EFFICIENCY OF FARMS PARTICIPATED IN THE MEASURE AFFORESTATION OF AGRICULTURAL LAND UNDER RDP 2004-2006 AND REMAINING FARMS IN THE YEARS 2004-2013

    Słowa kluczowe: gospodarstwo rolne, działanie „Zalesianie gruntów rolnych”, Polski FADN, dochód z gospodarstwa rolnego
    Key words: farm, measure “Afforestation of agricultural land”, Polish FADN, family farm income
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena porównawcza potencjału produkcyjnego, organizacji produkcji, efektywności ekonomicznej i możliwości inwestycyjnych dwóch grup gospodarstw rolnych z tych samych gmin, które prowadziły nieprzerwanie rachunkowość dla Polskiego FADN w latach 2004-2013. Pierwszą z nich stanowiły gospodarstwa, które prowadziły zalesienia w ramach działania „Zalesianie gruntów rolnych” w PROW 2004-2006 (gospodarstwa beneficjentów), natomiast drugą gospodarstwa pozostałe, które w analizowanym okresie nie korzystały z działania zalesieniowego. Stwierdzono, że gospodarstwa beneficjentów na tle gospodarstw pozostałych miały mniejszą powierzchnię użytków rolnych i w mniejszym stopniu korzystały z dzierżawy ziemi. Miały także gorsze techniczne wyposażenie pracy i mniejszy dochód z gospodarstwa rolnego. Gospodarstwa te, tak jak pozostałe gospodarstwa, miały dodatnią stopę reprodukcji majątku trwałego. Niemniej jednak, w gospodarstwach beneficjentów skala inwestycji na zakup nowych środków trwałych była mniejsza niż w gospodarstwach pozostałych.
    The aim of this paper was comparative assessment of production potential, organization of production, economic efficiency and investment abilities of two group of farms from the same communities that collected data for Polish Farm Accountancy Data Network (FADN) in the years 2004-2013. The first group was farms that participated in the measure Afforestation of agricultural land under RDP 2004-2006 (beneficiary farms), while the second group was remaining farms that didn’t participate in this measure in the analyzed period. It was found that beneficiary farms in comparison to remaining farms characterized smaller utilized agricultural area (UAA) lower share of rented area and higher share of own UAA with the worst quality of soil. Moreover they had worse technical equipment of labour and lower family farm income. However, beneficiary farms like remaining farms had positive rate of reproduction fixed assets but their scale of investment was lower.
  1. Piotr Brzozowski, Krzysztof Zmarlicki
    Wyniki produkcyjno-ekonomiczne gospodarstw z produkcją jabłek w polsce i w niemczech w latach 2000-2014
    PRODUCTION AND ECONOMICAL RESULTS OF FARMS WITH APPLE PRODUCTION IN POLAND AND IN GERMANY IN THE YEARS 2000-2014

    Słowa kluczowe: koszty produkcji, dochodowość, jabłka
    Key words: costs of production, profitability, apples
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono porównanie kosztów i dochodowości produkcji jabłek deserowych w Polsce w rejonie Grójca i w Niemczech w rejonie Dolnej Łaby (Altes Land). Produkcja jabłek w niemieckich gospodarstwach przynosiła ponad 4-krotnie wyższy dochód rodzinny w przeliczeniu na 1 FWU, cechowały ją jednak większe koszty jednostkowe oraz w przeliczeniu na 1 ha. Dochód rodzinny w odniesieniu do FWU porównano w do średniej płacy brutto w gospodarkach narodowych obydwu krajów. Producenci jabłek w Polsce mają szanse utrzymać przewagę konkurencyjną w postaci niższych kosztów pracy najemnej. Polscy producenci w celu zwiększenia konkurencyjności w stosunku do gospodarstw w Niemczech, powinni powiększać powierzchnię sadów w gospodarstwie.
    The purpose of the study was the comparison of production costs and profitability of dessert apple production between Poland and Germany in the years 2000-2014. To accomplish this data from farms located at Niederelbe region in Germany published yearly in one of local trade journals for growers, were used. In Poland the data were taken from, commercial apple farms located in Grójec region, which were purposively selected from bigger set of farms investigated previously by authors. The farms from Niederelbe region turned out to be more profitable than Polish ones. The biggest comparative advantage of lower human labour costs on the site of Polish farms seem to be not threatened in the coming years. To strengthen their competitive position, the Polish apple producers should seek to increase the orchard area in holdings.
  2. Piotr Chechelski
    Procesy koncentracji struktur podmiotów gospodarczych w branżach przetwórstwa produktów pochodzenia roślinnego w Polsce
    PROCESSES OF CONCENTRATION BUSINESS ENTITIES IN PROCESSING OF PLANT-BASED PRODUCTS IN POLAND

    Słowa kluczowe: małe, średnie, duże przedsiębiorstwa, koncentracja struktur podmiotowych
    Key words: small, medium, large companies, concentration of subjective structures
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono kierunki przemian struktur podmiotowych polskiego przemysłu spożywczego i branż przetwórstwa produktów pochodzenia roślinnego w Polsce po akcesji z UE. Zaprezentowano zmiany udziału poszczególnych grup przedsiębiorstw zarówno w całkowitej liczbie podmiotów, przeciętnym zatrudnieniu, jak i w wartości produkcji sprzedanej oraz wpływ, jaki te zmiany miały na wydajność pracy w analizowanych grupach przedsiębiorstw. Na podstawie przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że istotny wpływ na szybkość procesów koncentracji oraz wzrost wydajności pracy struktur podmiotów gospodarczych w branżach przetwórstwa produktów pochodzenia roślinnego w Polsce w latach 2004 – 2014 miały działania korporacji transnarodowych.
    The paper presents the directions of change of subjective structures in polish food industry and in processing of plant products in Poland after accession to the EU. There were presented changes the changes in the share of individual groups of companies both in the total number of entities, average employment and the value of sold production and the impact these changes have on productivity in the analyzed groups of companies. The analysis can be concluded that the transnational corporations had huge impact on the concentration processes and the productivity growth of business entities in the plant-based products processing industry in Poland in the years 2004-2014.
  3. Dorota Czerwińska-Kayzer, Anna Bieniasz
    Ocena efektywności ekonomicznej branży paszowej w Polsce w latach 2010-2015
    EVALUATION OF ECONOMIC EFFICIENCY OF FEED INDUSTRY IN POLAND IN THE YEARS 2010-2015

    Słowa kluczowe: efektywność ekonomiczna, rentowność, przemysł paszowy
    Key words: economic efficiency, profitability, feed industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena efektywności ekonomicznej branży paszowej w układzie klas w Polsce w latach 2010-2015, którą przeprowadzono na bazie niepublikowanych danych GUS. W pracy zastosowano podejście indukcyjne, umożliwiające przedstawienie szczegółowej struktury badanego zjawiska w połączeniu z metodą analizy wskaźnikowej. Efektywność branży paszowej była relatywnie wyższa niż w przemyśle spożywczym, zwłaszcza w odniesieniu do wydajności pracy i rentowności aktywów oraz kapitału własnego. Z kolei w układzie klas efektywność była zróżnicowana. Generalnie wyższą efektywnością cechowały się przedsiębiorstwa produkujące karmę dla zwierząt domowych.
    The aim of the study was to evaluate the economic efficiency of the feed industry in the class of Poland in the years 2010-2015. It was conducted on the basis of unpublished CSO data. In this paper an inductive approach is used, which allows to present the detailed structure of the investigated phenomenon in combination with the analysis of the indicator. The efficiency of feed industry was relatively higher than in the food industry, especially in relation to labor productivity and return on assets and equity. In turn, the efficiency of the classes was varied. In general, the companies producing pet food were more efficient.
  4. Magdalena Czułowska
    Analiza porównawcza wyników ekonomicznych kukurydzy uprawianej na ziarno suche i mokre
    COMPARATIVE ANALYSIS OF ECONOMIC RESULTS OF MAIZE CULTIVATED FOR DRY AND WET GRAIN

