1. Karolina Babuchowska
    Kapitał ludzki i jego znaczenie w rozwoju gospodarstw mleczarskich na obszarze Wschodniej Polski – wyniki badań empirycznych
    HUMAN CAPITAL AND ITS MEANING IN THE DAIRY FARMS DEVELOPMENT IN EASTERN POLAND – RESULTS OF EMPIRICAL RESEARCH

    Słowa kluczowe: kapitał ludzki, gospodarstwo rolne, produkcja mleka, inwestycje
    Key words: human capital, farm, milk production, investments
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest próba ukazania związku pomiędzy rozwojem gospodarstw specjalizujących się w produkcji mleka działających na terenie Wschodniej Polski, rozpatrywanym z punktu widzenia inwestycji realizowanych w gospodarstwach a kapitałem ludzkim zgromadzonym w tych gospodarstwach. Materiałem źródłowym były wyniki własnych badań ankietowych. Problematyka rozwoju gospodarstw rolnych jest złożona. Czynnikiem sprawiającym, że zasoby którymi dysponuje gospodarstwo rolne są odpowiednio lub niewłaściwie wykorzystywane, jest człowiek. To w gestii producenta rolnego, którym niejednokrotnie jest właściciel gospodarstwa, pozostają decyzje dotyczące rozwoju gospodarstwa. Rozwój ten, zgodnie z literaturą przedmiotu, może być uwarunkowany inwestycjami lub mieć charakter nieinwestycyjny.
    The issue of farm development is complicated. Factor that make resources available to farm properly or misused is man. Farm development decisions are left to the agriculture producer, who is often the owner of the farm. This development, according to the literature of the subject, may be conditional on investment or non-investment. The aim of the paper was to show the relationship between the development of dairy farms in Eastern Poland, considered from the point of view of on-farm investments, and the human capital accumulated in these farms. The source material was the results of own surveys.
  2. Alicja Baranowska, Krystyna Zarzecka, Iwona Mystkowska, Marek Gugała
    Opłacalność uprawy ziemniaków jadalnych odmiany bellarosa
    PROFITABILITY OF EDIBLE POTATOES CULTIVATION BELLAROSA

    Słowa kluczowe: plon ziemniaków, koszty, nadwyżka bezpośrednia
    Key words: potatoes yield, costs, gross margin
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie efektywności ekonomicznej uprawy ziemniaków jadalnych na podstawie standardowej nadwyżki bezpośredniej – SGM. Materiał badawczy stanowiły dane dotyczące uprawy ziemniaków jadalnych odmiany Bellarosa. Badania polowe przeprowadzono w latach 2015-2016 na plantacji produkcyjnej o powierzchni 1,6 ha, zlokalizowanej w województwie lubelskim. Eksperyment prowadzono na glebie klasy bonitacyjnej IVb. Stwierdzono, że produkcja ziemniaków w latach 2015-2016 była opłacalna. Największy udział w strukturze poniesionych kosztów stanowiły koszty zakupu sadzeniaków (44,04%), eksploatacji maszyn i pracy ludzkiej (34,25%), obornika (11,43%), a następnie koszty środków ochrony roślin (5,66%) oraz nawozów mineralnych (4,62%).
    The purpose of the study was to determine the economic efficiency of potatoes cultivation on the basis of standard gross margin (SGM). The research material was the Bellarosa edible potato variety. Field research was carried out between 2015 and 2016 on a 1.6 ha plantation site located in Lublin Province. The experiment was conducted on the soil of the IVb bonitation class. As a result of the research, it was found that the production of potatoes in the years 2015-2016 was profitable. The highest share in the structure of costs incurred was the purchase of seed potatoes (44.04%), the costs of machine operation and human labor (34.25%), the cost of manure (11.43%), then the costs of plant protection products (5.66%). And mineral fertilizers (4.62%).
  3. Beata Będzik
    Wybrane komponenty kapitału społecznego na obszarach wiejskich województwa zachodniopomorskiego
    SELECTED COMPONENTS OF SOCIAL CAPITAL IN RURAL AREAS OF ZACHODNIOPOMORSKIE VOIVODSHIP

    Słowa kluczowe: kapitał społeczny, zaufanie, partycypacja, zaangażowanie, obszary wiejskie
    Key words: social capital, trust, participation, engagement, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Wobec zróżnicowania rozwoju współczesnych społeczeństw, którego nie da się wyjaśnić różnicą w dostępie do trzech, do tej pory kluczowych, determinant wzrostu gospodarczego, coraz większą uwagę zaczęto poświęcać tzw. czynnikom miękkim, które stały się wyznacznikami potencjału rozwojowego gospodarek. W ostatnim czasie to kapitał społeczny staje się głównym przedmiotem dyskursu politycznego i naukowego w wyjaśnianiu generatorów rozwoju społeczno-gospodarczego. Jako kategoria słabo poznana i zbadana wymaga ciągłych analiz, a z uwagi na promień jej oddziaływania empiria powinna odbywać się na poziomie lokalnym. Ciągłe braki badawcze powodują pewien niedosyt analityczny. Celem artykułu jest próba przedstawienia wybranych komponentów kapitału społecznego na obszarach wiejskich województwa zachodniopomorskiego. Podjęta próba wykazała relatywnie niski poziom kapitału społecznego w zachodniopomorskich gminach wiejskich pod względem wybranych komponentów. Prowadzi to do konkluzji, że w celu zabezpieczenia wzrostu gospodarczego w przyszłości, należy już teraz rozwijać kapitał społeczny, gdyż jego tworzenie i pomnażanie ma charakter długookresowy.
    Given the diversity of development of modern societies, which can not be explained by differences in access to three, until now key determinants of economic growth, more and more attention began to devote so. soft factors, which have become determinants of the development potential of economies. Social capital becomes the main subject of political and scientific discourse explanation generators socio-economic development in recent years. Social capital remains poorly understood and requires analysis. Studies of social capital should be done at the local level. This article attempts to present some components of social capital in the zachodniopomorskie rural areas. Attempt to showed a relatively low level of selected components of social capital in rural areas of zachodniopomorskie voivodship. This leads to the conclusion that social capital should develop now in order to secure economic growth in the future. Social capital building should be a priority now as a long term.
  4. Wioletta Bieńkowska-Gołasa
    Ocena funkcjonowania Uzdrowiska Nałęczów w opinii kuracjuszy
    EVALUATION OF THE FUNCTIONING OF THE NAŁĘCZÓW SPA IN THE OPINION OF THE THERAPISTS

    Słowa kluczowe: ocena, kuracjusz, uzdrowiska
    Key words: rating, bather, spa
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano wyniki badań, których celem było pozyskanie opinii kuracjuszy na temat funkcjonowania Uzdrowiska Nałęczów. Materiał empiryczny do badań zebrano za pomocą metody sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem techniki ankiety. Przedstawiono preferowane zabiegi, formy spędzania czasu wolnego przez kuracjuszy, a także wskazano elementy, które wymagają usprawnienia. Mimo że oferty zabiegowa, rekreacyjna, gastronomiczna i noclegowa zostały przez kuracjuszy ocenione wysoko, to i tak badani wskazali, że należy cały czas dbać i podnosić jakość świadczonych usług, zarówno leczniczych, jak i rekreacyjnych.
    This article presents the results of research aimed at acquiring the opinion of the patients on the functioning of the Nałęczów Spa. The empirical material for the study was collected using the diagnostic survey method using the questionnaire technique. Preferred treatments, forms of free time spent by the patients, as well as elements that require improvement were presented. Although the treatment, recreation, gastronomy, accommodation offer has been highly assessed by patients, the surveyed people have pointed out that it is necessary to maintain and improve the quality of services provided, both therapeutic and recreational.
  5. Julita Bilakiewicz, Agnieszka Mruklik
    Reakcja cen rzepaku w Polsce na zmiany indeksu giełdowego – ujęcie ekonometryczne
    THE REACTION OF PRICES OF RAPE IN POLAND TO CHANGES IN STOCK INDEX – ECONOMETRIC CONCEPTUALIZATION

    Słowa kluczowe: cena rzepaku, indeks giełdowy, model ekonometryczny, prognoza punktowa
    Key words: price of rape, stock index, econometric model, point forecast
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zbadano korelację liniową między indeksami giełdowymi WIG, WIG20 i WIG-Spożywczy a cenami rzepaku w Polsce. Na podstawie zgromadzonych danych skonstruowano model ekonometryczny. W rozpatrywanym modelu ekonometrycznym zmienną objaśnianą była kwartalna cena rzepaku w Polsce. Zmiennymi objaśniającymi były czas i notowanie indeksu WIG-Spożywczy. Wykorzystano dane z lat 2004-2016. Model ten został oszacowany, zweryfikowany statystycznie, a następnie zastosowany do wyznaczenia prognoz punktowych cen rzepaku w Polsce w dwóch pierwszych kwartałach roku 2017.
    The authors of the article examined the linear correlation between indexes WIG20 and WIG-food and prices of rape in Poland. Based on the collected data to be constructed econometric model, in which the quarterly price of rape in Poland since 2004 to 2016, depend on the explanatory variables: time and exchange quotations of index WIG-food. This model has been estimated, validated statistically, and then used to enumerate the point forecasts the price of rape in Poland in the first two quarters of the year 2017.
  6. Małgorzata Błażejowska
    Funkcjonowanie przedsiębiorczości społecznej na obszarach wiejskich na przykładzie spółdzielni socjalnych województwa wielkopolskiego
    FUNCTIONING OF SOCIAL ENTREPRENEURSHIP ON RURAL DEVELOPMENT ON THE EXAMPLE OF SOCIAL COOPERATIVES OF THE PROVINCE WIELKOPOLSKA

