1. Marek Angowski, Katarzyna Domańska, Agnieszka Komor
    Miejsca zakupu żywności – wybory młodych konsumentów
    FOOD SHOPPING PLACES-YOUNG CONSUMERS CHOICES

    Słowa kluczowe: miejsca zakupu, żywność, zachowanie konsumenta, młody konsument
    Key words: place of purchase, food, consumer behavior, young consumer
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy była identyfikacja, analiza oraz ocena zachowania młodych nabywców w odniesieniu do wyboru miejsca zakupu wybranych produktów żywnościowych (mięso i jego przetwory, warzywa i owoce, produkty mleczarskie, produkty zbożowe). Część badawczą oparto na analizie wyników badań sondażowych przeprowadzonych w 2016 roku w grupie 486 studentów przy wykorzystaniu metody doboru celowego. Z przeprowadzonych badań wynika, że częstotliwość zakupów produktów żywnościowych dokonywanych przez młodych konsumentów zależy od rodzaju produktu, a najbardziej popularnym miejscem zakupu były sklepy dyskontowe. Przy wyborze miejsca zakupu kierowali się oni wieloma różnymi czynnikami, przede wszystkim: szeroką ofertą asortymentową, obecnością ulubionych produktów, a także poziomem cen i lokalizacją sklepu.
    This paper identifies, examines and makes analysis of young purchasers behaviors regarding the place of chosen food products purchasing (meat, and its preserves, vegetables and fruits, milk products, cereals). Research part is based upon an analysis of consumers opinion polls carried in 2016 in group of 486 students using purpose sample group method. The survey showed that frequency of food products purchases made by young consumers depends upon the products kind and the most popular place of shopping were discount shops. Choosing the place of shopping young consumers followed different factors but the first of all of great importance were the following factors: wide assortment offer, favorite products offer as well as the level of prices and shop location.
  2. Anna Borecka
    Produkcja żywca wieprzowego w gospodarstwach rodzinnych w warunkach zrównoważonego rozwoju
    PORK PRODUCTION ON FAMILY FARMS UNDER THE CONDITIONS OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT

    Słowa kluczowe: produkcja świń, rasy rodzime świń, zrównoważony rozwój
    Key words: pig production, native breeds of pigs, sustainable development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena wskaźników charakteryzujących stopień zrównoważonego rozwoju w gospodarstwach rodzinnych utrzymujących świnie. W ocenie stopnia zrównoważenia gospodarstw uwzględniono trzy kryteria: środowiskowe, ekonomiczne i społeczne. Badaniami objęto 74 gospodarstwa prowadzące produkcję świń w cyklu zamkniętym zlokalizowanych na Podlasiu oraz Dolnym Śląsku. Porównano cztery grupy gospodarstw utrzymujących świnie w różnej skali produkcji.
    The aim of the study was analyzed the indicators characterizing the degree of sustainable development on family farms remaining pigs. In assessing the sustainability of farms takes into account three criteria: environmental, economic and social. The study was conducted in 74 family farms specialized in the production of pigs in a closed cycle. We compared four groups of holdings with pigs in different production scale.
  3. Agnieszka Cyburt
    Finansowanie publicznych inwestycji w energię przyjazną środowisku z funduszy Unii Europejskiej na przykładzie gmin województwa lubelskiego
    FINANCING OF PUBLIC INVESTMENTS IN ENVIRONMENT FRIENDLY ENERGY WITH EUROPEAN UNION FUNDS ON THE EXAMPLE OF LUBELSKIE PROVICE COMMUNES

    Słowa kluczowe: samorząd terytorialny, inwestycje, fundusze UE, odnawialne źródła energii
    Key words: local government, investments, EU funds, renewable energy sources
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie strategicznych założeń związanych z finansowaniem inwestycji w energię przyjazną środowisku w Unii Europejskiej i Polsce. Badania oparto na analizie dokumentów programowych i aktów prawnych związanych z gospodarką niskoemisyjną i odnawialnymi źródłami energii, które stanowią podstawę działań podmiotów realizujących zadania w tym zakresie. Opracowanie zawiera rozważania odnoszące się do skali oraz możliwości finansowania inwestycji energetycznych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Przedmiotem badań były projekty energetyczne zrealizowane w okresie 2007-2013 przez gminy województwa lubelskiego, które uzyskały dofinansowanie w ramach Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” oraz Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego. Uzyskane wyniki wskazują, iż jest to obszar, w którym notuje się duże zainteresowanie inwestycjami publicznymi.
    The aim of the paper was to present the strategic objectives related to financing of investments in environment friendly energy in the European Union and Poland. The study contains considerations referring to the scale and the possibilities of financing energy investments carried out by local government units. The study was based on analysis of programming documents and legal acts related to a low carbon economy and renewable energy sources. With funding from the Operational Programme Infrastructure and Environment and the Regional Operational Programme of Lublin in the period 2007-2013 energy projects carried out by Lubelskie province communes, were the subject of research. The results indicate that there is great interest in public energy investments.
  4. Barbara Gołębiewska, Joanna Stefańczyk
    Zmiany cen gruntów rolnych w Polsce po wejściu w życie nowej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego
    CHANGES IN THE PRICES OF ARABLE LAND IN POLAND AFTER THE ENTRY INTO FORCE OF THE ACT ON FORMATION OF THE AGRICULTURAL SYSTEM

    Słowa kluczowe: rolnictwo, grunty rolne, obrót ziemią, ceny ziemi,
    Key words: agriculture, agricultural land, trade in agricultural land, agriculture land prices
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono zainteresowanie nabywaniem ziemi rolniczej w Polsce przed i po rozpoczęciu obowiązywania nowej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego z dnia 14 kwietnia 2016 roku. Analiza dotyczyła także średnich cen gruntów rolnych w Polsce w latach 2011-2016 oraz zmian w ostatnich kwartałach w poszczególnych województwach. Dane o średnich cenach ziemi uzyskano z ARiMR. Stwierdzono, że w badanym okresie ceny gruntów rolnych systematycznie wzrastały, a informacje o nadchodzących zmianach w przepisach o zakupie ziemi rolnej spowodowały niewielki spadek cen na okres jednego kwartału.
    The new Act on Formation of the Agricultural System, which entered into force on 1 May 2016, has sparked some interest. Therefore, those who heard about major incoming changes in land trade may have acted quickly and unreasonably. Granted, according to the data on the prices of arable land immediately before and after the entry into force of the said act, there may had been some price decrease prior to May 2016, but it was not a considerable one and prices soon went up to the previous level.
  5. Elżbieta Goryńska-Goldmann, Michał Gazdecki
    Kryteria wyboru jako podstawa innowacyjności na rynku produktów regionalnych i tradycyjnych
    BUYING FACTORS AS AN INNOVATION PLATFORM ON REGIONAL AND TRADITIONAL PRODUCTS MARKET