    Słowa kluczowe: uprawa kukurydzy, ziarno suche, ziarno mokre, koszty bezpośrednie, nadwyżka bezpośrednia
    Key words: maize cultivation, dry and wet grain, direct costs, gross margin
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem przeprowadzonych badań była ocena opłacalności uprawy kukurydzy na ziarno suche i mokre średnio w próbie badawczej gospodarstw oraz w regionach rolniczych Polski. Do ekonomicznej oceny efektywności produkcji zastosowano wskaźnik opłacalności bezpośredniej. Badania wykazały, że średnio w próbie badawczej zarówno w 2012, jak i w 2015 roku wyższą nadwyżkę bezpośrednią bez dopłat uzyskano w gospodarstwach uprawiających kukurydzę na ziarno suche, jednak wyższym wskaźnikiem opłacalności bezpośredniej charakteryzowała się kukurydza uprawiana na ziarno mokre. Przeprowadzony rachunek nadwyżki bezpośredniej wykazał również zróżnicowanie wyników ekonomicznych kukurydzy pomiędzy wyodrębnionymi regionami. Najkorzystniejsze wyniki z uprawy kukurydzy na ziarno suche uzyskali rolnicy z regionu Pomorze i Mazury, a na ziarno mokre z regionu Małopolska i Pogórze.
    The aim of the study was to evaluate the profitability of maize cultivated for dry and wet grain. Results were presented as groups due to location in the agricultural regions of Poland and on average for whole survey sample. For economic evaluation of the efficiency of production indicator of direct profitability was used. Studies showed that on average in the survey sample for both the 2012 and 2015 years the higher value of gross margin without subsidies obtained on farms cultivating maize for grain dry. But the group of farms growing maize for wet grain was characterized by higher level of direct profitability. The results of gross margin calculation also showed differences in economic performance of farms cultivated maize in selected agricultural regions of Poland. Best results from maize cultivated for dry grain were obtained by farmers from the region Pomorze i Mazury and for maize cultivated for wet grain from Małopolska i Pogórze.
  5. Andrzej Czyżewski, Anna Matuszczak
    Zmiany w budżecie rolnym Polski na 2017 rok
    CHANGES IN THE POLISH AGRICULTURAL BUDGET FOR 2017

    Słowa kluczowe: budżet rolny, budżet środków europejskich, KRUS, UE
    Key words: agricultural budget, Budget of European Funds, Agricultural Social Insurance Fund, EU
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem przeprowadzonych analiz było wskazanie na zmiany ilościowe i jakościowe, które zaszły w wydatkach zapisanych w ustawie budżetowej na 2017 rok w działach dotyczących rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych wraz z KRUS i budżetem środków europejskich w stosunku do 2016 roku. Porównanie te jest o tyle zasadne, że po wielu latach prowadzenia względnie konsekwentnej krajowej polityki rolnej, zauważalne jest odmienne podejście ustawodawcy do finansowania wielu obszarów sektora rolnego. Można zapytać, czy jest to renacjonalizacja wydatków w krajowym budżecie rolnym w warunkach spadającej puli funduszy z budżetu środków europejskich, czy jeszcze nie.
    The purpose of the analyzes was to indicate the quantitative and qualitative changes that took place in the expenditures of the budgetary act for 2017 in the sections on agriculture, rural development, agricultural markets, together with the ASIF and the Budget of the European Funds in comparison with the previous year. It is reasonable to conclude that after many years of relatively consistent national agricultural policy, the legislator’s approach to financing many agricultural sectors has been noticeable. One may ask whether we are dealing with renationalisation of expenditure in the National Agricultural Budget, in the condition of a falling pool of funds from the Budget of the European Funds or not yet.
  6. Mariusz Dacko, Aleksandra Płonka
    Idea rozwoju zrównoważonego w opiniach i postawach rolników
    IDEA OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN THE OPINIONS AND ATTITUDES OF FARMERS

    Słowa kluczowe: rozwój zrównoważony, świadomość ekologiczna, postawy rolników
    Key words: sustainable development, ecological awareness, farmers’ attitudes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Głównym celem badań była ocena stanu wiedzy, opinii i postaw społeczeństwa wobec idei zrównoważonego rozwoju. Zbadano, jak społeczeństwo rozumie omawianą ideę, czy próbuje stosować ją w życiu codziennym oraz jak postrzega zrównoważenie rozwoju na różnych poziomach agregacji. Szczególną uwagę poświęcono grupie rolników, których wskazania odniesiono do odpowiedzi udzielonych przez przedstawicieli pozostałych grup zawodowych. Narzędzie badawcze stanowił kwestionariusz ankiety, którym objęto 214 respondentów. Uzyskane wyniki potwierdziły przypuszczenie, że potrzeba trwałości i równowagi jest głęboko zakorzeniona zarówno wśród rolników, jak i w całym społeczeństwie. Jednak zdecydowana większość respondentów spotyka się w życiu codziennym z ideą zrównoważonego rozwoju bardzo rzadko lub w ogóle. Mimo to rolnicy i przedstawiciele innych grup zawodowych słusznie postrzegają siebie oraz instytucje rządowe i administrację publiczną za głównych realizatorów zasad zrównoważonego rozwoju.
    The main aim of research was to assess the state of knowledge, opinions and attitudes of society towards the idea of sustainable development. Special attention was paid on a group of 39 farmers whose answers referred to the answers given by representatives of other professional groups. It examined how society understands the idea of sustainable development, of whether trying to apply it in everyday life and how sees the balance of development at different levels of aggregation. The main research tool was a questionnaire, which examined 214 respondents. The obtained results of research confirmed the authors’ assumption that the need of sustainability is deeply rooted among both farmers and society as a whole. However, the vast majority of respondents encountered in everyday life with sustainable development very rarely or not at all. Despite this, farmers and representatives of other professional groups rightly see themselves and the institutions of government and public administration as the main implementers of the rules of sustainable development.
  7. Elżbieta Goryńska-Goldmann, Monika Wojcieszak
    Program rozwoju obszarów wiejskich 2014-2020 jako źródło podnoszenia innowacyjności
    THE RURAL DEVELOPMENT PROGRAMME 2014-2020 AS A SOURCE OF IMPROVEMENT OF INNOVATIVENESS

    Słowa kluczowe: innowacje, innowacyjność, finansowanie, pomoc, PROW 2014-2020
    Key words: innovations, innovativeness, financing, assistance, RDP 2014-2020
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest identyfikacja i ocena postępów realizacji wybranych działań Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2014-2020, jako źródła finansowania przedsięwzięć innowacyjnych podmiotów. Kluczowym elementem dla kształtowania i rozwoju gospodarki innowacyjnej jest możliwość korzystania przez podmioty z puli środków na podnoszenie konkurencyjności poprzez innowacyjność, oferowanych ze środków europejskich. Przybliżono istotę innowacyjności, wskazano wybrane instrumenty jej wspierania przewidzianej na lata 2014-2020. Omówiono obszary, zakresy i limity wsparcia oraz stopień ich wykorzystania. Źródłem danych empirycznych były m.in. raporty, dokumenty statystyki publicznej i niepublikowane dane ARiMR. Zwrócono uwagę, że percepcja i sytuacja ekonomiczno-finansowa podmiotów funkcjonujących współcześnie w warunkach niepewności i niestabilności wpływanie na ich otwartość na „ofertę UE”. Środki unijne umożliwiają nowym podmiotom wejście na drogę innowacyjności, a starym jej kontynuowanie przez aktywność inwestycyjną. Z uwagi, że proces aplikacyjny ma charakter złożony i utrudnia zainteresowanym ubieganie się o środki, należy podejmować działania, które przysłużą się wzrostowi efektywności wykorzystania środków.
    The aim of the paper was identify and assess progress in selected actions implemented under the Rural Development Programme (RDP) 2014-2020 as a source of financing entities’ innovative undertakings. The availability of European funds allocated to entities for increasing their competitiveness through innovativeness is a key element creating and developing innovative economy. The paper describes the essence of innovativeness and indicates selected instruments supporting innovativeness under the RDP 2014-2020. It also discusses the areas, ranges limits and use of support provided to business projects. The empirical data came from reports, documents with public statistics and unpublished data of the Agency for Restructuring and Modernisation of Agriculture. The authors stressed out the fact that the perception as well as the economic and financial situation of entities currently functioning under precarious and unstable conditions, affect their openness to the EU offer. The EU funds will enable new entities to initiate innovative trends, whereas old entities can continue these trends through investment activity. The process of applying for funds is complicated, so it is not easy to receive support. It is necessary to take actions which will increase efficient use of the funds.
  8. Piotr Gradziuk
    Energetyka słoneczna w Unii Europejskiej – stan i tendencje rozwojowe
    SOLAR ENERGY IN THE UE – STATE OF THE ART AND DEVELOPMENT TRENDS