    Słowa kluczowe: spółdzielnie socjalne, województwo wielkopolskie, osoby prawne, osoby fizyczne
    Key words: social cooperatives, Wielkopolska province, physical persons, legal persons
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest omówienie funkcjonowania przedsiębiorczości społecznej na obszarach wiejskich na przykładzie 20 spółdzielni socjalnych, działających na terenie gmin wiejskich województwa wielkopolskiego. Na podstawie danych z Krajowego Rejestru Sądowego zbadano profil działalności, poziom zatrudnienia, okres prowadzenia działalności, podmioty założycielskie oraz sytuację finansową analizowanych podmiotów przy wykorzystaniu metody indeksów dynamiki. Wskazano różnice w funkcjonowaniu spółdzielni socjalnych, których przyczyną jest podmiotowość prawna założycieli. Wśród spółdzielni założonych przez osoby prawne ponad połowa (58%) uzyskała dochód i zatrudniała ponad 10 pracowników. Spośród podmiotów założonych przez osoby fizyczne 75% z nich odnotowało stratę z prowadzonej działalności, znacznie niższą kwotę przychodów (63% poniżej 100 tys. zł) oraz mniejszą liczbę zatrudnionych pracowników (średnio 7). Wyniki badań wykazały, że największe szanse na rozwój mają spółdzielnie założone przez gminy wspólnie z powiatem.
    The article analyzes 20 social cooperatives operating in rural areas of the province. Wielkopolska. On the basis of data from the National Court Register, the profile of activity, number of employees, period of activity, founders and financial situation of analyzed entities were examined. The differences in the functioning of social cooperatives, due to the legal status of the founders, were indicated. Among cooperatives founded by legal persons, over half (58%) earned income and employed more than 10 employees. Among the cooperatives founded by physical persons 75% of them reported a loss from their operations, a much lower armount of revenues (63% below the 100 thousand) and the number of employees (average 7).The results showed that cooperatives founded by community with conty have the greatest chance of development.
    Katarzyna Brodzińska System wsparcia rolnictwa ekologicznego i grup producentów rolnych – założenia i implikacje praktyczne SUPPORT SYSTEM FOR ORGANIC FARMING AND AGRICULTURAL PRODUCER GROUPS – ASSUMPTIONS AND PRACTICAL IMPLICATIONS Słowa kluczowe: wspólna polityka rolna (WPR), rynek zakorzeniony, rolnictwo ekologiczne, grupy producentów rolnych (GPR) Key words: Common Agricultural Policy (CAP), nested market, organic farming, groups of agricultural producers (GAP) Abstrakt. Celem badań była próba oceny wybranych działań wspieranych w ramach WPR (rolnictwo ekologiczne oraz grupy producentów rolnych) w kontekście możliwości wykreowania „rynku zakorzenionego”, który może przyczynić się do rozwoju lokalnej gospodarki. Materiał badawczy stanowiły dane ARiMR, ARR i GIJHARS. Zastosowano analizę porównawczą poziomą wybranych parametrów charakteryzujących rolnictwo ekologiczne i GPR w 2016 roku oraz analizę porównawczą pionową obejmującą lata 2004-2016. Z przeprowadzonych analiz wynika, że system wsparcia rolnictwa ekologicznego oraz GPR w ograniczonym zakresie sprzyja rozwojowi obszarów wiejskich i konieczne jest poszukiwanie nowych rozwiązań systemowych. Warto zdecentralizować system wsparcia finansowego GPR w ramach WPR, aby przyczynić się do rozwoju „rynków zakorzenionych” nie tylko w odniesieniu do produktów ekologicznych, ale również konwencjonalnych. The aim of this study is to evaluate selected actions supported within the CAP in the context of ability to create nested market which can facilitate the development of local economy. The research material consists of ARMA, ARR, and AFQI data. A horizontal comparative analysis was applied for selected specifications of organic farming and GAP for the year 2016, and a vertical comparative analysis for years 2004-2016. The analyses conducted show that the support system for organic farming and GAP favours the development of rural areas to a limited extent, and it is necessary to search for new system solutions. Decentralization of the financial support system for GAP as a part of CAP could lead to the development of nested markets for both organic and conventional products.
  7. Małgorzata Bułkowska
    Pozycja produktów pochodzenia zwierzęcego w polskim handlu rolno-spożywczym
    THE POSITION OF PRODUCTS OF ANIMAL ORIGIN IN POLISH AGRI-FOOD TRADE

    Słowa kluczowe: handel zagraniczny, konkurencyjność, branża mięsna, branża mleczarska
    Key words: foreign trade, competitiveness, meat industry, dairy industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie pozycji produktów branży mięsnej i mleczarskiej w polskim handlu rolno-spożywczym w latach 2010-2016. Dokonano analizy zmian w strukturze geograficznej i towarowej w handlu produktami wybranych sektorów na tle całego sektora rolno-spożywczego oraz na podstawie wskaźników ujawnionych przewag komparatywnych (RCA) dokonano oceny ich pozycji konkurencyjnej. Badania wykazały, że pomimo niesprzyjających okoliczności zewnętrznych związanych z ograniczeniami w handlu, sektor mięsny pozostaje kluczowy dla polskiego przemysłu spożywczego. Odpowiada on za około 20% eksportu i generuje 1/3 nadwyżki w handlu produktami rolno-spożywczymi. Najszybciej w Polsce rozwija się branża drobiarska, która w najmniejszym stopniu odczuła skutki embarga i sukcesywnie powiększała swoje przewagi komparatywne.
    The aim of the paper is to present the position of meat and dairy industries in the Polish agri-food trade in 2010-2016. The paper analyzes the changes in the geographical and commodity structure of trade in selected products in relation to the entire agri-food sector as well as evaluates their competitive position based on the comparative advantage (RCA) indicator. Analyzes has shown that despite import restrictions, the meat sector is crucial for the Polish food industry. It corresponds to about 20% of exports and generates 1/3 of surplus in trade in agri-food products. The fastest growing sector in Poland is the poultry industry, which has gradually increased its comparative advantages in analyzed period.
  8. Krzysztof Firlej, Sebastian Kubala
    Zmiany w krajowym rolniczym ubezpieczeniu społecznym w okresie poakcesyjnym
    CHANGES IN THE POLISH AGRICULTURAL SOCIAL INSURANCE FUND IN POST-ACCESSION PERIOD

    Słowa kluczowe: Krajowa Rada Ubezpieczenia Społecznego, ubezpieczenia społeczne rolników, funkcje ubezpieczeń społecznych
    Key words: National Social Insurance Board, farmers insurance, functions of social insurance
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy zmian, które zachodziły w zakresie systemu ubezpieczeń społecznych rolników w okresie poakcesyjnym. W okresie objętym badaniem utrzymywała się tendencja malejąca w liczbie osób ubezpieczonych w KRUS (spadek pomiędzy 2005 i 2015 rokiem o 10%). Zaobserwowano także podobną tendencję w relacji przeciętnej miesięcznej wartości emerytury brutto z KRUS oraz pozarolniczej przeciętnej miesięcznej wartości brutto do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Podsumowano także wyniki przeprowadzonych badań dotyczących analizy regresji pomiędzy przeciętnymi wydatkami na 1 osobę w gospodarstwach domowych emerytów i rencistów oraz przeciętnym poziomem miesięcznych świadczeń emerytalno-rentowych. W badaniach wykorzystano miary struktury, korelacji liniowej Pearsona, regresji liniowej (wraz z najważniejszymi miarami odnoszącymi się do obliczanego modelu) oraz testów istotności.
    Article presents the analysis of changes of the Polish Agricultural Social Insurance Fund in post-accession period. As a trend shows, during the after-accession period, the number of insurance people in the Agricultural Social Insurance Fund fell down (about 10% from 2005 to 2015). There could be also noted a similar downward trend of relation between the average monthly gross value of the pension from the agricultural social insurance fund and the average salary in the national economy. Article includes also results of regression analysis between average expenditure per person in households of pensioners and the average level of monthly retirement benefits.
  9. Agnieszka Gałecka
    Efektywność gospodarstw rolnych w Polsce w latach 2012-2015 w zależności od ich wielkości ekonomicznej
    EFFICIENCY OF AGRICULTURAL FARMS IN POLAND IN 2012-2015 DEPENDING ON THEIR ECONOMIC SIZE