    Słowa kluczowe: innowacyjność, kryteria wyboru, produkty regionalne i tradycyjne, konsumenci, producenci
    Key words: innovations, buing factors, regional and traditional products, consumers, producers
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu była identyfikacja i hierarchizacja czynników wyboru produktów regionalnych oraz wskazanie możliwości wykorzystania tych czynników jako podstawy do kreowania innowacji. Wykorzystano materiały pierwotne pochodzące z badania ankietowego wykonanego techniką bezpośrednich wywiadów osobistych. Wyniki poddano analizie merytorycznej z wykorzystaniem elementów analizy treści rozwiniętej przez Berelsona. Stwierdzono, że do głównych motywów wyboru omawianych produktów należą ich prozdrowotne właściwości oraz wysokie walory smakowe. Tworzą one pole do innowacji w obszarach: produktowym, marketingowym oraz organizacyjnym. Wprowadzanie innowacji w przypadku produktów tradycyjnych i regionalnych powinno odbywać się z rozwagą, ponieważ zbyt daleko idąca innowacja może negatywnie oddziaływać na ich tradycyjny charakter oraz wizerunek produktu. Z tego powodu na omawianym rynku istotne znaczenie mogą mieć innowacje o charakterze marketingowym, a także kreowanie produktów komplementarnych w stosunku do wyrobów obecnych już na rynku.
    The aim of the paper was identification and prioritization of buying factors of regional products and describe how those factors can be used as a base for innovation. Primary data from face to face interviews run among consumers was used in the paper. Raw data were analyzed using content analysis developed by Berelson. It was found that positive health effect and flavor attributes were declared by the consumers as the main buying factors. Those attributes constitute a field for innovations in terms of products, marketing and organizational issues. It should be stressed that developing innovations of traditional and regional products may negatively affect on those products image. Due to this fact marketing innovations and creation of complementary products to already existing goods could be the main way of innovation.
  6. Justyna Góral
    Wybrane Środowiskowe aspekty ekonomii a teoria second-best
    SELECTED ENVIRONMENTAL ASPECTS OF ECONOMICS VS. THEORY OF SECOND BEST

    Słowa kluczowe: teoria second best, dobra publiczne, płatności rolnośrodowiskowe
    Key words: theory of second best, public goods, agri-environmental payments
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono zagadnienia z zakresu ekonomii środowiska i zasobów naturalnych, ze szczególnym uwzględnieniem troski o stan dóbr publicznych i redukcji negatywnych efektów zewnętrznych (zanieczyszczania środowiska). Przybliżono w tym kontekście zagadnienie second best rozumiane jako narzędzie służące do internalizacji środowiskowych efektów zewnętrznych. Teoria second best jest powiązana z optimum Pareto oraz ułomnościami wolnego rynku. Znajduje szerokie zastosowanie w poszukiwaniu optymalnych rozwiązań podatkowych bądź w polityce celnej. Rozważania prowadzono na podstawie studium literatury.
    The paper presents issues of environmental economy and natural resources, with a particular focus on the state of public goods and reduce negative externalities (pollution). Approximated in this context, the issue of second best theory understood as a means to internalize environmental effects was highlited. The theory of second best is associated with a Pareto optimum and weaknesses of the free market. It is widely used in the search for optimal solutions in tax or customs policy.
  7. Anna Grontkowska, Milena Frania, Stanisław Bagieński
    Ocena realizacji działania „ułatwianie startu młodym rolnikom” programu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013 według województw
    ASSESSMENT OF THE IMPLEMENTATION OF THE MEASURE ”SETTING UP OF YOUNG FARMERS” UNDER RDP 2007-2013 BY PROVINCES

    Słowa kluczowe: młody rolnik, liczba wniosków, kwota pomocy, województwo
    Key words: young farmer, the number of applications, the amount of aidprovince, voivodeship
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono poziom wykorzystania środków i przestrzenne zróżnicowanie aktywności rolników w pozyskiwaniu wsparcia w działaniu PROW „Ułatwianie startu młodym rolnikom” w latach 2007-2013 na podstawie danych ARiMR. Porównania w układzie wojewódzkim dokonano według stanu na 31.12.2015 roku. Rolnicy z województw środkowej części Polski (mazowieckie, wielkopolskie i lubelskie) złożyli największą liczbę wniosków i uzyskali największą łączną kwotę wsparcia w analizowanym działaniu. Najaktywniej korzystali ze wsparcia w ramach analizowanego działania uprawnieni rolnicy z województw wielkopolskiego, kujawsko-pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, a także opolskiego, pomorskiego i zachodniopomorskiego.
    The paper presents spatial differentiation of the level and use by farmers the support under the RDP 2007-2013 measure 1.2. „Setting up of young farmers”. Comparisons were made in a province as of 31.12.2015. Farmers from the provinces of the central part of Poland (Mazowieckie, Wielkopolskie and Lubelskie provinces) made the largest number of applications and received the largest total amount of support. Accordingly the smallest interest was shown by young farmers from the East provinces (Podlaskie and Lubuskie).
  8. Beata Franciszka Horbowiec
    Przesłanki stosowania barier pozataryfowych w handlu artykułami rolnymi
    CONDITIONS FOR APPLICATION OF NON-TARIFF BARRIERS TO TRADE IN AGRICULTURAL PRODUCTS

    Słowa klucze: handel zagraniczny, polityka handlowa, bariery pozataryfowe, protekcjonizm
    Key words: foreign trade, trade policy, non-tariff barriers, protectionism
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie głównych przesłanek wykorzystania narzędzi pozataryfowych w polityce handlowej oraz skali stosowania barier administracyjnych w sektorze rolnym. Przesłanki te mają podłoże zarówno ekonomiczne, polityczne, jak i społeczne. Po przeanalizowaniu literatury przedmiotu zauważa się, że w dużej mierze wskazane przesłanki mają podstawy dochodowo-cenowe w rolnictwie i są ukierunkowane na ochronę sektora rolnego, jak również wzmocnienie wewnętrznego rynku. Na podstawie danych z WTO ukazujących zakres i skalę stosowanych instrumentów ochrony handlu wynika, że najpowszechniejsze są środki sanitarne i fitosanitarne, a także bariery techniczne, natomiast kontynentem, który najwięcej korzysta z pozacelnych instrumentów polityki handlowej jest Azja.
    The aim of the paper was to present main premises of using non-tariff instruments of trade policy and prevalence of administrative barriers in agriculture sector. Those premises are due to economic, political and social influences. The literature review notes that prices and income in agriculture are the basis of those premises and are aimed at both protecting the agriculture sector and strengthening the internal market. The data by the WTO on scale and scope of the trade defense instruments shows that the most common instruments are sanitary and phytosanitary standards (SPS) as well as technical barriers to trade (TBT). It also shows that the continent with the greatest use of the non-tariff instruments of trade policy is Asia.
  9. Anna Jędrejek, Zuzanna Jarosz
    Regionalne możliwości produkcji biogazu rolniczego
    REGIONAL OPPORTUNITIES TO PRODUCE AGRICULTURAL OF BIO-GAS