    Słowa kluczowe: energia odnawialna, energetyka słoneczna, prognozowanie, modelowanie
    Key words: renewable energy sources, solar energy, forecasting, modeling
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Ze struktury pozyskania energii ze źródeł odnawialnych w Unii Europejskiej wynika, że dotychczas największe znaczenie miała biomasa wykorzystywana głównie w ciepłownictwie, elektroenergetyce, biogazowniach oraz do wytwarzania biopaliw. Od początku drugiej dekady XXI wieku jej udział zmniejszał się, a coraz większego znaczenia nabierała energia wiatrowa i słoneczna. Głównym powodem było nie tylko subsydiowanie rozwoju tych sektorów, ale także coraz niższe koszty i wyższa efektywność energetyczna, głównie instalacji fotowoltaicznych i solarnych. Celem podjętych badań było określenie zmian oraz dynamiki rozwoju tego sektora energetyki. Na podstawie opracowanych modeli tendencji rozwojowych, które charakteryzowały się zdolnością wyjaśniania opisywanych zjawisk, przedstawiono prognozy pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych w UE do 2030 roku. Z przedstawionych badań wynika, że do 2030 roku energetyka słoneczna stanie się głównym dostawcą energii ze źródeł odnawialnych.
    The structure of acquisition of energy from renewable sources in the EU shows that till now biomass was of the greatest importance, it is generally available and may be used for direct combustion (e.g. wood, straw, sewage sludge), processed into liquid fuels (e.g. rapeseed oil esters, alcohol), or gaseous fuel (e.g. agricultural biogas, biogas from WWTP, dumping site gas). However, its share declined, with wind and solar energy gaining significance. The main reason was not only to subsidize the development of these sectors, but also to lower costs and higher energy efficiency, mainly photovoltaic and solar installations. The purpose of the research was to identify changes and dynamics of development of this energy sector. On the basis of developed models of development tendencies, which were characterized by the ability to explain the described phenomena, projections of renewable energy generation in the EU were presented up to 2030. From the presented research it is expected that by 2030 solar power will become the main supplier of renewable energy.
  9. Zuzanna Jarosz, Jerzy Księżak, Antoni Faber
    Ocena wielkości emisji gazów cieplarnianych systemów uprawy stosowanych w kukurydzy wykorzystywanej do produkcji bioetanolu
    ASSESSMENT OF GREENHOUSE GAS EMISSIONS IN SYSTEMS USED IN CROPING MAIZE FOR BIOETHANOL PRODUCTION

    Słowa kluczowe: emisja rolnicza, emisja gazów cieplarnianych, produkcja biopaliw
    Key words: agricultural emission, greenhouse gas emission, biofuels production
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie wielkości emisji gazów cieplarnianych systemów uprawy stosowanych w kukurydzy w monokulturze w porównaniu do jej uprawy w zmianowaniu. Do oszacowania emisji gazów cieplarnianych wykorzystano kalkulator Biograce wersja 4 public. Szacunki wykonano dla różnych systemów uprawy kukurydzy w latach 2013-2014 w dwóch zakładach doświadczalnych: RZD Grabów i SD Baborówko. Z badań wynika, że o wielkości emisji z uprawy kukurydzy, po uwzględnieniu alokacji emisji na produkty uboczne, w największym stopniu decydowały uzyskiwane plony. W SD Baborówko emisje wahały się w zakresie od 14,2 do 19,5 g CO2 eq/kg/MJ bioetanolu niezależnie od systemu uprawy i były mniejsze od wartości standardowej. W RZD Grabów tylko ziarno kukurydzy uprawianej w monokulturze w systemie uproszczonym oraz kukurydzy uprawianej w 2014 roku w systemie płużnym i w zmianowaniu może być wykorzystane do produkcji bioetanolu.
    The aim of the study was to assess the greenhouse gases emissions in different maize cultivation systems in monoculture compared to its cultivation in crop rotation systems. To assess the GHG emissions the Biograce 4 public calculator was used. Assessments were conducted for various maize cultivation systems in the years 2013-2014 in the two IUNG experimental stations: RZD Grabów and SD Baborówko. The results showed that the values of GHG emissions in maize – taking into account allocation of emissions to by-products – were determined mainly by the yield. In SD Baborówko the emission values ranged from 14.2 to 19.5 g CO2 eq/kg/MJ of bioethanol, irrespectively of the cultivation system, and were lower than the standard value. In RZD Grabów only maize cultivated in monoculture in reduced tillage and maize cultivated in 2014 in ploughing system and crop rotation may be used for bioethanol production.
  10. Bogusława Jaśkiewicz, Alicja Sułek
    Kierunki zmian produkcji zbóż w polsce
    DIRECTIONS OF CHANGES OF GRAINS PRODUCTION IN POLAND

    Słowa kluczowe: gatunki zbóż, plon ziarna, powierzchnia zasiewów, zbiory
    Key words: cereal species, yield, sown area, productions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań jest przedstawienie zmian w produkcji zbóż w Polsce. Jako materiał źródłowy do tej analizy posłużyły dane statystyczne GUS z lat 1950-2015. W analizowanym okresie nastąpiło rozszerzenie uprawy pszenicy i pszenżyta kosztem żyta i owsa. Powierzchnia zasiewów mieszanek zbożowych i jęczmienia utrzymuje się na podobnym poziomie. Poszczególne gatunki zbóż charakteryzowały się przyrostem plonu ziarna. Ziarno zbóż wykorzystywane jest głównie na paszę. Coraz większego znaczenia nabiera przeznaczenie ziarna zbóż na cele przemysłowe, a zmalało na cele konsumpcyjne i spasanie.
    The aim of this study was to present changes in the tendency of the cereals production in Poland. As a source material for this analysis, statistical data from GUS (1950-2015) were used. In the analyzed period, the expansion of the cultivation of wheat and triticale at the expense of rye and oats. The area sown cereal mixtures and barley remains at a similar level. Yields of individual cereal species increased the basic direction of the grain distribution is the use of fodder. It is becoming increasingly important as the use of grain for industrial purposes and decreased consumption purposes and grazing.
  11. Kamil Kłusek, Michał Wojtaszek
    Napływ i dynamika bezpośrednich inwestycji zagranicznych w sektorze rolniczym w Polsce w latach 2005-2014
    INFLOWS AND DYNAMICS OF FOREIGN DIRECT INVESTMENTS IN THE AGRICULTURAL SECTOR IN POLAND IN THE YEARS 2005-2014

    Słowa kluczowe: bezpośrednie inwestycje zagraniczne, sektor rolniczy
    Key words: foreign direct investment, agricultural sector
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie poziomu, dynamiki oraz struktury bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz ich wpływu na rozwój sektora rolniczego w Polsce. Badania obejmowały okres 2005-2014. Z badań wynika, Wyniki badań potwierdziły pozytywny wpływ bezpośrednich inwestycji na wzrost liczby podmiotów i wydajności pracy w sektorze rolniczym. Wykazano także ich negatywny wpływ na ogólne zatrudnienie w sektorze rolniczym. Kapitał podstawowy w 2014 roku był ponaddwukrotnie wyższy niż na początku badanego okresu.
    The aim of the study was to show the level dynamics and structure of foreign direct investments and their impact on the development of the agricultural sector in Poland. The study covers the period 2005-2014. The results show the positive impact of direct investment on the increase in the number of entities, and labor productivity in the agricultural sector. Also show a negative impact on overall employment in the agricultural sector. Share capital in 2014 was more than twice higher than at the beginning of the period.
  12. Anna Kobiałka, Renata Kubik
    Efektywność działalności inwestycyjnej gmin województwa lubelskiego w kontekście rozwoju obszarów wiejskich
    EFFECTIVENESS OF THE INVESTMENT ACTIVITY OF COMMUNES OF THE LUBLIN PROVINCE IN THE CONTEXT OF THE DEVELOPMENT OF RURAL AREAS