    Słowa kluczowe: gospodarstwo rolnicze, efektywność, wielkość ekonomiczna, FADN
    Key words: agricultural farms, effectiveness, economic size, FADN
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano oceny poziomu efektywności gospodarstw rolnych w Polsce w zależności od ich wielkości ekonomicznej. Analizą objęto gospodarstwa uczestniczące w polskim systemie FADN. Okres badań obejmował lata 2012-2015. Stwierdzono, że wraz ze wzrostem wielkości ekonomicznej gospodarstw zwiększała się produktywność ziemi, pracy i kapitału oraz wydajność pracy. W przypadku dochodowości ziemi, rentowności majątku oraz rentowności kapitału własnego rosnąca tendencja występowała do wielkości ekonomicznej 500 tys. euro SO, natomiast powyżej analizowane wskaźniki były na zdecydowanie niższym poziomie. W badanym okresie odnotowano spadek efektywności gospodarstw rolniczych w Polsce, co jest zjawiskiem niekorzystnym.
    The article assesses the level of effectiveness of farms in Poland depending on the economic size. The analysis included agricultural farms participating in the Polish FADN. The study period covered the years 2012-2015. It was found that with the increase in economic size of farms increased productivity of land, labor and capital and labor productivity. In the case of land profitability, return on assets and return on equity growing trend appeared to economic size SO 500 thousand euros, while the above indicators were analyzed on a much lower level. In addition, during the period considered, there was a decrease in the efficiency of agricultural farms in Poland, which is unfavorable.
  10. Eliza Gaweł, Andrzej Madej, Mieczysław Grzelak
    Ocena ekonomiczno-produkcyjna dwóch sposobów renowacji użytku zielonego z wykorzystaniem mieszanek bobowato-trawiastych w warunkach ekologicznych
    ECONOMIC AND PRODUCTION EVALUATION OF TWO METHODS OF PERMANENT GRASSLAND RENOVATION OF THE USE OF LEGUME-GRASS MIXTURES IN THE CONDITION OF ORGANIC FARMING

    Słowa kluczowe: mieszanka bobowato-trawiasta, plon suchej masy netto, wartość energetyczna, zawartość białka w paszy, renowacja runi użytku zielonego, koszty produkcji
    Key words: legume-grasses mixtures, net yield of the dry matter, feed unit for lactation value and content of protein, renovation of pernament grassland, production costs
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było porównanie pod względem produkcyjnym i ekonomicznym dwóch sposobów renowacji użytku zielonego (po orce i po powierzchniowym wzruszeniu wierzchniej warstwy gleby na głębokość 5 cm) oraz stwierdzenie, która z 3 mieszanek bobowato-trawiastych będzie najbardziej przydatna do renowacji użytku zielonego w warunkach badań. Badania polowe przeprowadzono w latach 2013-2016 w Rolniczym Zakładzie Doświadczalnym IUNG-PIB w Grabowie, na glebie płowej (pgm.gl), w warunkach ekologicznych. Pierwszym czynnikiem były 2 sposoby renowacji użytku zielonego: A – po orce + wysiew mieszanek siewnikiem zbożowym, B – po uprawie gleby na głębokość 5 cm kompaktową broną talerzową + wysiew nasion siewnikiem zbożowym (czynnik I). Drugim czynnikiem były 3 mieszanki: Krasula + 3,5 kg/ha koniczyny białej odmiany Romena, Cent 4 i mieszanka autorska. Renowacja użytku zielonego metodą uproszczoną po bronie kompaktowej (obiekt B) dała korzystniejsze efekty produkcyjne i ekonomiczne od przeprowadzonej metodą pełnej uprawy gleby po orce (obiekt A). Uzyskanie podobnych parametrów oceny ekonomiczno-produkcyjnej dla porównywanych mieszanek bobowato-trawiastych wskazuje na ich przydatność do renowacji użytku zielonego w warunkach przeprowadzonych badań. Koszty nawozów i paliwa stanowiły łącznie 84,1-86,9% kosztów bezpośrednich ponoszonych na produkcję paszy.
    The aim of the research was compare in the condition of organic farming production and economical evaluation of two methods of permanent grassland renovation (after ploughing and after surface top shaking of the topsoil to a depth of 5 cm and statement which of the 3 legumes-grass mixtures would be most useful for restoration of permanent grassland under test conditions. The studied factors investigated were: 2 ways of permanent grassland renovation use: A - after plowing + harvesting of mixtures with seed drill, B – after compact harrow. The second factor was the 3 legumes-grass mixtures: Krasula + 3.5 kg/ha white clover cv. Romena, Cent 4 and the author’s mixture. Renovation of permanent grassland using the simplified method of the compact harrow (Object B) has produced more produtive and economical effects reasons than full-soil tillage (Object A). Obtaining similar economic and production evaluation parameters for the comparable bean and grass mixtures indicates their suitability for restoration of green use under the test conditions. Fertilizer and fuel costs accounted for a total of 84.1-86.9% of direct costs for feed production.
  11. Jarosław Gołębiewski
    Ewolucja spółdzielni rolniczych w Izraelu
    EVOLUTION OF AGRICULTURAL COOPERATIVES IN ISRAEL

    Słowa kluczowe: łańcuch dostaw żywności, spółdzielczość rolnicza, kibuc, moszawa, rolnictwo w Izraelu
    Key words: food supply chain, agricultural cooperatives, kibbutz, moshav, agriculture in Israel
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie zmian roli spółdzielczości rolniczej w łańcuchu dostaw żywności w Izraelu. Szczególną uwagę zwrócono na scharakteryzowanie potencjału i wyników produkcyjnych rolnictwa w Izraelu. Na tym tle dokonano analizy przekształceń w modelu organizacyjnym spółdzielczości rolniczej i jej pozycji w łańcuchu żywnościowym. Podstawą źródłową badań była literatura przedmiotu, dane statystyczne, w tym Centralnego Urzędu Statystycznego Izraela, dane związków i zrzeszeń spółdzielczych oraz wyniki projektu naukowo-dydaktycznego zrealizowanego w 2017 roku w ramach Programu Erasmus+. W opracowaniu scharakteryzowano dwie podstawowe formy izraelskich spółdzielni rolniczych, tj. kibuce i moszawy. Badania wykazały, że przedsiębiorstwa spółdzielcze stanowią istotny, a jednocześnie zróżnicowany zbiór podmiotów w łańcuchu dostaw żywności w Izraelu. Ich udział w produkcji rolnej sięga 80%. Odgrywają one również ważną rolę w produkcji i marketingu artykułów spożywczych.
    The aim of the study was to identify changes in the role of agricultural cooperatives in the food supply chain in Israel. The potential and productivity of agriculture have been characterized. Analysis of transformations in the organizational model of agricultural cooperatives and its position in the food chain was analyzed. Two basic forms of Israeli agricultural cooperatives, kibbutz and mosquito have been characterized. Research has shown that cooperative enterprises are an important set of actors in the food supply chain in Israel.
  12. Piotr Gradziuk
    Efektywność nakładów inwestycyjnych na redukcję emisji CO2 na przykładzie projektów z zakresu Odnawialnych źródeł Energii współfinansowanych z funduszy europejskich w województwie lubelskim
    THE EFFICIENCY ON INVESTMENTS OF CO2 EMISSION ABATEMENT. A CASE STUDY OF PROJECTS SUPPORTED BY OF THE EUROPEAN FUNDS FOR THE DEVELOPMENT OF USE OF RES IN LUBELSKIE VOIVODSHIP