    Słowa kluczowe: substraty, biogaz rolniczy, biogazownie
    Key words: substrates, agricultural biogas, biogas plants
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy dostępnej bazy surowcowej do produkcji biogazu rolniczego w ujęciu regionalnym. Substraty do produkcji biogazu to m.in. odchody zwierzęce (gnojowica) oraz kukurydza na kiszonkę. Najbardziej predysponowanymi do budowy mikrobiogazowni o mocy 50-100 kWe wykorzystującymi jako substrat wyłącznie kiszonkę kukurydzy są województwa: dolnośląskie, lubuskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie i zachodniopomorskie. W gminach skupionych w tych województwach istnieje także możliwość budowy mikrobiogazowni wykorzystujących do produkcji biogazu kosubstrat (70% kiszonka kukurydzy i 30% gnojowica).
    The purpose of this paper was the analysis of the available raw material resources for the agricultural biogas production on a regional basis. The substrates used in biogas production are, among others, animal waste (slurry) and maize for silage. The most suitable voivodships for building a micro biogas plant of 50-100 kWe using maize silage as the only substrate are: dolnośląskie, lubuskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie and zachodniopomorskie. In the local districts located in the aforementioned voivodships there is also a possibility of building micro biogas plants producing biogas from substrates such as: maize silage (70%) and slurry (30%).
  10. Elżbieta M. Kacperska
    Rozwój przemysłu spożywczego w Polsce w aspekcie globalizacji
    FOOD DEVELOPMENT INDUSTRY IN POLAND IN THE CONTEXT OF GLOBALISATION

    Słowa kluczowe: przemysł spożywczy, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, globalizacja
    Key words: food industry, Foregin Direct Investment, globalizaction
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie zmian, które nastąpiły w polskim przemyśle spożywczym w aspekcie procesów globalizacji gospodarki światowej. Analiza dotyczyła wielkości i struktury napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do sektora rolno-spożywczego. Na tle światowych tendencji w napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w przemyśle spożywczym przedstawiono inwestycje w Polsce. Badania obejmowały lata 2004-2014. Na podstawie badań stwierdzono, że zwiększa się wartość światowych inwestycji w sektorze spożywczym. W polskim sektorze spożywczym zainwestowały największe światowe korporacje. Polski przemysł spożywczy dzięki BIZ dynamicznie rozwija się.
    The aim of the study was to determine the changes that occurred in the food industry in the context of globalization of the world economy. Analysis concerned the size and structure of foreign direct investment to the agri-food sector. Against the background of global trends in the inflow of direct foreign investments, the food industry shows investments in Poland. The study covered the period 2004-2014. The studies found the increasement of the value of global investment in the food sector. The world’s largest corporations invested in the Polish food sector. Thanks to FDI, Polish food industry is dynamically developing.
  11. Bogdan Klepacki
    Miejsce logistyki w produkcji trzody chlewnej
    LOGISTICS ACTIVITIES IN THE PIG PRODUCTION

    Słowa kluczowe: rolnictwo, logistyka, produkcja trzody chlewnej
    Key words: agriculture, logistics, pig production
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podobnie jak w całej gospodarce modernizacja sektora rolnictwa wiąże się ze wzrostem znaczenia logistyki. Nowoczesne przedsiębiorstwo rolnicze musi transportować i magazynować nie tylko wielkie ilości surowców do produkcji (np. pasze, nawozy, pestycydy, nośniki energii, nasiona), ale także finalne produkty roślinne i zwierzęce (ziarno, żywe zwierzęta, mięso itd.). Przedstawiono skalę produkcji i transportu produktów trzody chlewnej w Polsce na tle ważniejszych produktów nierolniczych (np. węgiel, paliwa płynne). Ponadto zaprezentowano klasyfikację produktów przywożonych i wywożonych w gospodarstwie rolniczym, w tym trzodowym.
    Similarly as in the whole economy, the modernization of agrarian sector influences on growing importance of logistics. Modern agricultural enterprises must transport and store not only huge amounts of inputs (e.g. feed, fertilizers, pesticides, energy, seeds, etc.) but also the final animal products (forage, live animals, meat etc.). This paper presents the scale of the production and transport of pig production in Poland against the background of non-agrarian products (coal, liquid fuels). Moreover, author presents the classification of the products that are part of internal and external trade and storage process in a classic pig farm.
  12. Paweł Kobus
    Ubezpieczenia upraw, znaczenie dotychczasowych doświadczeń rolników
    CROP INSURANCE, THE IMPORTANCE OF FARMERS’ EXPERIENCE

    Słowa kluczowe: ubezpieczenia upraw, losowanie warstwowe, uogólnione modele liniowe
    Key words: crop insurance, stratified sampling, generalized linear models
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wpływ grupy czynników na podejmowanie przez rolników decyzji o ubezpieczeniu upraw. Poziom ubezpieczeń upraw jest w Polsce bardzo niski, w 2013 roku było to zaledwie 3,4 mln ha. Rozpatrywano elementy charakterystyki gospodarstwa, takie jak np. powierzchnia gruntów ornych, jakość gleb oraz cechy rolnika prowadzącego gospodarstwo, ze szczególnym naciskiem na historię jego ubezpieczeń upraw w gospodarstwie. Zastosowano w tym celu model wielokrotnej regresji logistycznej z binarną zmienną zależną określającą fakt wykupienia ubezpieczenia upraw przez rolnika w 2014 roku. W wyniku przeprowadzonej analizy potwierdzono dominujący wpływ doświadczenia rolnika w ubezpieczeniu upraw w poprzednich latach.
    The level of crop insurance is very low in Poland, in 2013 it was only 3.4 million hectares. The influence of the characteristics of the farm and of the farmer on decision of crop insuring, with particular emphasis on the history of crop insurance in the farm was investigated. For that purpose the multiple logistic regression model with a binary dependent variable indicating purchasing crop insurance by a farmer in 2014 was applied. The analysis confirmed the dominant influence of farmer’s experience in the insurance of crops in previous years.
  13. Agnieszka Komor
    Potencjał zasobów pracy przedsiębiorstw biogospodarczych w Polsce a możliwości instytucjonalnego wsparcia biogospodarki o charakterze międzywojewódzkim
    THE POTENTIAL OF BIO-ECONOMY’S LABOR RESOURCES IN POLAND AND THE OPPORTUNITIES OF INSTITUTIONAL BIO-ECONOMY SUPPORT AMONG VOIVODESHIPS

    Słowa kluczowe: biogospodarka, potencjał zasobów pracy, zróżnicowanie przestrzenne, wsparcie instytucjonalne
    Key words: bio-economy, labor resources potential, spatial diversity, institutional support
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest identyfikacja i analiza potencjału zasobów pracy przedsiębiorstw wybranych branż biogospodarki w Polsce w ujęciu wojewódzkim. Dokonano próby wskazania obszarów, na których możliwe jest podjęcie współpracy międzywojewódzkiej w oparciu o wybrane branże biogospodarki oraz wdrożenie instytucjonalnych form wsparcia tego typu działalności (np. w postaci klastrów czy parków technologicznych). Analizom poddano sekcje (według PKD 2007): A, C – działy 10, 13, 16 oraz 17, E – dział 38. Wykazano, że w 2014 roku ponadprzeciętnym potencjałem pracowników zatrudnionych w branżach związanych z biogospodarką w stosunku do średniej krajowej w największej liczbie branż charakteryzowało się województwo wielkopolskie, a także lubuskie, łódzkie i podlaskie. Wskazano grupy województw cechujących się ponadprzeciętnym potencjałem zasobów pracy umożliwiającym stymulowanie instytucjonalnej współpracy międzywojewódzkiej o charakterze jedno- i wielosektorowym.
    This paper identifies and examines the labor resources potential of chosen branches’ enterprises in Poland regarding voivodeships. An author made an attempt to point the areas where there is an opportunity to cooperate among voivodeships basing upon chosen bio-economy branches and moreover implementing the institutional support forms in this kind of activity (clusters, technological parks). An analysis concerned (according to Polish Activity Classification 2007): section A, section C – parts; 10, 13, 16 and 17 and also section E – part 38. The survey showed that Wielkopolska region(Great Poland) was characterized by above the average potential of staff employed in the greatest number of branches connected with bio-economy in relation to national average and also regions: Lubuskie, Łódzkie, Podlaskie. In the paper one pointed the groups of regions characterizing with above the average labor resources potential thus making possible to stimulate institutional cooperation among voivodeships of one and many-sectors character.
  14. Renata Korzeniowska-Ginter, Justyna Kropidłowska, Katarzyna Tkacz
    Racjonalne przygotowanie żywności wymagającej obróbki termicznej
    RATIONAL FOOD PREPARATION THAT NEEDS THERMAL TREATMENT