    Słowa kluczowe: rozwój regionalny, gminy, inwestycje infrastrukturalne
    Key words: regional development, communes, infrastructural investment
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena efektywności działalności inwestycyjnej gmin województwa lubelskiego na tle kraju. Porównano nakłady i efekty działalności inwestycyjnej gmin wiejskich i miejsko-wiejskich w latach 2011-2014. Ocenę efektywności działalności inwestycyjnej gmin wykonano na podstawie nieparametrycznej metody efektywności technicznej – DEA. Na podstawie obliczonej średniej dla wskaźników efektywności działalności inwestycyjnej sporządzono ranking gmin z poszczególnych województw. Pierwsze miejsce uzyskały województwa lubelskie i mazowieckie. Gminy wiejskie oraz miejsko-wiejskie z tych województw były w tym aspekcie w pełni efektywne w całym badanym okresie. Stanowią one wzorzec efektywności wykorzystania posiadanych środków na działalność inwestycyjną.
    The aim of the study was to assess the efficiency of investment activity in the communes of lubelskie province compared to the others in Poland. The inputs and effects of investment activity of rural and urban-rural communes in 2011-2014 were compared. The study used a nonparametric method of technical efficiency Data Envelopment Analysis (DEA). The ranking of investment activity for communes were made based of the calculated average for indicators of efficiency. First place received two provinces: lubelskie and mazowieckie. Rural and urban-rural communes of this provinces were fully effective throughout the considered period. They represent a model of efficient use of resources for investment activity.
  13. Jerzy Kopiński
    Ocena zmian efektywności wykorzystania azotu w produkcji rolniczej Polski
    EVALUATION OF CHANGES IN THE EFFICIENCY OF NITROGEN UTILIZATION IN AGRICULTURAL PRODUCTION OF POLAND

    Słowa kluczowe: zróżnicowanie regionalne, efektywność wykorzystania azotu, bilans azotu brutto, stan agrochemiczny gleb
    Key words: regional differentiation, efficiency of nitrogen use, gross nitrogen balance, agrochemical condition of soils
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. W opracowaniu dokonano oceny wykorzystania azotu w polskim rolnictwie w układzie przestrzennym (NUTS-0 i NUTS-2). Przeprowadzona na podstawie bilansu azotu brutto analiza wskazuje na poprawę wykorzystania tego makroskładnika w procesie produkcji rolniczej w Polsce w latach 2002-2014. W ostatnich latach efektywność wykorzystania azotu znacznie przekroczyła poziom 60%, pomimo utrzymujących się nadal niekorzystnych relacji pomiędzy N:P:K w stosowanych nawozach mineralnych. Wykorzystanie tego składnika poprawiło się także w większości województw Polski. Różnice są jednak dość znaczne i mieszczą się w zakresie od 55% w województwie wielkopolskim do 84% w województwie podkarpackim. Wskaźnik efektywności wykorzystania azotu jest istotnie ujemnie skorelowany z jego saldem bilansowym (r2 = 0,77).
    The aim of the study was evaluation the use of nitrogen in Polish agriculture, at national (NUTS-0) and regional (NUTS-2) levels. The conducted analysis between 2002 and 2014, based on the gross nitrogen balance, showed an improvement in the use of this macronutrient in the agricultural production process in Poland. Despite the continuing negative relationship between N: P: K in applied mineral fertilizers, the efficiency of nitrogen utilization has far exceeded 60% in recent years. The use of this nutrient has also improved in most Polish voivodeships. However the differences between them are quite significant and range from 55% in wielkopolskie to 84% in the podkarpackie voivodeships. The efficiency of nitrogen utilization is significantly negatively correlated with its balance surpluses (r2 = 0.77).
  14. Edmund Lorencowicz, Krzysztof Mazurek, Sławomir Kocira
    Próba aktualizacji metody określania intensywności organizacji rolnictwa
    AN ATTEMPT TO UPDATE THE METHOD FOR DETERMINING THE INTENSITY OF ORGANIZATION OF AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: intensywność rolnictwa, intensywność organizacji, metoda wskaźnikowa, produkcja roślinna, produkcja zwierzęca
    Key words: intensity of agriculture, intensity of the organization, indicator’s method, plant production, animal production
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono metodę określania intensywności organizacji oraz propozycje zmian wynikających z konieczności adaptacji do aktualnych warunków ekonomicznych rolnictwa. Przemiany gospodarcze i postęp technologiczny spowodowały, że opracowane przez B. Kopcia wskaźniki nie dają możliwości różnicowania wyników. Zaproponowano nowe wartości graniczne i wskazano dalsze kierunki prac nad metodą.
    The paper presents a method for determining the intensity of organization and proposals for changes resulting from the need to adapt to the current economic conditions in agriculture. Economic changes and technological advances meant that developed by Kopeć indicators do not provide for differentiation of results. Authors propose new values and suggest further directions of the method updating.
  15. Justyna Łapińska, Agnieszka Huterska, Paweł Łapiński
    THE FINANCIAL EFFECTS OF INVESTMENTS REALISED UNDER SUSTAINABLE DEVELOPMENT – A CASE of a POLISH COMPANY REPRESENTING THE RENDERING INDUSTRY
    Finansowe efekty realizacji inwestycji wpisujących się w ideę zrównoważonego rozwoju – przypadek polskiego przedsiębiorstwa przemysłu utylizacyjnego

    Key words: sustainable development, the rendering industry, ratio analysis
    Słowa kluczowe: zrównoważony rozwój, przemysł utylizacyjny, analiza wskaźnikowa
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper illustrates the introduction of ecological innovations by a Polish company operating within the rendering industry. The investment resulted not only in the management of large amounts of waste, but also enabled their re-use, thus contributing to environmental protection. However, this is not the only effect of the investments. An improved innovative production process enabled the company to improve its financial situation and, consequently, to gain the position of one of the leaders in the rendering industry in Poland. The methods applied in the research included a descriptive method, a case study method, a personal interview and ratio analysis of financial statements from the examined company. The study used data and materials provided by the company.
    Celem artykułu jest zaprezentowanie przykładu wprowadzenia innowacji o charakterze ekologicznym przez polskie przedsiębiorstwo działające w przemyśle utylizacyjnym. Inwestycja ta spowodowała nie tylko zagospodarowanie znacznych ilości odpadów, ale umożliwiła także ich ponowne wykorzystanie, przyczyniając się tym samym do ochrony środowiska naturalnego. Nie jest to jednak jedyny efekt przeprowadzonych inwestycji. Udoskonalony, innowacyjny proces produkcji pozwolił przedsiębiorstwu poprawić sytuację finansową oraz w konsekwencji osiągnąć pozycję jednego z liderów w przemyśle utylizacyjnym w Polsce. Metodami badawczymi były metoda opisowa, analiza przypadku, metoda wywiadu osobistego oraz analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych badanej firmy. Wykorzystano dane i materiały udostępnione przez przedsiębiorstwo.
  16. Jacek Maśniak
    Polityka bezpieczeństwa żywności Z PERSPEKTYWY AUSTRIACKIEJ SZKOŁY EKONOMII
    FOOD SAFETY POLICY FROM THE PERSPECTIVE OF AUSTRIAN SCHOOL OF ECONOMICS

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywności, interwencjonizm, austriacka szkoła ekonomii
    Key words: food safety, interventionism, Austrian school of economics
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena ekonomicznych skutków polityki bezpieczeństwa żywności w świetle teorii austriackiej szkoły ekonomii. Polityka bezpieczeństwa żywności narzuca rygorystyczne wymagania w produkcji i konsumpcji żywności, przez co pozbawia żywność naturalnego charakteru. Tego rodzaju polityka ignoruje zróżnicowane potrzeby konsumentów. Wymagania sanitarne, weterynaryjne i techniczne ograniczają również możliwości produkcji żywności przez rozdrobnione gospodarstwa rolne. Funkcję przetwórstwa żywności przejmuje skoncentrowany przemysł spożywczy. Następuje transfer wartości dodanej z rolnictwa do przemysłu i handlu.
    The aim of the article is the economic evaluation of the effects of food safety policy in the light of the Austrian school of economics theories. Food safety policy imposes stringent requirements for food production and consumption, what deprives the food of natural character. This kind of policy ignores the diversified consumers needs. Sanitary, veterinary and technical requirements limit the possibilities of the food production by fragmented farms. The function of food producers takes concentrated food industry. The transfer of added value from agriculture to industry and commerce occurs.
  17. Bartosz Mickiewicz, Antoni Mickiewicz
    Rola Agencji Nieruchomości Rolnych w procesie realizacji polityki gruntowej
    ROLE OF AGRICULTURAL PROPERTY AGENCY IN PROCESS OF LAND POLICY IMPLEMENTATION