    Słowa kluczowe: efektywność, koszty redukcji emisji CO2, Fundusze Europejskie, nakłady inwestycyjne, OZE
    Key words: efficiency, cost of reducing CO2 emissions, European Founds, investments, RES
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono ocenę ekonomicznej efektywności nakładów inwestycyjnych na redukcję emisji CO2 poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. Dane źródłowe pochodziły z departamentów Regionalnego Programu Operacyjnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie oraz funduszy europejskich Ministerstwa Energii. Z przeprowadzonych analiz wynika, że w województwie lubelskim w ramach programów i działań łączna wartość zrealizowanych inwestycji z zakresu OZE wyniosła 390,9 mln zł, w tym 284,9 mln zł to dofinansowanie, co stanowiło 72,9% wartości projektów. Najwięcej środków przeznaczono na instalacje systemów solarnych służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej (87,7%). Pozostałe wydatkowano na fotowoltaikę (4,6%), kotłownie na biomasę (4,2) oraz biogazownie rolniczą (2,8%) i w oczyszczalni ścieków (0,7%). Najkorzystniejszymi efektami redukcji emisji CO2 charakteryzowały się kotłownie zasilane biomasą (793 zł/Mg CO2) oraz biogazownie (1024-2344 zł/Mg CO2). Najwyższe wskaźniki odnotowano dla instalacji fotowoltaicznych (6193 zł/Mg CO2) i kolektorów słonecznych (4631 zł/Mg CO2). Kluczowym czynnikiem wpływającym na takie kształtowanie się tych wielkości były znaczące różnice w ilości wytwarzanej energii oraz nakłady inwestycyjne na jednostkę zainstalowanej mocy.
    The paper presents an assessment of economic efficiency of investment expenditures on the reduction of CO2 emissions by use of renewable energy sources. The source data were obtain from the Department of Regional Operational Programme in the Marshal’s Office for Lubelskie voivodeship in Lublin and the Department of European Funds in Ministry of Energy. Analyses show that in the Lubelskie voivodeship the total value of completed renewable energy investments under investigated programmes and measures amounted to 360.9 million PLN, in which 284.9 million PLN came from the funding. The largest amount of funds was allocated to the installation of solar systems for the preparation of hot tap water (87.7%). The rest were spent on photovoltaics (4.6%), biomass boiler rooms (4.2%) and biogas plants: agricultural (2.8%) and in sewage treatment plants (0,7%). The most effective in reduction of CO2 were biomass-fired boilers (793 PLN/Mg CO2) and biogas plants (1,024-2,344 PLN/Mg CO2). The highest rates were recorded for photovoltaic installations (6,193 PLN/Mg CO2) and solar collectors (4631 PLN/Mg CO2). The key factor affecting these values were significant differences in the amount of produced energy and investment expenditures per unit of installed capacity.
  13. Agnieszka Jakubowska, Anna Rosa
    Nierówności w stanie zdrowia mieszkańców krajów Unii Europejskiej – analiza relacji miasto – wieś
    INEQUALITIES IN HEALTH CONDITION OF RESIDENTS OF EUROPEAN UNION COUNTRIES – ANALYSIS OF CITY – VILLAGE RELATIONS

    Słowa kluczowe: zdrowie, nierówności, relacje miasto – wieś, kraje UE
    Key words: health, inequalities, town – village relationship, EU countries
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena nierówności występujących na poziomie krajów Unii Europejskiej w obszarze zdrowia. Analizy dokonano w ujęciu miasto – wieś, w kontekście ich oddziaływania na potencjał kapitału ludzkiego. Analizie poddano zróżnicowanie zmiennej opisującej poziom samooceny stanu zdrowia mieszkańców obszarów wiejskich i miejskich krajów UE. Wykorzystując dane statystyczne na poziomie NTS-1, wskazano na charakter badanych procesów w ujęciu państw członkowskich. Zidentyfikowano odrębność zachowań mieszkańców obszarów wsi i miast. Na potrzeby badania wyodrębniono populację kobiet i mężczyzn w dwóch grupach wiekowych. Wykazano znacząco wyższy poziom nierówności w obszarze zdrowia w relacji miasto – wieś, występujący w grupie krajów członkowskich Środkowej i Wschodniej Europy.
    The aim of the article is to assess the health inequalities in the European Union countries, analyzed in terms of “city-village” in the context of their impact on the potential of human capital. In the research problem, the authors used literature analysis and the data available from Eurostat for EU Member States (NUTS-1). For the purposes of this study, the authors identified the population of men and women in two age groups. The level of self-assessment of the health status of hybrids of EU rural and urban areas was analyzed. The results showed a significantly higher level of health inequality in the “city-country” relationship in the Central and Eastern European member states.
  14. Piotr Jałowiecki, Izabela Surtel
    Zróżnicowanie konsumpcji wyrobów alkoholowych w Europie
    DIVERSIFICATION OF ALCOHOL PRODUCTS CONSUMPTION IN EUROPE

    Słowa kluczowe: konsumpcja alkoholu, przemysł wyrobów alkoholowych, zróżnicowanie konsumpcji alkoholu
    Key words: alcohol consumption, alcohol products industry, diversification of alcohol consumption
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wyniki badań nad zróżnicowaniem poziomu konsumpcji wyrobów alkoholowych w państwach europejskich w latach 2000-2013. W badanym okresie zaobserwowano zmianę tendencji spożycia wyrobów alkoholowych z rosnącej na malejącą. Spadek nastąpił w latach 2007-2008 i najprawdopodobniej jest związane z kryzysem finansowym, który wówczas się rozpoczął. Konsumpcja wyrobów alkoholowych w Europie charakteryzuje się niskim poziomem zróżnicowania w badanym okresie, co oznacza, że pomimo wspomnianej zmiany tendencji, charakteryzowała się ona dużą stabilnością. Oceniono również zróżnicowanie poziomu konsumpcji wyrobów alkoholowych w poszczególnych państwach oraz sklasyfikowano je pod jego względem.
    The paper presents the results of research on the differentiation of alcohol consumption in European countries in the years 2000-2013. In the study period, the trend of consumption of alcoholic products from the growing to the decreasing one was changed. This change was in the years 2007-2008 and is most likely related to the financial crisis that has just started. The consumption of alcoholic beverages in Europe is characterized by low levels of diversification over the period considered, which means that, despite the aforementioned trend change, it was quite stable. The differentiation of consumption levels of alcoholic beverages in individual countries was also assessed and classified in terms of their level.
  15. Anna M. Klepacka, Wojciech J. Florkowski, Monika Bagińska
    Zmiany w użytkowaniu ziemi – ilustracja skutków wsparcia programów regionalnych w zwiększaniu udziału lasów na przykładzie województwa podlaskiego
    CHANGES IN LAND USE: ILLUSTRATION OF THE IMPACT OF REGIONAL PROGRAM SUPPORT IN INCREASING THE FORESTED AREA IN PODLASKIE VOIVODSHIP

    Słowa kluczowe: zalesienia, dotacje unijne, ziemia rolnicza, KPZL
    Key words: reforestation, EU subsidies, agricultural land, KPZL
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem analizy było zbadanie związku między wzrostem lesistości a gruntami rolnymi w latach 2010-2015 oraz korelacją pomiędzy lesistością a migracją wewnętrzną mieszkańców poszukujących zatrudnienia poza rolnictwem (m.in. przez rejestrację mikroprzedsiębiorstw) na przykładzie województwa podlaskiego. Zastosowano metodę opisową, którą poszerzono o wyliczenie współczynnika korelacji Pearson’a dla zbadania kluczowych współzależności. Obliczone współczynniki korelacji sugerują silne powiązanie wielkości środków UE z wielkością obszarów zalesionym w trzech wydzielonych powiatach – Białystok, Łomża, Suwałki. Ponadto, stwierdzono wysoką korelację między migracją wewnętrzną a działalnością przedsiębiorców odzwierciedloną w liczbie zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w powiatach białostockim i łomżyńskim oraz przeciętnych powiązań w przypadku powiatu suwalskiego. Na transfer użytków rolnych pod zalesiania ma wpływ lokalny rozwój infrastruktury technicznej, np. budowa dróg w powiecie suwalskim i oddziaływuje na uzyskane współczynniki korelacji.
    Achieving goals of the national reforestation program for 2020 is threatened by its slow implementation despite financial support provided through the EU rural development programs. This study attempts to examine association between the increase in the forest cover and they are of agricultural land in Poland between 2010 and 2015 and the indirect association between the forest cover and regional migration, and residents seeking employment outside agriculture by registering microenterprises focusing only on Podlaskie Voivodship. The description of the observed developments has been supplemented by calculations of the Pearson correlation coefficient between the key indicators considered in this study. The calculated correlations coefficients suggest strong association between the EU funding and the reforested area in three districts surrounding the major cities in the region. Strong correlations were found between regional migration and the entrepreneurial activity reflected in the number of registered micro-enterprises in the case of Białystok and Łomża districts, but somewhat weaker associations in the case of Suwałki district. The transfer of land away from agriculture to reforestation is affected by the local technical infrastructure expansion, e.g., road construction, and influences the obtained correlation coefficients.
  16. Tomasz Kondraszuk
    Metoda kasowa rozliczania VAT w rolnictwie
    CASH FLOW FOR THE VAT IN THE FARMING