    Słowa kluczowe: obróbka termiczna, energochłonność, kasza gryczana
    Key words: thermal processing, energy consumption, buckwheat groats
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest porównanie sposobów gotowania pod względem smakowitości, wydajności, zawartości składników mineralnych oraz zużycia energii elektrycznej na przykładzie kaszy gryczanej gotowanej w odmierzonej ilości wody i w perforowanym woreczku w nadmiarze wody. Żywność poddawana obróbce termicznej wymaga racjonalnego doboru rodzaju obróbki, czasu i sposobu jej prowadzenia. Stwierdzono, że bardziej racjonalnym sposobem przygotowania kaszy gryczanej niewpływającym na smakowitość jest gotowanie w odmierzonej ilości wody ze względu na większe o 25% zachowanie składników mineralnych, wyższą o prawie 10% zawartość składników suchej masy oraz ponaddwukrotnie niższe zużycie energii elektrycznej.
    Food subjected to heat treatment requires a rational selection of the type of treatment and the time and manner of its conduct. The aim of the study was to compare ways of cooking in terms of palatability, productivity, mineral content and the electricity consumption for example buckwheat groats cooked in a measured amount of water and in perforated bag in excess of water. It was found that more rational way of preparing buckwheat groats not affecting on the palatability is cooking in a measured amount of water in a ratio of 2/1 due to the greater of 25% of the behavior of minerals, increased by almost 10% content of dry matter, and more than twice as less energy consumption.
  15. Tomasz Kossowski
    Regionalne programy operacyjne jako czynnik stymulujący wykorzystanie odnawialnych źródeł energii
    REGIONAL OPERATIONAL PROGRAMMES AS A LEVERAGE THE USE OF RENEWABLE ENERGY SOURCES

    Słowa kluczowe: regionalny program operacyjny, odnawialne źródła energii, województwo lubelskie
    Key words: regional operational program, renewable energy sources, Lubelskie region
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wyniki badań, których celem była ocena stopnia, struktury oraz przestrzennego zróżnicowania absorpcji środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego (RPOWL) na lata 2007-2013, oś priorytetowa 6. „Środowisko i czysta energia”, działanie 6.2. „Energia przyjazna środowisku”. Źródłem danych były informacje uzyskane w Departamencie Regionalnego Programu Operacyjnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie. Na projekty wykorzystujące OZE przeznaczono 265,5 mln zł, co stanowiło 5,9% alokacji wszystkich środków RPOWL. Ponad 93% tej kwoty rozdysponowano na inwestycje w „energetykę słoneczną”, głównie kolektory słoneczne (92,6%). Tak znaczny udział projektów z zakresu wykorzystania energii słonecznej potwierdza słuszność tezy wynikającej z Programu Rozwoju Odnawialnych Źródeł Energii dla Województwa Lubelskiego, że znaczne w skali kraju jej zasoby pozwalają na osiągnięcie przez region pozycji krajowego lidera w wykorzystaniu energii słonecznej do produkcji ciepła i energii elektrycznej.
    The study presents results of research concerning determination of the structure and spatial differentiation of the European Regional Development Fund absortion within the framework of Regional Operational Programme of the Lubelskie Voivodship 2007-2013, Piority 6. Environment and clean energy, Action 6.2. Environmentally friendly energy. Data sources was obtained at the Department of the Regional and Operational Programme, Lubelskie Voivodship. 265.5 milion has been allocated for the projects that use renewable energy sources, which represents 5.9% of the allocation for all financial resources of ROP. More than 93% of this amount was allocated for investments in solar energy, mainly solar collectors (92.6%). Such a significant contribution of projects in the field of solar energy exploitation confirms the correctness of the thesis arise from the Renewable Energy Sources Development Programme of Lubelskie Region, that significant on a country scale resources allow to reach by the region, the national leader position in using solar energy to produce heat and electricity.
  16. Éva Katalin Kovács
    ASSESSMENT OF FAMILY FARMS IN KARCAG WITH PRIME ATTENTION TO THEIR CURRENT SITUATION AND THEIR PROSPECTS
    Ocena gospodarstw rodzinnych w karcag z uzwzględnieniem aktualnej sytuacji i ich perspektyw

    Key words: family farming, agriculture, rural development, farmers
    Słowa kluczowe: gospodarstwo rodzinne, rolnictwo, obszary wiejskie, rolnicy
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Family farming is not only a business, but also a lifestyle where insistence on independency, decision-making and rural area is strong. Therefore, focusing on this issue has prior importance in context of rural development and agriculture. During the research the main question was how farmers from Karcag considered family farming situation. What do they think the greatest advantages and disadvantages of a family farm are? What does their effectiveness depend on? How much is it worth working in family farming? How attractive is this form of business to the young? Under what conditions may family farming provide secure future prospects? On this basis family farming had become an approved form of business. Type of activity and scale of production have significant impacts on the efficiency in farming. The current grant system may not be sufficient to the stabilization and development of family farms; therefore, family farming under the current agricultural policy is not too enticing to the young.
    Rodzinne rolnictwo to nie tylko biznes, ale także styl życia, w którym kładzie się nacisk na niezależność podejmowania decyzji i powiązanie z obszarami wiejskimi. Dlatego kwestia ta jest tak ważna z punktu widzenia rozwoju obszarów wiejskich. Przedmiotem badań było zaprezentowanie, jak rolnicy ze wsi Karcag na Węgrzech postrzegają sytuację rolnictwa rodzinnego. W szczególności zbadano wady i zalety rodzinnego gospodarstwa rolnego, jego skuteczność, wartość pracy, oraz na ile ta forma jest atrakcyjna dla młodych rolników? Stwierdzono, że obecne uwarunkowania społeczno-ekonomiczne mogą być niewystarczające do stabilizacji i rozwoju gospodarstw rodzinnych. Stąd ważne są zmiany w zakresie polityki rolnej w zakresie zachęcania ludzi młodych do prowadzenia rodzinnych gospodarstw rolnych.
  17. Agnieszka Kozera, Joanna Stanisławska, Romana Głowicka-Wołoszyn
    Wewnętrzne społeczno-ekonomiczne determinanty bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw domowych rolników
    INNER SOCIO-ECONOMIC CONDITIONS OF THE ECONOMIC SECURITY OF FARMERS’ HOUSEHOLDS