    Słowa kluczowe: polityka gruntowa, sprzedaż gruntów, dzierżawa gruntów, kształtowanie ustroju rolnego
    Key words: land policy, sale of land, land lease, shaping of farming system
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono politykę gruntową przez pryzmat funkcjonowania Agencji Nieruchomości Rolnych. W okresie lat 1992-2015 ANR realizowała podstawowe zadania wynikające z ustawy w sprawie restrukturyzacji sektora państwowego w rolnictwie. W tym okresie z ZWRSP z 4,7 mln ha gruntów do sprzedaży przekazano 2,7 mln ha (56,7%), a 0,6 mln ha (13,7%) rozdysponowano w sposób trwały. W dyspozycji ANR pozostaje 1,4 mln ha (29,7%), w tym 1,0 mln ha (21,6%) gruntów będących w dzierżawie. W 2003 roku na podstawie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego na ANR nałożone prawo pierwokupu państwowego, która była nadrzędna wobec pierwokupu sąsiedzkiego. Spośród 643,8 tys. umów przenoszących własność nieruchomości rolnych, ANR złożyła deklaracje nabycia gruntów w 629 przypadkach, które dotyczyły powierzchni 16,7 tys. ha. W 2016 roku mija 12-letni okres ochronny na zakup polskiej ziemi rolnej przez cudzoziemców. W związku z tym wprowadzono w 2015 roku nowe regulacje prawne, zamykające dostęp do zakupu ziemi przez obcokrajowców.
    The study presents land policy on the background of the functioning of the Agricultural Property Agency. In the years 1992-2015 the Agency realized the basic tasks resulting from the law on the restructuring of the state sector in agriculture. During that period, the land resources from Agricultural Property of the State Treasure in quantity of 4.7 million hectares, 2.7 million hectares were transferred for sale (56.7%), 0.6 million hectares (13.7%) were committed in a lasting manner. The disposal of the Agency remains 1.4 million hectares (29.7%), including 1.0 million ha (21.6%) of land being in lease. In 2003, on the basis of the Act on shaping the agricultural system, Agency got the right of first state refusal, which was superior to the neighbor preemption. From 643.8 thous. agreements transferring ownership of agricultural property, the Agency submitted declarations of land acquisition in the 629 cases that concerned the area of 16.7 thous. ha. In 2016 passed a 12-year protection period for the purchase of Polish agricultural land by foreigners. Therefore the new legal regulations were introduced in 2015, closing access to the purchase of land by foreigners.
  18. Jarosław Mikołajczyk
    Inwestycje w rolnictwie polskim w latach 2004-2014 w ujęciu makroekonomicznym
    INVESTMENTS IN POLISH AGRICULTURE IN THE YEARS 2004-2014 FROM THE MACROECONOMIC PERSPECTIVE

    Słowa kluczowe: inwestycje, rolnictwo, Polska
    Key words: investments, agriculture, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest przedstawienie i ocena realnych zmian wielkości wydatków inwestycyjnych w rolnictwie polskim w latach 2004-2014. Badania wskazują na znaczący nominalny i realny wzrost nakładów w badanym okresie, zarówno w ujęciu makroekonomicznym (w skali rolnictwa całego kraju), jak i w skali pojedynczego gospodarstwa rolniczego. Ożywienie działalności inwestycyjnej w rolnictwie po okresie stagnacji w latach 1990-2004 jest pozytywnym i pożądanym zjawiskiem. Zjawisko to można zapewne łączyć z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i dostępnością bezzwrotnych środków inwestycyjnych.
    The aim of this work was to present and to assess real changes in the size of investments in Polish agriculture in the years 2004-2014. Analyses show that a considerable, nominal and evident increase in expenditure in the researched period is seen both from the macroeconomic perspective (on the scale of agriculture in the whole country) and on the scale of a single farm. The revival of investment activities in agriculture after the stagnation period in the years 1990-2004 is a positive and desired phenomenon. This phenomenon is connected not only with Poland entering the European Union, but also with the availability of non-returnable investment resources.
  19. Iwona Mystkowska, Krystyna Zarzecka, Alicja Baranowska, Marek Gugała, Andrzej Doroszuk
    Plonowanie i opłacalność uprawy ziemniaków skrobiowych w gospodarstwie indywidualnym
    YIELDING AND PROFITABILITY OF STARCHY POTATOES CULTIVATION IN INDIVIDUAL FARM

    Słowa kluczowe: ziemniaki skrobiowe, plon, koszty, opłacalność
    Key words: starchy potatoes, yield, costs, profitability
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było zaprezentowanie plonowania i opłacalności uprawy ziemniaków skrobiowych w gospodarstwie indywidualnym w latach 2014-2015. Dane pochodziły z gospodarstwa rolnego położonego we wsi Nosów, gmina Leśna Podlaska specjalizującego się w produkcji ziemniaków skrobiowych współpracującego z PPS ”PEPEES” w Łomży. Większy plon ogólny bulw ziemniaków skrobiowych uzyskano w 2014 roku, a wartość produkcji z 1 ha w poszczególnych latach była zróżnicowana i wynosiła odpowiednio 10394 i 6717 zł. Duża zmienność przychodu w poszczególnych latach była podyktowana wysokością plonu i różną ceną uzyskaną za jednostkę produkcji. O opłacalności uprawy ziemniaków skrobiowych decydowały koszty bezpośrednie. Największe koszty bezpośrednie stanowiły koszty związane zakupem sadzeniaków. Wyższą opłacalność uprawy ziemniaków skrobiowych uzyskano w 2014 roku.
    The aim of the study was to present the yield and profitability of starch potato cultivation in an individual farm in 2014-2015. The data came from a farm located in the village of Nosow, the borough of Lesna Podlaska, specializing in the production of starch potato cooperating with PPS „PEPEES” in Lomza. Total yield of tubers of potato starch was higher in 2014, and the production value of 1 ha in different years was varied and amounted to 10394 and 6717 PLN, respectively. The fluctuations in revenue in particular years were caused by the crop yield and the price per unit of production. The profitability of starch potato cultivation depended on the direct costs, particularly the cost of purchasing seed potatoes. Higher profitability of starch potato was achieved in 2014.
  20. Eugeniusz Niedzielski
    Powstanie, funkcjonowanie i likwidacja państwowych gospodarstw rolnych
    THE ESTABLISHMENT, OPERATION AND LIQUIDATION OF STATE-OWNED FARMS

    Słowa kluczowe: państwowe gospodarstw rolne, sektor państwowy w rolnictwie
    Key words: state-owned farms, state sector in agriculture
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono przesłanki utworzenia państwowych gospodarstw rolnych w sensie instytucjonalnym, ogólną charakterystykę ich działalności i zmian organizacyjnych w ponad 40-letnim okresie ich istnienia, a także przyczyny ich likwidacji. Mimo upływu 25 lat od decyzji o likwidacji państwowych gospodarstw rolnych, skutki ich istnienia i przekształceń nadal są istotnym elementem rzeczywistości społeczno-gospodarczej, zwłaszcza w regionach o dużym w przeszłości udziale sektora państwowego w rolnictwie. Oceny przyczyn i skutków likwidacji PGR-ów są nadal przedmiotem zróżnicowanych opinii, na co zwrócono także uwagę w opracowaniu.
    This paper presents the indications of setting up the state-owned farms in the institutional sense, the general characteristics of their activities and the organizational changes in more than 40 years of their existence, as well as the reasons for their liquidation. Despite the passage of 25 years since the decision to liquidate the state-owned farms, the effects of their existence and transformations are still an important element of the socio-economic reality, especially in regions, in which the participation of the state sector in agriculture was high in the past. Assessing the causes and effects of the state-owned farms’ liquidation is still the subject of different opinions, which is also highlighted in this study.
  21. Anna Nowak
    Przestrzenne zróżnicowanie zmian produktywności całkowitej rolnictwa w Polsce w latach 2005-2014
    SPATIAL DIFFERENTIATION OF CHANGES IN THE TOTAL PRODUCTIVITY OF AGRICULTURE IN POLAND IN THE YEARS 2005-2014