    Słowa kluczowe: VAT, rolnictwo, rolnik ryczałtowy, zarządzanie, finanse
    Key words: value added tax (VAT), agriculture, a flat-rate farmer, management, finance
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie możliwości stosowania przez rolników metody kasowej przy rozliczania VAT. Dotyczy to rolników, którzy zrezygnowali z ryczałtu i stali się czynnymi płatnikami tego podatku. Krytycznie oceniono metodę kasową stosowaną w podatkowej książce przychodów i rozchodów (PKPiR). Jednocześnie na przykładzie rolniczego kalendarza rachunkowego (RKR) wykazano, że możliwa jest integracja ewidencji metodą kasową rozliczania VAT z zapisami księgowymi w RKR umożliwiającymi sporządzanie przepływów pieniądza metodą bezpośrednią odpowiednio z działalności operacyjnej, inwestycyjnej, finansowej i prywatnej. Istnieje również możliwość sporządzenia pozostałych sprawozdań finansowych: rachunku wyników, bilansu majątkowego oraz zmian w kapitale własnym. Dla rolnika istotną korzyścią stosowania metody kasowej jest zmniejszenie ryzyka zatorów płatniczych wynikających z konieczności uregulowania VAT przed uzyskaniem płatności od dłużnika. Dla urzędu skarbowego konieczność uregulowania pełnej płatności przed wystąpieniem o zwrot VAT naliczonego istotnie ogranicza możliwość nadużyć w tym zakresie.
    The aim of this article is to present the possibility of using farmers’ cash accounting method. It is regarding farmers which resigned from the lump sum and became active paymasters of this tax. The cash method used in the tax and revenue book (PKPiR) was critically evaluated. At the same time, on the example of the Agricultural Accountancy Calendar (RKR), it has been shown that it is possible to integrate accounting with the accounting method of VAT accounting with accounting entries in the RKR enabling direct cash flows from operations, investment, financial and private operations. It is also possible to draw up other financial statements: profit and loss account, balance sheet and changes in equity. For a farmer, the significant benefit of using a cash-flow method is to reduce the risk of congestion resulting from the need to settle VAT before receiving payments from the debtor. For the tax office, the necessity to pay the full payment before claiming the input VAT refund significantly limits the possibility of fraud in this regard.
  17. Jolanta Kondratowicz-Pozorska
    Środki i programy wspierające podnoszenie wykształcenia ludności wiejskiej w Polsce
    FUNDS AND PROGRAMS FOR SUPPORTING EDUCATION IN RURAL AREAS IN POLAND

    Słowa kluczowe: kapitał ludzki, programy, fundusze, edukacja, tereny wiejskie, wykształcenie
    Key words: human capital, programs, funds, education, rural areas, education
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest przedstawienie różnych form wsparcia i towarzyszących im źródeł finansowania, które przeznaczone były na edukację i kształcenie ludności wiejskiej w latach 2002-2016 oraz określenie efektów tych działań. Dokonano przeglądu licznych polityk i programów unijnych (w tym krajowych) oraz ofert różnych fundacji działających na rzecz ludności wiejskiej. Przestudiowano obszerną literaturę przedmiotu, empiryczne materiały i opracowania instytucji unijnych i krajowych, a także przeanalizowano programy wspierające ekonomiczno-społeczny rozwój obszarów wiejskich w Polsce. Dane niezbędne do napisania pracy pochodziły również od takich instytucji badawczo-naukowych, jak IRWiR, IERiGŻ oraz z dostępnych opracowań GUS i The World Bank.
    The aim of this paper is to present the different forms of support and the accompanying them sources of funding which were allocated for the education and development of the rural population between 2002 and 2016 and define the effects of these activities. A number of the EU policies, programs (including national ones), offers of various foundations for the rural population have been reviewed. Scientific literature, empirical materials and description of the EU and national institutions have been studied, as well as programs supporting the economic and social development of rural areas in Poland. The data required to write the article come from research institutions such as IRWiR, IERiGŻ and available GUS’s and The World Bank’s publications.
  18. Barbara Kutkowska, Anna Barczyk
    Wspieranie funkcji środowiskowych rolnictwa w województwie dolnośląskim po 2004 roku na tle kraju
    THE SUPPORT OF ENVIRONMENTAL FUNCTIONS IN AGRICULTURE IN LOWER SILESIA PROVINCE IN COMPARISON TO POLAND AFTER THE YEAR 2004

    Słowa kluczowe: program rolnośrodowiskowy, rolnictwo ekologiczne, region dolnośląski
    Key words: agri-environmental scheme, ecological agriculture, Lower Silesian region
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Problem negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko i łagodzenia tego zjawiska jest powszechnie omawiany w literaturze naukowej. Państwo dysponuje wieloma instrumentami, które mają na celu wsparcie funkcji środowiskowych. Przystąpienie do UE dodatkowo rozszerzyło te instrumentarium za pośrednictwem WPR. Celem opracowania jest wskazanie miejsca regionu dolnośląskiego we wdrażaniu instrumentów WPR mających za zadanie wspieranie funkcji środowiskowych działalności rolniczej. Ocenie poddano realizację programu rolnośrodowiskowego, w tym zwłaszcza pakiety rolnictwo ekologiczne, ochronę gleb i wód oraz ekstensywne użytki zielone. Analizy wykazały, że wsparcie ochrony środowiska przy wykorzystaniu pakietów rolnośrodowiskowych w województwie dolnośląskim jest zauważalnie mniejsze w porównaniu do innych regionów Polski.
    The problem of negative environmental influence of agriculture and its lightening is generally known in scientific literature. The state disposes many instruments that aim to support environmental issues. The accession to the European Union have expanded it by the CAP. The purpose of the study is to point out position of the Lower Silesia region in the process of implementation of the CAP instruments aiming to support environmental functions of agriculture. The implementation of agri-environmental scheme, especially organic farming, soil and water protection and protection of permanent grassland have been analyzed. The study leaded to the conclusion that protection of the environment by the agri-environmental packages in Lower Silesia is visibly smaller than in other regions in Poland.
  19. Aleksandra Łakomiak
    Kapitał intelektualny polskiego sadownictwa
    THE INTELLECTUAL CAPITAL OF POLISH ORCHARD

    Słowa kluczowe: kapitał intelektualny, wiedza, wykształcenie, sady
    Key words: intellectual capital, knowledge, education, orchards
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem głównym badania było ustalenia tego, w jaki sposób ukształtował się kapitał intelektualny polskiego sadownictwa XXI wieku. Przedmiotem badań były osiągnięcia polskich naukowców propagujących wiedzę z zakresu sadownictwa w uczelniach wyższych. Dokonano przeglądu literatury historycznej i przedmiotu oraz analizy danych GUS. Wyniki badań pokazały, że od początku rozwoju sadownictwa istnieją w wyższych uczelniach katedry zajmujące się rozwiązywaniem problemów związanych z uprawą, ochroną i ekonomiką produkcji. Katedry te tworzyli i tworzą naukowcy, którzy zbliżyli naukę do praktyki. Ograniczenie bezpłatnego dostępu do osiągnięć nauki i zajęć praktycznych wpłynie negatywnie na zdobycie doświadczenia.
    The main aim of the study was to determine how the intellectual capital of Polish fruit orchard of XXI century was shaped. The research was aimed at the achievements of Polish scientists promoting the knowledge of fruit-growing in higher education institutions. The historical literature and the subject matter and data analysis of the Central Statistical Office were reviewed. The results of the research have shown that from the beginning of the development of fruit-growing to today, there are colleges of higher education in the field of solving problems related to the cultivation, protection and economics of production. These chambers formed and formed scientists who brought them closer to practice. Restricting free access to learning and practical skills will negatively affect learning.
  20. Renata Matysik-Pejas, Jerzy Cieślik, Anna Borecka, Elżbieta Sowula-Skrzyńska
    Lokalne systemy żywnościowe i ich znaczenie dla obszarów wiejskich
    LOCAL FOOD SYSTEMS AND THEIR IMPORTANCE FOR RURAL AREAS

    Słowa kluczowe: system żywnościowy, krótkie łańcuchy dostaw, żywność lokalna
    Key words: food system, short supply chains, local food
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie istoty oraz roli, jaką pełnią lokalne systemy żywnościowe na obszarach wiejskich. Opracowanie ma charakter przeglądowy i oparte jest na źródłach wtórnych. Lokalne systemy żywnościowe stanowią alternatywę w stosunku do systemów konwencjonalnych produkcji, przetwórstwa i dystrybucji żywności. Dla lokalnych systemów żywnościowych charakterystyczne są krótkie łańcuchy dostaw żywności, co umożliwia rozwój bardziej partnerskich form relacji pomiędzy producentami rolnymi a konsumentami, którzy poszukują żywności wytwarzanej lokalnie o specyficznych walorach jakościowych. Korzyści ekonomiczne funkcjonowania lokalnych systemów żywnościowych przejawiają się w sposób bezpośredni, m.in. w zwiększeniu dochodów rolniczych, pośrednio zaś widoczne są ich interakcje z całą lokalną gospodarką. Korzyści o charakterze społecznym uwidaczniają się w inkluzji społecznej i poprawie jakości życia lokalnych społeczności, a korzyści środowiskowe są efektem bardziej zrównoważonych i przyjaznych środowisku praktyk rolniczych. Dzięki pozytywnemu oddziaływaniu, rola lokalnych systemów żywnościowych w ożywianiu obszarów wiejskich jest w coraz większym stopniu doceniana.
    The aim of this study is to present the essence and role of local food systems in rural areas. The study has a review form and is based on secondary sources. Local food systems are an alternative to conventional systems of production, processing and distribution of food. For local food systems characteristic are short food supply chains, which enables the development of more cooperative forms of relationship between rural producers and consumers, who are looking for locally produced food with specific values of quality. The economic benefits of local food systems are manifested directly among others in increase farm income and indirectly they are visible their interaction with the whole local economy. Social benefits are manifested in social inclusion and the quality of life of local communities, while environmental benefits are a result of more sustainable and environmentally friendly farming practices. Thanks to the positive impact, the role of local food systems in revitalizing rural areas is increasingly appreciated.
  21. Wiesław Musiał, Kamila Musiał
    Następstwa dezagraryzacji w sferze produkcyjnej i ekologicznej na przykładzie wybranych powiatów województwa podkarpackiego
    CONSEQUENCES OF DEAGRARIANISATION PROCESS IN PRODUCTION AND ECOLOGICAL SPHERE IN SELECTED DISTRICTS OF PODKARPACKIE VOIVODESHIP