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo ekonomiczne, minimum socjalne, gospodarstwa domowe rolników, drzewa klasyfikacyjne
    Key words: economic security, social minimum, farmers’ households, Classification and Regression Trees
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest identyfikacja społeczno-ekonomicznych uwarunkowań bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw domowych rolników w 2013 roku. Przeprowadzono klasyfikację gospodarstw domowych rolników ze względu na stopień zaspokojenia ich potrzeb, mierzony wielkością koszyka minimum socjalnego z wykorzystaniem metody drzew klasyfikacyjnych typu CART. Badania przeprowadzono na podstawie danych jednostkowych (surowych) pochodzących z badań Budżety gospodarstw domowych przeprowadzonych przez GUS w 2013 roku. Stwierdzono, że najważniejszymi determinantami bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw domowych rolników są wielkość gospodarstwa domowego oraz poziom wykształcenia osoby odniesienia. Najwyższy poziom bezpieczeństwa ekonomicznego charakteryzował jedno-, dwu- i trzyosobowe gospodarstwa domowe rolników, w których badana osoba miała przynajmniej średni poziom wykształcenia. Natomiast najniższy jego poziom był w sześcioosobowych i większych gospodarstwach domowych rolników, prowadzonych przez osobę z co najwyżej średnim poziomem wykształcenia.
    The aim of the article was to identify the socio-economical conditions of famers’ households economical security in 2013, according to farmers’ households classification, basing on the level of needs’ safisfaction, measured with the size of social minimum cart, using the Classification and Regression Trees. The research was conducted, basing on raw data from Households Budget survey, made by Central Stastistical Office in 2013. The research showed that the main determinants of the level of needs’ satisfaction in farmers’ households were: household size and the level of education of houseolds’ head. In 2013, the highest level of economic security characterised housholds, counting 1, 2 or 3 members, with the head of household, having at least medium level of education. The lowest level of economic security characterised housholds, counting 6 or more members, with the head of household, having basic or medium level of education.
  18. Mirosława Kozłowska-Burdziak
    Zmiany w poziomie ubóstwa na obszarach wiejskich w Polsce po roku 2010
    CHANGES IN THE LEVEL OF POVERTY IN THE RURAL REGIONS OF POLAND AFTER THE YEAR 2010

    Słowa kluczowe: ubóstwo, wskaźniki ubóstwa, gospodarstwa domowe rolników, obszary wiejskie, zróżnicowanie regionalne ubóstwa
    Key words: poverty, poverty indicators, farming households, rural regions, regional diversity of poverty
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest analiza zmian w zakresie kształtowania się poziomu ubóstwa na obszarach wiejskich w Polsce po 2010 roku. Szczególną uwagę poświęcono wskaźnikowi ubóstwa skrajnego, którego rosnący poziom wskazywać może na niepełne zaspokajanie podstawowych potrzeb ludności. Obszary wiejskie w Polsce charakteryzują się wyższymi wskaźnikami ubóstwa niż obszary miejskie. W dotychczasowych badaniach wskazuje się na spadek zagrożenia ubóstwem na tych terenach po akcesji do UE. Od 2010 roku sytuacja w tym zakresie ulega jednak pogorszeniu. Badania przeprowadzone w układzie województw z wykorzystaniem danych GUS, wykazały istotne zróżnicowanie w tym zakresie. Jedynie w dwóch województwach wskaźnik ubóstwa skrajnego po 2010 roku uległ zmniejszeniu.
    Rural regions of Poland are characterized by higher indicators of poverty than urban areas. Research performed up to now highlights the decrease in the risk of falling into poverty in these areas after Poland’s accession into the EU. Since 2010 the situation in this field has been becoming worse. The aim of this paper was to analysis of changes in the level of poverty in rural regions of Poland after the year 2010. Special attention was devoted to the indicator of extreme poverty whose rising may indicate that the basic needs of the population are not being met. Studies conducted in a number of provinces on the basis of data from the Central Statistical Office (GUS) have shown significant diversity in this field. There were only two provinces within which the extreme poverty indicator decreased in the period following the year 2010.
  19. Marzena Lemanowicz, Martyna Gańko
    Wybrane metody oceny efektywności działań marketingowych prowadzonych w social media
    SELECTED METHODS FOR EVALUATING THE EFFECTIVENESS OF MARKETING CAMPAIGNS IN SOCIAL MEDIA

    Słowa kluczowe: marketing, internet, media społecznościowe, marketing ROI (ROMI), stopa zwrotu z inwestycji
    Key words: marketing, Internet, social media, return on marketing investment, return on investment
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Omówiono metody oceny efektywności działań marketingowych prowadzonych w mediach społecznościowych. Przedstawiono zalety działań marketingowych prowadzonych w tych mediach oraz czynniki, które przyczyniają się do rozwoju działań marketingowych w mediach społecznościowych. Szczególną uwagę zwrócono na dynamiczny rozwój portali społecznościowych. Na podstawie kampanii reklamowej marki Johnnie Walker prowadzonej na portalu Facebook, dokonano obliczeń efektywności działań marketingowych. Prowadzona kampania cechuje się wysoką efektywnością, co potwierdzają wyliczone w pracy wskaźniki.
    The article discusses methods for evaluating the effectiveness of social media marketing. Introduced are the advantages of marketing actions taken in these media, as well as factors that boost their effectiveness. Special attention is paid to the dynamic growth of social networks. Based on an advertising campaign ran by the Johnnie Walker brand on Facebook, an assessment of marketing actions was performed for the purpose of the paper. The campaign in question displays high effectiveness, as shown by the factors introduced in the article.
  20. Danuta Mierzwa, Ewa Blaszke
    Produkcja energii ze źródeł odnawialnych na Dolnym Śląsku w latach 2009-2015
    PRODUCTION OF ENERGY FROM RENEWABLE SOURCES IN LOWER SILESIA IN THE YEARS 2009-2015

    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, biomasa, współspalanie, źródła konwencjonalne
    Key words: renewable energy sourcesi, biomasas, co-incineration, conventional sources of energy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono strukturę źródeł energii dostarczonej do sieci dystrybucyjnej przez cztery oddziały spółki Tauron Dystrybucja S.A. ulokowane na Dolnym Śląsku, ze szczególnym wskazaniem na energię wyprodukowaną z odnawialnych źródeł energii. Największy udział w wytwarzaniu zielonej energii miały elektrownie wodne, elektrownie wiatrowe, a następnie elektrownie biogazowe. Jeśli chodzi o największy wrocławski oddział Tauronu, najważniejszym OZE w latach 2009-2011 okazało się spalanie wielopaliwowe. Podjęto także próbę oceny, w jakim stopniu wprowadzony w nowej ustawie o odnawialnych źródłach energii współczynnik korygujący świadectwo pochodzenia przysługujące energii elektrycznej wytworzonej w procesie współspalania wpłynie na udział energii wyprodukowanej z alternatywnych źródeł w całkowitej ilości energii dostarczonej do sieci dystrybucyjnej.
    The article presents the structure of energy sources supplied to distribution network by four branches of Tauron Dystrybucja S.A. company, located in Lower Silesia, with special consideration of the energy obtained from renewable sources. The highest share of green energy production belonged to hydro plants, wind farms and, subsequently, to biogas power plants. As far as the biggest Wrocław branch of Tauron is concerned, the most important renewable source of energy in the years 2009-2011 proved to be multi – firing. It is generally believed that in the current system of green energy production support, based on tradeable green certificates, multi – firing has dominated renewable energy production in Poland. The authors also attempted to determine the degree to which correction factor for green certificates, tenable for electrical energy produced in the process of co – incineration, introduced by the legislator in the new Renewable Energy Sources Act, can affect on the share of energy produced from alternative sources of energy in total amount of energy supplied to the distribution network.
  21. Wiesław Musiał, Kamila Musiał
    Wybrane problemy przebudowy strukturalnej rolnictwa – przykład Małopolski
    SELECTED PROBLEMS OF STRUCTURAL RECONSTRUCTION OF AGRICULTURE – AS AN EXAMPLE OF MALOPOLSKA REGION