    Słowa kluczowe: produktywność całkowita, indeks Malmquista, rolnictwo, województwa
    Key words: total factor productivity, Malmquist index, agriculture, regions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena zmian produktywności całkowitej rolnictwa w 16 województwach w Polsce po akcesji do Unii Europejskiej, tj. w latach 2005-2014. Do zbadania tych zmian wykorzystano metodę nieparametryczną bazującą na indeksie produktywności Malmquista, uzupełnionego o dekompozycję na zmiany technologiczne i zmiany efektywności technicznej. Wyniki badań wykazały, że w badanym okresie nastąpił 5-procentowy przeciętny wzrost produktywności całkowitej rolnictwa. W poszczególnych województwach również zaobserwowano wzrost produktywności całkowitej tego sektora, wahał się on od 1,8% w województwie podkarpackim do 8% w województwie pomorskim. Źródłem poprawy produktywności we wszystkich województwach były pozytywne zmiany technologiczne, natomiast wzrost efektywności technicznej przyczyniał się do poprawy produktywności w 11 województwach. W przypadku dwóch regionów (wielkopolskie, zachodniopomorskie) efektywność techniczna nie wykazała zmian, a w trzech (dolnośląskie, lubuskie, podkarpackie) zmiany te miały destymulujący wpływ na poprawę produktywności całkowitej.
    The purpose of this paper was to evaluate the changes in total productivity of agriculture in 16 regions of Poland after its accession to the European Union, i.e. in the years 2005-2014. The changes were studied using a non-parametric method based on the Malmquist index of productivity supplemented with decomposition into technological changes and changes in technical efficiency. The results showed that in the studied period the average total productivity of agriculture increased by 5%. In particular regions also an increase in the total productivity of this sector was observed. It ranged from 1.8% in Podkarpackie province to 8% in Pomorskie province. The source of improved productivity in all regions was positive technological changes, whereas an increase in technical efficiency contributed to improvement in productivity in 11 regions. In two of the regions technical efficiency did not show any changes (Wielkopolskie, Zachodniopomorskie), and in three of them (Dolny Śląsk, Lubuskie, Podkarpackie) the changes had a destimulating effect on the improvement in total productivity.
  22. Maria Jolanta Orłowska
    Potencjał produkcyjny, intensywność produkcji i wyniki ekonomiczne gospodarstw rolniczych różnych regionów w Polsce w latach 2004-2013 według FADN
    PRODUCTION POTENTIAL, INTENSITY OF PRODUCTION AND ECONOMIC RESULTS OF FADN FARMS FROM VARIOUS REGIONS IN POLAND IN THE YEARS 2004-2013

    Słowa kluczowe: czynniki produkcji, potencjał produkcyjny, intensywność produkcji, wyniki ekonomiczne
    Key words: factors of production, production capacity, production intensity, economic results
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy było porównanie zmian, jakie dokonały się w latach 2004-2013 w potencjale produkcyjnym, relacjach pomiędzy zasobami czynników produkcji, intensywności produkcji oraz sytuacji ekonomicznej gospodarstw rolniczych z różnych regionów w Polsce. Wykorzystano informacje gromadzone według jednolitych zasad w bazie publikowanej na stronie UE. Zastosowano metody analizy szeregów statystycznych, metody analizy pionowej i poziomej. W latach 2004-2013 gospodarstwa powiększały swój potencjał produkcyjny, intensywność produkcji, uzyskiwały coraz wyższe wyniki ekonomiczne. W Polsce postępowała polaryzacja gospodarstw. Na jednym biegunie utrzymywały się silne ekonomicznie, duże obszarowo, dobrze technicznie wyposażone gospodarstwa Pomorza i Mazur oraz Wielkopolski i Śląska, na drugim, mniejsze ekonomicznie i obszarowo, o niższym wskaźniku technicznego uzbrojenia pracy, gospodarstwa Mazowsza i Podlasia oraz Małopolski i Pogórza. Gospodarstwa Pomorza i Mazur oraz Wielkopolski i Śląska uzyskiwały dochód pozwalający na przekroczenie parytetowej opłaty pracy własnej, natomiast w średnim gospodarstwie Mazowsza i Podlasia oraz Małopolski i Pogórza nie pokrywał on kosztów użycia własnych czynników produkcji.
    The aim of the study was to compare the changes that took place in the years 2004-2013 in the production capacity of farms from different regions in Poland. There were also analyzed the relationship between the resources of production factors, production intensity and their economic situation. Study was based on information collected by uniform rules in the database published on the EU website. Methods of analysis of the statistical series, analysis of vertical and horizontal were applied. In the years 2004-2013 the farms increased their production potential, production intensity and achieved higher and higher economic results. However, the differences between the holdings of different regions did not go away and some even deepened. In Poland the polarization farms progressed. On one side, remained economically strong large and well technically equipped farms of Pomerania and Mazury and Wielkopolska and Silesia, on the other economically and territorially smaller with a lower rate of technical work equipment on farms of Mazovia and Podlasie and also Malopolska and Pogorze. Farms of Pomerania and Mazury and Wielkopolska and Silesia achieved income allowing to exceed parity charge of their own work, while the average farm of Mazovia and Podlasie and Małopolska and Pogorze it did not cover the costs of their own factors of production use.
  23. Andrzej Parzonko
    Rola dopłat do krów i pozostałego bydła w polskim systemie dopłat bezpośrednich w rozwoju sektora mleczarskiego
    THE ROLE OF SUBSIDIES FOR COWS AND OTHER CATTLE IN THE POLISH SYSTEM DIRECT PAYMENTS IN THE DEVELOPMENT OF THE DAIRY SECTOR

    Słowa kluczowe: gospodarstwa mleczne, dopłaty bezpośrednie, skala produkcji mleka
    Key words: dairy farms, direct payments, the scale of milk production
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Głównymi celami artykułu są: 1) zaprezentowanie informacji dotyczących liczby i struktury wniosków składanych o dopłaty do krów mlecznych i pozostałego bydła w 2015 roku w Polsce; 2) ocena ekonomiczna systemu naliczania dopłat do krów i pozostałego bydła w Polsce; 3) zaproponowanie zmian we wdrożonym systemie dopłat do analizowanych grup zwierząt. Z przeprowadzonej analizy wynika, że w Polsce w 2015 roku złożono 1 351 435 wniosków o dopłaty bezpośrednie, z czego jedynie 12% dotyczyło dopłat do utrzymywanych krów w gospodarstwie. Gospodarstw utrzymujących 3 krowy i wnioskujących o dopłaty do tych zwierząt było 27 461, co stanowiło aż 16,9% wszystkich gospodarstw wnioskujących o dopłaty do krów. Zaproponowane granice wielkości stad zwierząt odjętych dopłatami są niezrozumiałe (nie są poparte żadnymi argumentami ekonomicznymi) i nie stymulują rozwoju tego kierunku produkcji w Polsce.
    The main objectives of the paper are: 1) to present information on the number and structure of applications for subsidies for dairy cows and other cattle in 2015 in Poland; 2) economic evaluation of the system of subsidies for cows and other cattle in Poland; 3) to propose changes in the implemented system of subsidies to cattle. There were 27 461 farms, which only had 3 cows and applied for payments to these animals. This was up 16.9% of all farms applying for payments to cows. The proposed limits of the size of herds deducted subsidies are unclear (they are not supported by any economic arguments) and do not stimulate the growth of milk production in Poland.
  24. Michał Roman, Piotr Prus, Agnieszka Ramczykowska
    AGRITOURISM AS A FORM OF INCOME DIVERSIFICATION ON FARMS IN KOŚCIERSKI DISTRICT
    Działalność agroturystyczna jako forma dywersyfikacji dochodów w gospodarstwach rolnych w powiecie kościerskim