    Słowa kluczowe: dezagraryzacja, bioróżnorodność, województwo podkarpackie
    Key words: deagrarianisation process, biodiversity, Podkarpackie Voivodeship
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych w 2016 roku, w zakresie stanu zaawansowania wybranych aspektów procesu dezagraryzacji na terenie 7 powiatów województwa podkarpackiego. Ukazano wybrane problemy dezagraryzacji w zakresie zmian w zagospodarowaniu rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Dla powiatu kolbuszowskiego, gdzie zmiany te były szczególnie zaawansowane, nakreślono zagrożenia w zakresie zmniejszania się bioróżnorodności na gruntach ornych i użytkach zielonych, będące następstwem zaprzestania ich rolniczego użytkowania. Z badań wynika, że Podkarpacie jest regionem o charakterze dezagraryzacyjnym, w którym ok. 63% gospodarstw nie prowadzi produkcji zwierzęcej, około 34% odłoguje część ziemi, a szacunkowy średni udział odłogów i ugorów wynosi około 21%. Występuje tu także duży udział gospodarstw stagnujących (34%) oraz schyłkowych-upadających (41%). Porzucanie produkcji roślinnej stwarza także duże zagrożenie dla różnorodności gatunków roślin związanych z agrocenozami, w szczególności chwastów segetalnych oraz niektórych gatunków rodzimych, występujących na łąkach. W wyniku porzucania ziemi występuje wyraźny spadek liczby tych stanowisk, co wykazano na przykładzie Płaskowyżu Kolbuszowskiego, przez co gatunki takie stają się rzadkie, a w efekcie zagrożone wyginięciem.
    In this paper there have been presented the results of research, conducted in 2016, in order to diagnose and evaluate the condition of agriculture in the aspect of advancement of deagrarianisation process in 7 districts, located in Podkarpackie Voivodeship. There were showed some selected problems of deagrarianisation process in the agricultural production area. Moreover, for Kolbuszów District, where those changes have been particularly advanced, there have been outlined threats in terms of reduction of the biodiversity on arable land and grasslands, resulting from the discontinuation of agricultural use. Studies have shown that in the Podkarpacie region deagrarianisation process is advanced, as about 63% of farms do not maintain livestock, about 34% declare that part of the farmland is abandoned, and estimated average share of set-aside is about 21%. There is also a large share of households in recession (34%) and declining (41%). The abandonment of plant production also poses a major threat to the diversity of plant species on the Kolbuszów Plateau, associated with agrocenoses, in particular segetals weeds and some indigenous species from meadows. It can be seen that, as a result of the abandonment of the land, they show a marked decrease in the number of localities, which makes them rare and consequently threatened with extinction.
  22. Joanna Pawlak, Dariusz Paszko, Wioletta Wróblewska
    Zastąpienie podatku rolnego podatkiem dochodowym od działalności rolniczej w opinii rolników indywidualnych
    THE OPINION OF INDIVIDUAL FARMERS ON THE REPLACEMENT OF AGRICULTURAL TAX WITH INCOME TAX FROM AGRICULTURAL ACTIVITIES

    Słowa kluczowe: podatek dochodowy, podatek rolny, gospodarstwo rolne
    Key words: income tax, agricultural tax, farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono opinie rolników indywidualnych na temat ewentualnych zmian w rolniczym systemie podatkowym w Polsce w kontekście wprowadzania podatku dochodowego w rolnictwie. Prawie 40% badanych pozytywnie oceniło powyższą propozycję zmiany, chociaż pod pewnymi warunkami, a 31% twierdziło, że będzie to posunięcie niekorzystne dla rolników. Obawiali się oni głównie skomplikowanych rozliczeń i kar za nieprawidłowości w rozliczeniach oraz częstych kontroli organów podatkowych. Jednak odpowiednio 45 i 30% ankietowanych przewidywało, że zmiana może przyczynić się do zwiększenia inwestycji i ogólnego rozwoju gospodarstw indywidualnych.
    The paper presents the opinion of farmers on the possible changes in the agricultural tax system. Attention was drawn to the expected positive changes and farmers’ concerns following the introduction of income tax in agriculture. The research shows that almost 40% of respondents positively evaluated the above proposal, and about one-third of them claimed that the taxation of agricultural activities will be very unfavourable for farmers. Following the changes, farmers are concerned about complicated tax settlements, penalties for irregularities in settlements and frequent inspections from the tax authorities. Approximately 40% of the respondents felt that any changes will affect the increase of the current tax burden on farms in Poland. 45 and 30% of the respondents, however, predicted that the above change may contribute to an increase in investments and overall development of farms.
  23. Walenty Poczta, Patrycja Beba
    Zgodność rozdysponowania środków polityki strukturalnej wspólnej polityki rolnej z regionalnym zróżnicowaniem rozwoju wsi i rolnictwa w Polsce
    COMPATIBILITY OF ALLOCATION OF CAP STRUCTURAL FUNDS WITH REGIONAL DIFFERENTIATION OF RURAL AND AGRICULTURAL DEVELOPMENT IN POLAND

    Słowa kluczowe: priorytety WPR, PROW
    Key words: priorities of the CAP, RDP
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, czy dotychczasowe rozdysponowanie środków polityki strukturalnej wspólnej polityki rolnej (środków z II filara WPR) pomiędzy różne jej cele w poszczególnych makroregionach odpowiada regionalnemu zróżnicowaniu wsi i rolnictwa w Polsce. Cele polityki wyróżniono według priorytetów PROW 2014-2020. Przyjęto sześć makroregionów na poziomie regionalnym NTS 1. W celu ustalenia czy kierunki rozdysponowania odpowiadają regionalnemu zróżnicowaniu wyliczono współczynnik korelacji liniowej pomiędzy zmiennymi syntetycznymi opisującymi poziom rozwoju wsi i rolnictwa w makroregionach Polski i regionalnymi alokacjami środków programów rozwoju wsi i rolnictwa w Polsce w latach 2004-2013 według priorytetów PROW 2014-2020. Analiza wykazała występowanie umiarkowanej zależności liniowej bądź jej brak pomiędzy badanymi zmiennymi. Oznacza to, że stosowany dotychczas podział środków strukturalnych WPR tylko w części uwzględniał regionalne zróżnicowanie wsi i rolnictwa w kraju.
    The objective of the research was to examine whether the current distribution Common Agricultural Policy structural funds (second pillar of CAP) between different objectives in particular macroregions corresponds to the regional differentiation of rural areas and agriculture in Poland. Policy objectives were identified according to RDP 2014-2020 priorities. Six macroregions have been adopted at regional level NUTS-1. In order to determine whether the directions of distribution correspond to regional variation, the linear correlation coefficient was calculated. The coefficient describes the correlation between synthetic variables describing the level of rural and agricultural development in macroregions of Poland and regional allocations of funds for rural development and agriculture in Poland in the years 2004-2013 according to the RDP 2014-2020 priorities. The results show the presence of moderate linear dependence or lack of it between the variables tested. This means that the previous division of CAP structural funds only partially took into account the regional differentiation of rural and agricultural areas.
  24. Joanna Pomarańska, Anna Grontkowska
    Wybrane aspekty działalności kredytowej Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. w latach 2010-2015
    SELECTED ASPECTS OF THE LENDING ACTIVITIES OF POLISH COOPERATIVE BANK SA IN THE YEARS 2010-2015