    Słowa kluczowe: dezagraryzacja, gospodarstwa bezinwentarzowe, gospodarstwa upadające, gospodarstwa rozwojowe
    Key words: deagrarianisation process, farms without the livestock, declining farms, developing farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wyniki badań prowadzonych w 2016 roku w 24 wybranych gminach zlokalizowanych w sześciu powiatach województwa małopolskiego. Analizowano tzw. emocjonalny stosunek rolników do posiadanej ziemi, zaawansowanie procesów jej porzucania i deproduktywizacji oraz udział gospodarstw bezinwentarzowych. Szczególną uwagę zwrócono na strukturę udziału poszczególnych kategorii gospodarstw w zakresie ich rozwoju analizowanego według kategorii: gospodarstwa rozwojowe, wykazujące cechy rozwoju, stagnujące i schyłkowe. Skumulowane oceny stanu rozwoju gospodarstw pokazały, że w badanych powiatach województwa małopolskiego aż 60% gospodarstw miało charakter recesywny i cofający stan swojego rozwoju. Zróżnicowanie w tym zakresie pomiędzy badanymi powiatami było jednak bardzo duże.
    In this paper there have been presented the results of research, which was conducted in 2016 and covered 24 selected communes, located in 6 districts, in the area of Malopolska province. The aim of the study was to diagnose and evaluate the condition of agriculture in the aspect of advancement of deagrarianisation process. Thus, there was analysed the emotional attitude of farmers towards their land, advancement of prosesses of its abandonment and the share of the farms without the livestock. Special consideration was showed for the structure of contribution of particular farm categories in terms of their developement, which was analysed according to following categories: developing farms, farms with some features of development, farms in recession and declining farms. Accumulated estimation of the condition of the farms’ development showed that in analysed districts of Malopolska province even 60% of all farms are recessive. However, the differentiation between particular districts is very extensive.
  22. Renata Nestorowicz, Anna Rogala, Ewa Jerzyk, Bogna Pilarczyk
    Etnocentryzm konsumencki w ujęciu lokalnym jako czynnik rozwoju rynku żywności ekologicznej w Polsce
    CONSUMER ETHNOCENTRISM IN LOCAL PERSPECTIVE AS A FACTOR OF MARKET DEVELOPMENT OF THE ORGANIC FOOD IN POLAND

    Słowa kluczowe: żywność ekologiczna, etnocentryzm konsumencki
    Key words: ecological food, consumer ethnocentrism
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie wpływu postaw etnocentrycznych konsumentów na zakupy żywności ekologicznej w ujęciu lokalnym. Rynek żywności ekologicznej rozwija się w Polsce bardzo dynamicznie. Tempo tego rozwoju oceniane jest na 10-20% w skali roku, jednak w porównaniu do innych krajów UE, nadal jest rynkiem w początkowej fazie rozwoju. W Polsce jako bariery rozwoju tego rynku wskazuje się cenę i dostępność produktów oznaczonych certyfikatem żywności ekologicznej. Jednak obserwuje się tendencje, które wskazują, że te bariery mogą być przezwyciężone. Badania wykazały, że istnieje związek między częstotliwością nabywania żywności ekologicznej a postawą etnocentryczną w ujęciu lokalnym. Kupujący żywność ekologiczną przejawiali bardziej natężone postawy etnocentryczne niż osoby kupujące taką żywność okazjonalnie lub niekupujące jej w ogóle. Biorąc pod uwagę nasilające się w polskim społeczeństwie postawy etnocentryczne, szczególnie w odniesieniu do żywności, można przypuszczać, że będą one miały pozytywny wpływ na zainteresowanie żywnością ekologiczną.
    This study focused on the ethnocentric attitudes’ impact in terms of ecological food’s local shopping. The ecological food market in Poland is growing very dynamically. The pace of this growth is assessed at 10-20% per annum, but in comparison to other EU countries, it is still in the initial phase of development. In many studies concerning ecological food market in Poland, the price and availability of products with ecological certificate are indicated as barriers to its development. However, there are trends observed indicating that these barriers can be overcame. Research showed that there is a relationship between the frequency of purchase of ecological food and local ethnocentric attitude. Consumers buying ecological food regularly manifested stronger ethnocentric attitudes than people buying this type of food occasionally, or not buying it at all. Considering intensifying ethnocentric attitudes in Polish society, especially in regard to food, it can be assumed that they will have a positive influence on the ecological food interest.
  23. Marcin Olkiewicz
    Ekoinnowacje jako efekt foresightu strategicznego
    ECOINNOVATIONS AS A STRATEGIC FORESIGHT EFFECT

    Słowa kluczowe: foresight, ekoinnowacje, rozwój, strategia
    Key words: foresight, ecoinnovations, development, strategy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono możliwości wykorzystania foresightu strategicznego jako kreatora i propagatora prorozwojowych zmian, w szczególności ekoinnowacji. Wyniki badań foresightu strategicznego wskazują, że ekoinnowacje w znaczący sposób mogą kształtować rozwój przedsiębiorstw, a pośrednio całej branży. Stosowanie ekoinnowacji pozwala m.in. na osiąganie wyższych standardów zarządzania, produktowych, jakościowych, przy jednoczesnym minimalizowaniu negatywnego wpływu na środowisko.
    The paper seeks to present the possible use of strategic foresight as a wizard and an enabling change, in particular ecoinnovations. Strategic foresight research results indicate that ecoinnovations can significantly shape the development of companies and, indirectly, the industry. The use of ecoinnovations, among other things, allows you to achieve higher standards of management, product and quality, while minimizing the negative impact of the environment.
  24. Andrzej Pacholczak, Dawid Olewnicki, Karolina Nowakowska, Michał Rzepka
    Obroty i struktura sprzedaży roślin szkółkarskich w sieci sklepów wielkopowierzchniowych typu DIY
    TURNOVER AND SALES STRUCTURE OF NURSERY PLANTS IN THE NETWORK OF LARGE STORES DIY