    Key words: rural tourism, agritourism, Pomorskie, Kościerski County
    Słowa kluczowe: turystyka wiejska, agroturystyka, województwo pomorskie, powiat kościerski
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The main aim of this study was to explore the potential of agritourism development in the Kościerski region. The study also aimed to establish the sampled farmers’ interest in and satisfaction with agritourism as a form of income diversification. A survey was carried out among all farm owners engaging in agritourism activity in the Kościerski region (44 persons). The research tool was a questionnaire which identified the level of interest and satisfaction of respondents with an agritourism business. The research shows that getting involved in agritourism gives the opportunity to diversify farm income in the Kościerski Region. The natural and agricultural conditions are conducive, and the farmers are trying to provide an adequate standard of accommodation and quality services.
    Celem opracowania jest określenie potencjału rozwoju działalności agroturystycznej w powiecie kościerskim oraz poziomu zainteresowania i zadowolenia rolników z tej formy dywersyfikacji dochodów. W badaniach udział wzięli wszyscy właściciele gospodarstw agroturystycznych z terenu powiatu kościerskiego (44 osoby). Narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety, który zawierał pytania pozwalające na określenie poziomu zainteresowania i zadowolenia respondentów z prowadzenia działalności agroturystycznej. Badania wykazały, że działalność agroturystyczna jest realną szansą na dywersyfikację dochodów w gospodarstwach rolnych powiatu kościerskiego. Sprzyjają temu warunki przyrodniczo-rolnicze, a badani rolnicy starają się zapewniać odpowiedni standard gospodarstw agroturystycznych oraz jakość oferowanych usług.
  25. Roman Rudnicki, Anna Dubownik
    Różnicowanie działalności gospodarczej w rolnictwie w ramach WPR jako czynnik wielofunkcyjnego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich – przykład województwa kujawsko-pomorskiego
    DIFFERENTIATION OF THE ECONOMIC ACTIVITY IN AGRICULTURE FINANCED BY THE CAP AS A FACTOR OF MULTI-FUNCTIONAL DEVELOPMENT OF AGRICULTURE AND RURAL AREAS – EXAMPLE OF THE KUYAVIAN-POMERANIAN PROVINCE

    Słowa kluczowe: WPR, różnicowanie działalności gospodarczej, wielofunkcyjny rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich
    Key words: CAP, diversification of economic activities, multifunctional development of agriculture and rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono problem zróżnicowania przestrzennego implementacji środków unijnych skierowanych do gospodarstw rolnych województwa kujawsko-pomorskiego w celu podniesienia poziomu ich pozarolniczej aktywności gospodarczej w latach 2003-2014 (sumując wybrane działania SAPARD, SPO Rolnictwo i PROW). Dokonano oceny wpływu ww. działań pomocowych UE na wielofunkcyjny rozwój rolnictwa. Wykorzystano wskaźniki ilustrujące udział zrealizowanych wniosków w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych oraz gospodarstw z dochodami z pozarolniczej działalności gospodarczej – oraz obszarów wiejskich. Wykorzystano wskaźnik ilustrujący udział zrealizowanych wniosków w ogólnej liczbie podmiotów gospodarczych według rejestru REGON w 2014 roku. Ocena zróżnicowania przestrzennego wydzielonych wskaźników wykazała wiele prawidłowości, dotyczących zarówno pozytywnych (np. wyższy poziom wskaźników w gminach słabiej zurbanizowanych), jak i negatywnych (np. wyższy poziom wskaźników w gminach o korzystniejszych warunkach przyrodniczych rozwoju rolnictwa).
    The aim of this article is to present the spatial differentiation of CAP funds directed to farms of Kuyavian-Pomeranian region in order to increase the level of their non-agricultural economic activity in the years 2003-2014. The analysis were focused to assess the impact of EU funds for multifunctional development of agriculture and rural areas. The indicators were used to illustrate the share of realized applications in the overall numbers of farms and households with income from non-agricultural activities. It has been shown that the higher level of indicators where in the municipalities of less urbanized areas, which should be considered as positive. Also, it has been demonstrated that the indicators were higher in municipalities with more favorable conditions for agricultural development, which must be regarded as potentially negative.
  26. Jacek Skudlarski
    Rynek nowych i używanych ciągników rolniczych w Polsce w latach 2012-2016
    MARKET OF NEW AND USED AGRICULTURAL TRACTORS IN POLAND IN THE YEARS 2012-2016

    Słowa kluczowe: ciągnik rolniczy, rynek, sprzedaż, rejestracje, Polska
    Key words: tractors, market, sales, registration, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie zmian na rynku nowych i używanych ciągników rolniczych w Polsce. Dane źródłowe pochodziły z zasobów udostępnionych przez Polską Izbę Gospodarczą Maszyn i Urządzeń Rolniczych (PIGMiUR). W okresie 2012-2016 zarejestrowano w Polsce 143 439 ciągników rolniczych, w tym 72 152 nowe pojazdy. Poziom zakupów ciągników w analizowanym okresie obniżył się o ok. 7 tys. szt., głównie za sprawą spadku popytu na nowe pojazdy. Spadek popytu na ciągniki w analizowanym okresie wynikał z braku dofinansowań unijnych oraz niekorzystnej sytuacji na rynku płodów rolnych.
    The objective of the paper was to analyse of the changes on the market of new and used tractors in Poland. Initial data were obtained from the resources of Polish Chamber of Commerce of Agricultural Machines and Facilities (PChCoAMF). In 2012-2016 were registered 143 439 agricultural tractors, including 72 152 of new tractors. Level of purchase tractors in the reporting period decreased by about 7 thousand units, mainly, due to lower demand for new tractors. Demand reduction on tractors in the reporting period was resulted from the absence the European Union subsidies, and the unfavourable situation on the market of agricultural production.
  27. Joanna Stanisławska, Romana Głowicka-Wołoszyn
    Przemiany demograficzne na obszarach wiejskich województwa wielkopolskiego w latach 2005-2015
    DEMOGRAPHIC CHANGES IN THE RURAL AREAS OF THE WIELKOPOLSKIE PROVINCE IN THE YEARS 2005-2015

    Słowa kluczowe: przemiany demograficzne, obszary wiejskie, województwo wielkopolskie
    Key words: demographic changes, rural areas, Wielkopolskie province
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była diagnoza zmian demograficznych, jakie dokonały się na obszarach wiejskich województwa wielkopolskiego w latach 2005-2015. W badaniu wyróżniono obszary wiejskie, które znalazły się w granicach Poznańskiego Obszaru Metropolitalnego oraz poza nim. Badania przeprowadzono na podstawie danych pochodzących z GUS oraz Urzędu Statystycznego w Poznaniu. Stwierdzono, że przemiany demograficzne na obszarach wiejskich województwa wielkopolskiego, takie jak wzrost liczby ludności czy zmiany struktury ludności według miejsca zamieszkania lub ekonomicznych grup wieku, w dużej mierze wynikają z ruchów migracyjnych. W analizowanym okresie występował napływ ludności na tereny wiejskie (dodatnie saldo migracji), choć w ostatnich latach zaobserwowano niewielkie zahamowanie tego zjawiska. Ponadto odnotowano nieznaczny wzrost dodatniego przyrostu naturalnego. Przy czym bardziej dynamiczne zmiany zaobserwowano na obszarach wiejskich znajdujących się w granicach Poznańskiego Obszaru Metropolitalnego. W badanym okresie w miastach zaobserwowano zmiany w przeciwnym kierunku, tzn. spadek liczby ludności i przyrostu naturalnego, a także nasilenie emigracji z miast (spadek ujemnego salda migracji).
    The aim of the research was to diagnose demographic changes that took place in the rural areas of the Wielkopolska province between 2005 and 2015. The study identified rural areas that were located within the boundaries of the Poznań Metropolitan Area and beyond this area. The research was based on data from the Central Statistical Office and the Statistical Office in Poznań. As a result of the conducted research, it was observed that demographic changes in the rural areas of Wielkopolska province such as population growth or changes in population structure by place of residence or economic age groups are largely caused by migration movements. In the analyzed period there was an influx of population into rural areas (positive migration balance), although in recent years a slight inhibition of this phenomenon has been observed. In addition, there was a slight increase in positive natural growth. More dynamic changes have been observed in rural areas within the Poznan Metropolitan Area. In the studied period, changes in the opposite direction were observed in cities, ie the decrease in the number of inhabitants and in birthrate, as well as the increase in emigration from cities (decrease of the negative migration balance).
  28. Joanna Szwacka-Mokrzycka, Adam Miara
    Sposoby finansowania innowacji przedsiębiorstw przemysłu spożywczego województwa podlaskiego
    THE METHODS OF FINANCING INNOVATION IN FOOD INDUSTRY OF PODLASKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: innowacje, finansowanie innowacji, innowacyjność przemysłu spożywczego
    Key words: innovation, financing innovation, innovation in food industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu było przedstawienie skali podejmowanych innowacji i źródeł ich finansowania przez przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego województwa podlaskiego. Perspektywy rozwoju gospodarczego poszczególnych województw zależą od zdolności do podnoszenia poziomu innowacyjności przedsiębiorstw. Procesom innowacyjnym w Polsce towarzyszy ich znaczne zróżnicowanie pomiędzy poszczególnymi regionami. Zaistnienie absorpcji procesów innowacyjnych w regionie wymaga często wsparcia instytucji zewnętrznych. Pełnią one w tym procesie rolę instytucji finansującej proinnowacyjne postawy i działania. Podstawowym instrumentem tych instytucji w finansowaniu innowacji są dofinansowania bezzwrotne. Analizę przeprowadzono na podstawie badań literatury przedmiotu oraz danych pierwotnych. Analiza materiału skłania do wniosku, że poziom innowacyjności przedsiębiorstw z sektora rolno-spożywczego województwa podlaskiego jest bardzo wysoki do czego w dużej mierze przyczyniają się środki unijne.
    The guiding objective of this article was to present the undertaken innovations and sources of their financing by the food industry from Podlaskie province. Prospects for economic development of the provinces depend on the capacity to raise the level of innovation in enterprises. Innovation processes in Poland, is accompanied by considerable variation between regions. The creation of the absorption innovation processes in the region often require the support of external institutions. They fulfill in this process a role financier institutions of innovation proinnovative attitudes and actions. The basic instrument of these institutions in the financing of innovation are grants. The analysis was based on the literature’ review and primary data. As a conclusion could be stated that the level of innovation in food industry enterprises from the Podlasie province is very high, to what largely contributed the EU funds is very high what largely contribute EU funds.
  29. Svetlana Trunova, Marcin Chciałowski, Paulina Stolarczyk, Paulina Trębska
    AGRICULTURE AND ITS ROLE IN THE ECONOMY OF RUSSIA
    ROLNICTWO I JEGO ZNACZENIE W GOSPODARCE ROSJI