    Słowa kluczowe: bank spółdzielczy, kredyt, działalność kredytowa
    Key words: cooperative bank, credit, credit activity
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena zmian wartości kredytów i ich struktury według rodzajów klientów, terminów zapadalności oraz położenia geograficznego klientów Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. w latach 2010-2015 (BPS). Na podstawie rocznych sprawozdań finansowych Grupy Kapitałowej PBS wykazano przeważający udział kredytów udzielonych klientom korporacyjnym w całkowitej wartości udzielonych kredytów. Odnotowano wyraźne zwiększanie się udziału kredytów z przekroczonym terminem zapadalności. Województwa mazowieckie, dolnośląskie oraz małopolskie to te, w których łączna wartość udzielonych kredytów była największa.
    The aim of the study was to evaluate the changes in the value of loans and their structure by type of customers, maturity and geographic location of clients of Polish Cooperative Bank SA in the years 2010-2015. The annual financial statements show the predominant share of loans extended to corporate clients in the total value of loans granted. There was a noticeable increase in the share of loans with maturity. Mazowieckie, Dolnośląskie and Małopolskie voivodships are the ones where the highest value loans were granted.
  25. Joanna Rakowska, Ewa Wojciechowska
    Znaczenie PROW 2007-2013 jako instrumentu wsparcia inwestycji samorządów gmin wiejskich powiatu pułtuskiego
    SIGNIFICANCE OF RDP 2007-2013 AS A TOOL SUPPORTING INVESTMENTS OF SELF-GOVERNMENTS OF RURAL COMMUNES IN PUŁTUSKI LAU 2

    Słowa kluczowe: PROW 2007-2013, samorząd gminny, obszary wiejskie
    Key words: RDP 2007-2013, commune self-government, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie znaczenia środków unijnych z PROW 2007-2013 dla realizacji inwestycji rozwojowych przez samorządy gmin wiejskich powiatu pułtuskiego na podstawie ilościowych danych wtórnych z Banku Danych Lokalnych GUS i bazy PROW oraz pierwotnych danych jakościowych pozyskanych w badaniu ankietowym. Badane gminy zrealizowały w ramach PROW 2007-2013 łącznie 76 projektów o zróżnicowanym charakterze, choć z przewagą projektów infrastrukturalnych, wpływających głównie na poprawę warunków życia mieszkańców. Pozyskały z PROW 2007-2013 środki unijne o różnej wartości w ujęciu bezwzględnym oraz w przeliczeniu na 1 mieszkańca (wskaźnik SDm) i w relacji do średniorocznych dochodów ogółem swoich budżetów (wskaźnik Rsdd). Fundusze te miały istotne znaczenie dla realizacji analizowanych projektów: w trzech gminach warunkowały ich realizację całkowicie, w pozostałych projekty bez tego współfinansowania zostałyby zrealizowane albo w całości później, albo w tym samym czasie tylko w części. Niezależnie od wartości pozyskanego dofinansowania, samorządy wszystkich badanych gmin określiły PROW 2007-2013 jako bardzo ważne źródło finansowania zrealizowanych inwestycji.
    The main aim of the paper is to define the importance of EU funding under the RDP 2007-2013 for the implementation of development investments by local governments of rural communes of pułtuski LAU 2 (poviat), based on quantitative secondary data from the CSO Local Data Bank and the RDP database and the primary qualitative data collected in the survey. The surveyed communes implemented under the RDP 2007-2013 altogether 76 projects of different character, most of which were infrastructural projects improving the living conditions of the inhabitants. The quantitative results show a large variation in the value of funds obtained from the 2007-2013 RDP in absolute terms, per capita (SDm) or in relation to the average annual total income of the communes (Rsdd). These funds had varied significance for the implementation of the analyzed projects: in three communes they determined their implementation fully, in the remaining ones the projects would be implemented without this co-financing either later or at present but only partly. Independently from the value of obtained EU funding, all local self-governments highlighted that RDP 2007-2013 was a very important source of funding for their investments.
  26. Henryk Runowski
    Problem oceny poziomu dochodów rolniczych w Unii Europejskiej
    THE PROBLEM OF ASSESSING THE LEVEL OF AGRICULTURAL INCOME IN EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: dochody rolnicze, problemy oceny, Polska, Unia Europejska
    Key words: agricultural income, problems of assessment, Poland, European Union
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest wskazanie problemów stosowania różnych sposobów pomiaru wysokości dochodów rolniczych i wynikających stąd ocen. Stosowany w UE sposób pomiaru dochodów rolników jest niedoskonały. Koncepcja pomiaru dochodów gospodarstw rolnych jest krytykowana. Wskazuje się m.in. na brak statystyk dotyczących dochodów gospodarstw rolnych, w tym zarówno pochodzących z gospodarstwa rolnego, jak i dochodów osiąganych ze źródeł pozarolniczych. Wspólna polityka rolna dąży do zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, a więc właściwego poziomu dochodu rozporządzalnego w gospodarstwie rolnym. Problematyczna staje się odpowiedź na pytanie, co to jest właściwy poziom. W dużym stopniu decyduje o tym poziom społecznej wydajności pracy w rolnictwie i odniesienie dochodów osiąganych w rolnictwie do dochodów osiąganych poza nim przez grupy zawodowe o podobnym poziomie wydajności pracy. Tylko w takim stanie ma sens odwoływanie się do potrzeby zapewnienia parytetu dochodowego w rolnictwie i poza nim.
    The aim of the study was to identify the problems of using different methods of measuring agricultural income and the resulting assessments. The system used by the European Union to measure farmers’ incomes is imperfect. The concept of measuring farm incomes is criticized. There are mentioned, among others no statistics on farm incomes, including both farm income and non-farm income. The Common Agricultural Policy strives to ensure an adequate standard of living for the rural population, i.e. the level of disposable income on the farm. The question is, what is the right level? This is largely determined by the level of social labor productivity attained in agriculture and the income derived from agriculture to the income generated outside of it by occupational groups attaining similar labor productivity. Only in this state makes sense to refer to the need to ensure income parity in agriculture and out of this sector.
  27. Anna Rytko
    Konkurencyjność polskiego eksportu rolno-spożywczego na rynku światowym i krajów V4
    COMPETITIVENESS OF POLISH AGRI-FOOD EXPORT ON WORLD AND V4 MARKET

    Słowa kluczowe: konkurencyjność, eksport rolno-spożywczy, przewagi komparatywne, przewagi wzrostu eksportu
    Key words: competitiveness, agro-food export, comparative advantage, advantages of growth of export
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podjęto problem konkurencyjności polskiego eksportu rolno-spożywczego. Celem badań było oszacowanie poziomu konkurencyjności polskiego eksportu grup towarowych związanych z sektorem rolno-spożywczym na rynkach krajów Grupy Wyszehradzkiej i rynku światowym oraz wskazanie grup i rynków z potencjałem na rozwój w przyszłości, jak i tych tracących udziały rynkowe. Dokonano analizy wskaźnikowej i oszacowano przewagi komparatywne stosując wskaźnik RCA i przewagi absolutne używając wskaźnika AGE. Polski eksport w 2015 roku mierzony wskaźnikiem RCA posiadał przewagi konkurencyjne na rynku światowym w przypadku zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego oraz żywności i napojów. RCA < 1 było w przypadku roślin i produktów pochodzenia roślinnego. W przypadku zwierząt polski eksport zwiększał się w takim samym tempie jak eksport światowy, w przypadku roślin i przetworów były duże wahania AGE. Najlepsza sytuacja była w grupie żywności i napojów, gdzie AGE w większości lat był powyżej zera.
    At work, an issue of the competitiveness of Polish agri-food exports was analysed. Purpose of the study was to estimate the level of competitiveness of the Polish export commodity groups related to the agri-food sector on the markets of the Visegrad Group countries and the world market and an indication of the groups and markets with potential for development in the future as also those losing market shares. In the framework of the implementation of the aim, it was decided to make the indicator analysis and estimate the comparative advantage by using a RCA ratio and absolute advantage using AGE. Polish export in the year 2015 measured indicator of RCA, was competitive on the world market in the case of animals and products of animal origin and food and beverages. RCA < 1 was for plant and products of plant origin. In the case of animals Polish exports grew at the same rate as world exports, in the case of plants were large fluctuations in AGE. The best situation was in a group of food and beverages, where AGE in most years were above zero.
  28. Alina Syp, Artur Żukiewicz
    Zmiany klimatu w ocenie rolników
    CLIMATE CHANGE IN THE ASSESSMENT OF FARMERS