    Słowa kluczowe: szkółkarstwo, drzewa, krzewy, supermarkety, dystrybucja
    Key words: nursery plants, trees, shrubs, supermarkets, distribution
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena obrotów i struktury sprzedaży roślin szkółkarskich w jednej z największych sieci sklepów wielkopowierzchniowych typu DIY, jako kanału dystrybucji o rosnącym znaczeniu w sprzedaży tego typu asortymentu. Szybki rozwój sklepów wielkopowierzchniowych, w tym marketów remontowo budowlanych typu DIY (do it yourself), które mają obszerny dział ogrodniczy, przyczynia się do coraz silniejszej pozycji tego kanału dystrybucji roślin ozdobnych w Polsce. Przeprowadzone analizy wskazały, że omawiana sieć sklepów typu DIY prowadzi sprzedaż materiału szkółkarskiego na stosunkowo dużą skalę, o czym świadczą zarejestrowane obroty w 2014 roku w wysokości 14,5 mln zł i sprzedane 1,1 mln roślin.
    The rapid development of large stores, including supermarkets and DIY stores (Do it Yourself) with the large “garden” sections, contributes to the growing importance of this distribution channel of ornamental plants in Poland. The aim of this study was to assess the turnover and sales structure of nursery plants in one of the largest networks of DIY stores and to evaluate the meaning of this distribution channel in the sale of this type of product. The analyzes showed that the DIY chain of stores sells nursery products on a relatively large scale, as evidenced in 2014 by the turnover of this material equal to 14.5 million PLN and 1.1 million plants sold.
  25. Justyna Pijanowska
    Gospodarstwa rolne jako podmioty biogospodarki – aspekty prawne
    AGRICULTURAL HOLDINGS AS A SUBJECTS OF BIOECONOMY – LEGAL ASPECTS

    Słowa kluczowe: biogospodarka, odnawialne źródła energii, gospodarstwo rolne, rolnik, przedsiębiorca
    Key words: bioeconomy, renewable energy sources, agricultural holdings, farmer, entrepreneur
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie prawa polskiego uprawnione jest stwierdzenie, że gospodarstwa rolne są podmiotami biogospodarki. W szczególności chodzi o odnalezienie w polskim systemie prawnym norm prawnych regulujących tę kwestię. Rozważania rozpoczęto od poszukiwania definicji legalnej biogospodarki w aktach prawa krajowego i unijnego. Wobec braku definicji legalnej tego pojęcia zaprezentowano definicję pojęcia bazującą na dorobku innych nauk. W celu budowy normy prawnej przyjęto za Komisją Europejską, że rolnictwo jest jednym z sektorów biogospodarki oraz że działalność rolnicza powinna być prowadzona przy uwzględnieniu zasobów naturalnych. W dalszej części opracowania dokonano analizy prawnej tego, czy i na jakich zasadach, a zatem pod warunkiem spełnienia jakich, przewidzianych prawem przesłanek, osoby prowadzące gospodarstwa rolne mogą urzeczywistniać ideę biogospodarki angażując się bezpośrednio w produkcję energii z odnawialnych źródeł.
    The aim of the study was to answer the question, is it under the Polish law allowed to say, that the agricultural holdings are the subjects of the bio-economy. Considerations began by finding and citing the definition of bioeconomy. As the European Commission stated, the agriculture is one of the sectors of the bio-economy and that agricultural activities should be carried out taking into account the natural resources. In the later part of the study analyzes the author polish law due to the question, if and on what basis, can the farmers realize the idea of bio-economy by engaging directly in the production of energy from renewable energy sources.
  26. Iwona Pomianek, Arkadiusz Gralak
    Ocena kondycji finansowej obszarów wiejskich w województwie mazowieckim w latach 2004-2015 według wybranych koncepcji podziału regionu
    EVALUATION OF FINANCIAL SITUATION OF RURAL AREAS IN MAZOVIECKIE PROVINCE IN THE YEAR 2004-2015 ACCORDING TO SELECTED CONCEPTS OF REGIONAL DIVISION

    Słowa kluczowe: Obszar Metropolitarny Warszawy, Zintegrowane Inwestycje Terytorialne, nowy podział NUTS 2, samodzielność finansowa
    Key words: Warsaw Metropolitan Area, Integrated Territorial Investment, new NUTS 2 division, financial autonomy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu była ocena kondycji finansowej gmin miejsko-wiejskich i wiejskich w Obszarze Metropolitarnym Warszawy (OMW), w tym obszarze Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) oraz w nowych regionach (warszawskim stołecznym (WS) i mazowieckim regionalnym (MR), w świetle koncepcji podziału województwa mazowieckiego od 2018 roku. W latach 2004-2015 najlepsza sytuacja finansowa charakteryzowała gminy ZIT. OMW i region WS cechowały relatywnie niższe wartości analizowanych wskaźników. Ranking gmin, skonstruowany na podstawie metody wzorca rozwoju Hellwiga, potwierdził wcześniejsze obserwacje.
    The aim of the paper was to evaluate financial condition of rural and semi-urban LAU 2 units in the Warsaw Metropolitan Area, the area of Integrated Territorial Investment and new regions (PL91 and PL92 NUTS 2 units) in the light of the concept of division of Mazowieckie province since 2018. In the year 2004-2015 the best financial situation was observed in the ITI units. The WMA and PL91 region were characterized by relatively lower values of the analysed indicators. The ranking constructed using Hellwig method of development pattern, confirmed earlier observations.
  27. Agnieszka Przesmycka, Marian Podstawka
    Finansowa opłacalność inwestycji w biogazownie rolnicze
    FINANCIAL PROFITABILITY OF INVESTMENT IN BIOGAS PLANT

    Słowa kluczowe: efektywność ekonomiczna inwestycji, ocena opłacalności, zmiana wartości pieniądza w czasie, wyznaczanie stopy dyskontowej, zdyskontowany okres zwrotu, wartość bieżąca, wewnętrzna stopa zwrotu, wskaźnik zyskowności, biogazownie rolnicze
    Key words: economic profitability of investment, profitability assessment, determining the discount rate, discounted payback period, present value, internal rate of return, profitability index, biogas plant
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest prezentacja najważniejszych narzędzi, które są wykorzystywane w ocenie projektów inwestycyjnych wraz z opracowaniem modelu oceny efektywności ekonomicznej dla inwestycji w biogazownię. Obecnie inwestycje są koniecznym warunkiem reprodukcji zasobów i aby były one narzędziem rozwoju przedsiębiorstw powinny zwiększać jego wartość. Analiza efektywności ekonomicznej inwestycji ma za zadanie dostarczyć argumentów przy podejmowaniu decyzji, zwrócić uwagę na potencjalne ryzyka, a także pokazać trudności, które mogą się pojawić w czasie jego realizacji. Do najczęściej wykorzystywanych metod oceny projektów inwestycyjnych zalicza się: zdyskontowany okres zwrotu (DPP), wartość bieżącą (NPV), wewnętrzną stopę zwrotu (IRR), wskaźnik zyskowności (PI).
    The purpose of the paper is to present the principal tools used in the assessment of the profitability of investment projects and present the model of economic efficiency of investments in biogas plant. Nowadays investments are the sine qua non of gaining additional resources. In order to function as tools of the development of enterprises, investments have to increase their value. The analysis of the profitability of investment projects is supposed to give information necessary in the decision making process, to draw attention to potential hazards and to demonstrate any difficulties which may appear in the course of completing the investment. The most frequently applied methods of assessing investment projects are: discounted payback period (DPP), net present value (NPV), internal rate of return (IRR) and profitability index (PI).
  28. Anna Rosa
    Motywy wyboru oferty kredytowej przez rolników
    FARMERS’ MOTIVES TO CHOOSE A CREDIT OFFER