    Key words: agriculture, Russia, Russian economy
    Słowa kluczowe: rolnictwo, Rosja, gospodarka Rosji
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The importance of agriculture in the Russian economy is relatively small, which is a characteristic feature of developed economies (about 4% of GDP). However, agriculture represents a significant share in the structure of the employed – 9.2%. The use of agriculture as self-sufficiency food has become essential after the embargo imposed on imported products. Russia as a country has a large area of land. The surface of used agricultural land after a fall in the nineties has stabilised at a level of 800 thous. km2. At the same time intensified agricultural production has resulted in increased performance and larger crops. Due to the progression of technology there is an opportunity for the development of agriculture in Russia.
    Znaczenie rolnictwa w rosyjskiej gospodarce jest relatywnie niewielkie, co jest cechą charakterystyczną dla rozwiniętych gospodarek (około 4% PKB). Stanowi jednak istotny udział w strukturze zatrudnionych – 9,2%. Wykorzystanie rolnictwa jako czynnika samowystarczalności żywnościowej stało się istotnym w momencie wprowadzenia embarga na produkty importowane. Rosja dysponuje ogromnym areałem gruntów. Powierzchnia wykorzystywanych gruntów rolnych po spadkach w latach 90. XX wieku ustabilizowała się na poziomie 800 tys. km2. Jednocześnie zintensyfikowana produkcja rolna zaskutkowała zwiększeniem wydajności oraz większymi zbiorami. Duży potencjał gruntów, jak również postępujący rozwój technologiczny są szansą dla rozwoju rolnictwa w Rosji.
  30. Izabela Wielewska
    Oddziaływanie na środowisko odnawialnych źródeł energii
    THE IMPACT OF RENEWABLE ENERGY SOURCES ON THE ENVIRONMENT

    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, środowisko naturalne, energia odnawialna
    Key words: renewable energy sources, natural environment, renewable energy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ukazanie problematyki oddziaływania na środowisko odnawialnych źródeł energii. Badania przeprowadzono w lipcu 2016 roku wśród 269 mieszkańców obszarów wiejskich powiatu chojnickiego. Metodą badawczą był sondaż diagnostyczny. Badania wykazały, że odnawialne źródła energii korzystnie wpływają na środowisko naturalne, a występujące dla środowiska zagrożenia nie są tak znaczne, jak w przypadku wykorzystywania do produkcji energii źródeł konwencjonalnych. Największe szkody dla środowiska naturalnego w zakresie OZE odnosiły się do przemian krajobrazu.
    The aim of the study was to present issues of the environmental effects of renewable energy sources. Research was conducted in July 2016 among 269 inhabitants of rural areas of the Chojnice district. A diagnostic survey was employed as the research method. The research showed that renewable energy sources have a positive impact on the environment, and that environmental hazards are not as great as those of conventional energy production. According to the respondents, the greatest environmental damage in the field of RES is related to landscape changes.
  31. Krzysztof Zalewski, Piotr Bórawski, Aneta Bełdycka-Bórawska
    Zróżnicowanie inwestycji w gospodarstwach rolnych regionu FADN Mazowsze i Podlasie w latach 2010-2014
    INVESTMENT DIFFERENTIATION IN FARMS BELONGING TO MAZOWSZE AND PODLASIE FADN REGION IN THE YEARS 2010-2014

    Słowa kluczowe: FADN, gospodarstwo rolne, inwestycje, dopłaty do inwestycji
    Key words: FADN, farm, investments, investment subsidies
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono zróżnicowanie inwestycji gospodarstw rolnych regionu FADN Mazowsze i Podlasie w latach 2010-2014. Do przeprowadzenia badań analizie poddano inwestycje brutto i netto (zmienne FADN SE516 i SE521) i dopłaty do inwestycji (zmienna SE406). Z badań wynika, że gospodarstwa rolne regionu FADN Mazowsze i Podlasie intensywnie przeprowadzały inwestycje. Ich wartość była jednak zróżnicowana w zależności od typu gospodarstwa oraz wielkości ekonomicznej. Gospodarstwa zajmujące się uprawami polowymi (uprawa zbóż, roślin oleistych i wysokobiałkowych na nasiona) osiągnęły w latach 2010-2014 najwyższy poziom inwestycji. Jednocześnie badania potwierdziły, że wielkość ekonomiczna gospodarstw wpływa wprost proporcjonalnie na poziom inwestycji w tych gospodarstwach (wyższa wielkość ekonomiczna – wyższy poziom inwestycji).
    The paper presents the diversity of investments in agricultural holdings belonging to FADN region of Mazowsze and Podlasie in the 2010-2014. To carry out the study the gross and net investment (FADN SE516 and SE521 variable) and the investment subsidies (SE406 variable) were used. The research shows that farms in FADN Mazowsze and Podlasie region have been intensively investing. Their value, however, varied depending on the type of farm and economic size. Field crops (cereals, oilseed and seed crops) reached the highest level of investment in 2010-2014. At the same time, research has confirmed that the economic size of farms directly affects the level of investment in these holdings (higher economic size - higher level of investment).
  32. Jan Zawadka
    Źródła informacji jako determinanta popytu na niszowe produkty turystyki wiejskiej
    SOURCES OF INFORMATION AS A DETERMINANT OF DEMAND FOR NICHE PRODUCTS OF RURAL TOURISM

    Słowa kluczowe: „Hity Turystyki Wiejskiej”, certyfikat POT, turystyka wiejska, produkty kulinarne
    Key words: “Hits of Rural Tourism”, certificate PTO, rural tourism, culinary products
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu było przybliżenie istoty popytu turystycznego i jego uwarunkowań, a także zaprezentowanie wpływu informacji na znajomość i popularność niszowych produktów turystyki wiejskiej, których przykładem są produkty o charakterze kulinarnym. Badaniami objęto 830 respondentów. Świadomość istnienia i popularność analizowanych produktów była stosunkowo niewielka. Należy jednak zauważyć, że działania promocyjno-informacyjne służące ich propagowaniu były przez badanych dostrzegane i wykorzystywane. Zdynamizowanie ich i nadanie im charakteru cyklicznego przyczyniłoby się do większego zainteresowania ze strony odwiedzających.
    The purpose of the paper was to present the essence of tourism demand and its determinants, as well as to present the effect of information on knowledge and popularity of niche products of rural tourism, for example products of a culinary. The survey included 830 respondents. Awareness of the existence and popularity of the analyzed products was relatively small. It should be noted, however, that the promotion and information activities aimed at promoting them were perceived by the respondents. Dynamising them and giving them a recurring character would contribute to a greater interest by the visitors.