    Słowa kluczowe: opinie rolników, rolnictwo, skala Likerta, zmiany klimatu
    Key words: farmers’ attitude, agriculture, Likert scale, climate change,
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Jednym z głównych czynników wpływających na antropogeniczną zmianę klimatu jest rolnictwo, choć paradoksalnie sektor ten jest także bardzo narażony na skutki zmian klimatu, szczególne na ekstremalne zjawiska pogodowe. Na podstawie przeprowadzonej ankiety (125 odpowiedzi) oceniono, w jaki sposób rolnicy w powiecie łęczyńskim postrzegają zmiany klimatyczne i ich potencjalne skutki w swoich gospodarstwach. Z badań wynika, że 39% rolników uważa działalność człowieka i naturalne zmiany w środowisku za równoważne przyczyny zmian klimatu, 37% respondentów stwierdziło, że zmiany te są tylko wynikiem działalności człowieka, a 24% – naturalnych procesów zachodzących w środowisku. Zdecydowana większość rolników obawia się, że następstwem zachodzących zmian będzie wzrost kosztów prowadzenia produkcji rolniczej (69%) i obniżenie poziomu życia (61%). Przeprowadzone badanie wskazało również na dużą świadomość rolników dotyczącą dbania o środowisko i glebę – 73% rolników stwierdziło, że regulacje dotyczące ochrony środowiska są dobre dla przyszłości rolnictwa, ale zwiększają nakłady pracy rolnika i obniżają dochód z gospodarstwa rolnego.
    Agriculture is one of the major anthropogenic contributors to climate changes and, at the same time, the one that can be seriously affected by the results of these changes, extreme weather conditions in particular. This paper presents the perception of climate change and its potential influence on the agricultural holdings of farmers, based on the survey conducted in łęczyński county (125 respondents). According to the survey, 39% of farmers believe that both human activity and natural environmental processes are equally responsible for climate changes. 37% of respondents claimed that climate changes are caused by human activity, while 24% of the surveyed farmers attributed those changes to natural environmental processes only. The vast majority of respondents is concerned that a possible consequence to the occurring changes may be increased costs of agricultural production (69%) and lowered standards of living (61%). The conducted survey proved high awareness of the need to protect the environment and soil among the farmers. 73% of them considers environmental regulations to have a positive impact on the agriculture and its future, but also to increase the work input of farmers and reduce their incomes.
  29. Zbigniew Wasąg
    Pozarolnicza działalność gospodarcza w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczeniu społecznym rolników
    NON-AGRICULTURAL ECONOMIC ACTIVITY IN THE SYSTEMS OF PUBLIC SOCIAL INSURANCE AND SOCIAL INSURANCE FOR FARMERS

    Słowa kluczowe: pozarolnicza działalność gospodarcza, system ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników
    Key words: non-agricultural economic activity, social security, agricultural social for farmers
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest porównanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez osoby objęte powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych i ubezpieczeniem społecznym rolników w latach 2013-2017. W pierwszym przypadku uwzględniono ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne oraz składki na fundusz pracy. Ubezpieczenia społeczne rolników określono na podstawie ubezpieczeń emerytalno-rentowych, chorobowych, wypadkowych i macierzyńskich. Miesięczne składki na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą były ponadtrzykrotnie wyższe w powszechnym systemie ubezpieczeń (ZUS). Natomiast po uwzględnieniu składek na ubezpieczenia zdrowotne i fundusz pracy pięciokrotnie przewyższały koszty ubezpieczeń społecznych rolników (KRUS). Udział składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w dochodach osób rozpoczynających pozarolniczą działalność gospodarczą był ponaddwukrotnie wyższy niż w dochodach osób ubezpieczonych w KRUS.
    The aim of the study was to compare conducting economic activity by people covered by social insurance and by social insurance for farmers in the years 2013-2017. The former included old-age pension insurance, disability and survivors’ insurance, sickness insurance, accident and health insurance as well as contributions for the Labour Fund. Social insurance for farmers was defined based on old-age and disability insurance, sickness insurance, accident insurance and maternity insurance. Monthly contributions for social insurance for persons conducting non-agricultural economic activity were three times higher in the public system of social insurance (ZUS, or National Social Insurance Institution). However, when health insurance and Labuor Fund contributions were included, they were five times higher than agricultural social insurance (KRUS, or Agricultural Social Insurance Fund). The share of social and health insurance in the income of persons commencing economic activity was more than twice higher than in the income of persons insured by KRUS.
  30. Andrzej Piotr Wiatrak
    Istota i cele krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji w sektorze rolnym
    THE NATURE AND OBJECTIVES OF NATIONAL AND REGIONAL SMART SPECIALISATIONS IN THE AGRICULTURAL SECTOR

    Słowa kluczowe: innowacja, specjalizacja, agrobiznes, sieć, współpraca, rozwój
    Key words: innovation, specialization, agribusiness, network, cooperation, development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie założeń i wymogów inteligentnych specjalizacji oraz ukazanie ich na przykładzie sektora rolnego w Polsce. Przedstawiono istotę strategii inteligentnych specjalizacji, charakterystykę i analizę krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji w sektorze rolnym w Polsce oraz ich ocenę. Przeprowadzone rozważania, na bazie analizy literatury przedmiotu oraz dokumentów UE i Polski, wskazują, że podstawą inteligentnych specjalizacji jest potencjał regionów, zaangażowanie społeczności i wykorzystanie jej wiedzy oraz publiczne wsparcie. Inteligentne specjalizacje dotyczące sektora rolnego najczęściej obejmują biogospodarkę, innowacyjne technologie w sektorze rolnym oraz bezpieczną żywność. Inteligentne specjalizacje są instrumentem rozwoju i konkurencyjności regionów w UE, opartym na wykorzystaniu zasobów poprzez wiedzę i współpracę różnych grup interesariuszy, począwszy od sektora
    The content of the article consists of the following issues: essence of intelligent specialization strategies, characterization and analysis of national and regional smart specialization in the agricultural sector in Poland and their evaluation. The aim of the article was to show the assumptions and requirements of intelligent specialization and to present them on the example of the agricultural sector in Poland. The observations – based on the analysis of relevant literature, selected documents of the EU (including Poland) and the author’s own reflections – indicate that the basis of smart specialization is the potential of regions, community involvement and the use of knowledge and public support. Intelligent specializations in the agricultural sector most often include bio-economy, innovative technologies in the agricultural sector and safe food.
  31. Agnieszka Wojewódzka-Wiewiórska
    Znaczenie podejścia LEADER 2007-2013 w rozwoju współpracy międzyregionalnej na obszarach wiejskich w Polsce
    THE MEANING OF LEADER APPROACH 2007-2013 IN DEVELOP INTERREGIONAL COOPERATION IN RURAL AREAS IN POLAND

    Słowa kluczowe: PROW 2007-2013, podejście LEADER, kapitał społeczny, obszary wiejskie
    Key words: RDP 2007-2013, LEADER approach, social capital, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie zróżnicowania przestrzennego wielkości wydatkowanych środków publicznych oraz wskazanie efektów i barier podejmowanej współpracy. Oceniono realizację projektów współpracy międzyregionalnej w Polsce podejmowanej w ramach działania 421. podejścia LEADER 2007-2013. Łącznie zrealizowano 223 projekty, zdecydowanie przeważały projekty międzyregionalne. Wydatkowano 48,2 mln zł, najwięcej w województwach małopolskim, wielkopolskim i mazowieckim. Efekty rzeczowe współpracy były niewielkie, ale nastąpiło wzmocnienie kapitału społecznego, szczególnie pomostowego i łączącego. Bariery występowały częściej w przypadku współpracy międzynarodowej. Były to wysokie koszty związane ze współpracą oraz uwarunkowania prawne i wymogi formalne występujące w różnych krajach.
    The study deals with the implementation of interregional cooperation projects in Poland undertaken under measure 421 Leader’s approach 2007-2013. The aim of the article was to determine the spatial differentiation of the amount of public funds disbursed and to indicate the effects and barriers of the cooperation. Total 223 projects have been implemented, interregional projects have definitely prevailed. A total of 48.2 million PLN were spent, the largest in the Małopolskie, Wielkopolskie and Mazowieckie voivodships. The material effects of the cooperation were small, but there was a strengthening of social capital, especially bridging and linking. The barriers were more frequent in international cooperation, these were the high costs associated with cooperation, and the legal and formal requirements that existed in different countries.
  32. Danuta Zawadzka, Ewa Szafraniec-Siluta
    Wzrost przedsiębiorstw rolniczych w Polsce
    GROWTH OF AGRICULTURE ENTERPRISES IN POLAND

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa rolnicze, przychody z całokształtu działalności, wskaźniki rentowności obrotu netto
    Key words: agricultural enterprises, revenues from total activity, Profitability net rates of turnover
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy przedsiębiorstwa rolnicze w Polsce charakteryzuje wzrost, a jeśli tak, to czy jest on zbieżny z tendencjami zbliżonymi do przedsiębiorstw ogółem, czy istotnie się różni. Badania przeprowadzono, wykorzystując dane publikowane przez GUS w Bilansowych wynikach finansowych podmiotów gospodarczych. Przyjęto, że miernikiem wzrostu są przychody z całokształtu działalności w latach 2006-2015. Uzupełniająco dokonano oceny wskaźników rentowności obrotu netto.
    The aim of the article is to answer the question: are agricultural enterprises in Poland characterized by growth? If so, is it coinciding with trends similar to the other enterprises, or is it different? The research was carried out using data published by the Central Statistical Office in the publication Financial Results of Economic Entities. It was assumed that the measurement of growth are revenues of total activity in the years 2006-2015. Additionally the profitability net rates of turnover of enterprises were analyzed.