    Słowa kluczowe: rolnik, oferta kredytowa, oprocentowanie, wysokość opłat, Pomorze Środkowe
    Key words: farmer, credit offer, interest, the amount of fees, Middle Pomerania
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest identyfikacja motywów, którymi kierują się rolnicy przy wyborze oferty kredytowej oraz analiza powiązań między wybranymi motywami a cechami charakteryzującymi rolników z regionu Pomorza Środkowego. Gospodarstwa rolne mają zdolność do kreacji kapitału własnego, jednak poziom prywatnych oszczędności oraz skumulowany majątek prywatny może być niewystarczający do prowadzenia bieżącej czy też inwestycyjnej działalności rolniczej. Dlatego konieczne staje się wykorzystanie zewnętrznych źródeł finansowania, a najbardziej klasyczną formą finansowania działalności rolniczej są kredyty bankowe. W badaniach wykorzystano źródła danych pierwotnych pozyskanych w toku przeprowadzonych terenowych badań empirycznych, zrealizowanych z zastosowaniem sondażu diagnostycznego. Do realizacji celu wykorzystano analizę literatury tematu, metody statystyczne oraz wielowymiarową analizę korespondencji. Analiza wykazała, że rolnicy przy wyborze kredytu bankowego przede wszystkim zwracają uwagę na oprocentowanie kredytu oraz wysokość opłat i prowizji.
    Farms have the ability to creation of equity, but the level of private savings may be insufficient to keep the current or investment agricultural activity. It becomes necessary to use external sources of financing. Bank loans are the classic form of financing agricultural activities. This article aims to identify motives for the choice a credit offer by farmers from the region of the Middle Pomerania and analysis of relationships between selected motifs and the hallmarks of farmers. The study used secondary data sources and primary data obtained in the course of empirical studies. To achieve the objective analysis literary theme, statistical methods and a multidimensional analysis of correspondence was used. The analysis showed that farmers when choosing a bank loan first of all pay attention to the interest rate on the loan and the amount of fees and commissions.
  29. Henryk Runowski
    Zróżnicowanie wsparcia budżetowego gospodarstw rolnych w krajach Unii Europejskiej
    DIFFERENTIATION OF BUDGET SUPPORT FARMS IN THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: wspólna polityka rolna, gospodarstwa rolne, wsparcie finansowe, kraje UE
    Key words: common agricultural policy, agricultural farms, financial support, EU countries
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono znaczenie dotacji i subwencji w gospodarstwach rolnych krajów UE. Zwrócono uwagę na rolę wsparcia budżetowego w kształtowaniu przychodów gospodarstw oraz dochodów gospodarstw i osób zatrudnionych w gospodarstwach. Wskazano zróżnicowanie udziału dotacji i subwencji w przychodach oraz dochodach gospodarstw rolnych w poszczególnych krajach UE. Podkreślono także zróżnicowanie występujące pod tym względem pomiędzy poszczególnymi krajami UE. Udział subwencji w przychodach ogółem gospodarstw UE wynosił 16,2% i był bardzo zróżnicowany między krajami (od 4,1% w Holandii do 32,9% w Finlandii). Z kolei udział subwencji w dochodach wynosił średnio w UE 60,8% (od 31,2% w Holandii do 236,5% w Szwecji). Ponadto określono skutki wynikające z ewentualnej likwidacji wsparcia budżetowego gospodarstw rolnych i poziom koniecznego wzrostu cen rolnych, który zrekompensowałby skutki tej likwidacji i zapewnił dotychczasowy poziom dochodów. Dla zrekompensowania skutków likwidacji subwencji konieczny wzrost cen rolnych musiałby wynosić 16,7% (od 4,3% w Holandii do 48,9% w Finlandii).
    The current policy of external financial support households undoubtedly exert a positive influence on agricultural incomes in the EU. This effect was varied due to the different levels of financial support. Recent changes in the common agricultural policy caused the reduction of subsidies dedicated to income support, while the part of support aimed to offset additional costs occurring on farms was increased (additional costs related to the expansion of their services for the benefit of the environment and other public goods). This direction of changes weakens the role of subsidies in the development of agricultural income, but still most of the financing is directed to farms for the purpose of stabilizing their income. In consideration of possible liquidation or significant reduction of external financial support from the budget should keep in mind the consequences for the development of the agricultural income.
  30. Elżbieta Sowula-Skrzyńska, Grzegorz Skrzyński
    Zrównoważony rozwój gospodarstw mleczarskich
    THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF DAIRY FARMS

    Słowa kluczowe: rozwój zrównoważony, efektywność ekonomiczna, bydło mleczne
    Key words: sustainable development, economic efficiency, dairy cattle
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena stopnia zrównoważenia specjalistycznych gospodarstwach produkujących mleko. Stopień zrównoważenia gospodarstw mleczarskich oceniano wykorzystując wskaźnik syntetycznego zrównoważenia gospodarstwa. Przeprowadzona ocena wskazuje, że gospodarstwa regionu południowo-wschodniej Polski w zakresie poszczególnych kryteriów (społeczny, środowiskowy i ekonomiczny) uzyskały średni stopień zrównoważenia, natomiast w gospodarstwach regionu północno-wschodniej Polski stopień zrównoważenia był wysoki.
    The aim of study was to assessment of sustainability degree of specialty dairy farms. Using the synthetic farm sustainability index determined the degree of sustainability of dairy farms. The assessment indicates that farms of south-eastern Polish region range of different criteria (social, environmental and economic) achieved an average degree of sustainability, while degree of sustainability in farms of north-eastern Polish region was high. Based on the results, it was found that on farms in the Podkarpacie region has been disrupted implementation of the objectives of income equalization, and thus the living conditions of the rural population.
  31. Anett Krisztina Szabó, Adrienn Dernóczi-Polyák
    MOTIVATION OF Y-GENARATION RESEARCHERS IN THE AGRICULTURAL SCIENCES
    Motywacja badaczy z pokolenia Y działających w obszarze nauk rolniczych

    Key words: motivation, researchers, Hungary, Y-generation
    Slowa kluczowe: motywacja, badacze, Węgry, pokolenie Y
    Streszczenie/Summary
    Abstract. As a result of our ageing society, finding the right workforce and keeping it motivated successfully in the long term is becoming increasingly challenging and it is not any different in the field of agricultural research. The authors have carried out exploratory research in the subject of motivation at the workplace amongst the young researchers participating in the Researchers Recruitment Programme of the National Agricultural Research and Innovation Center. Our questions are: What social background do those who choose this scientific career path have? Which factors motivate young researchers to choose this profession and which factors discourage them? In this article, the authors seek to find the answers to these questions and reinterpret Herzberg’s theory by addressing the Y-generation agricultural researchers.
    W wyniku starzenia się społeczeństwa znalezienie odpowiedniej siły roboczej i utrzymanie jej przez odpowiednią motywację na dłuższy okres staje się coraz bardziej trudniejsze. Sytuacja taka występuje także w dziedzinie badań rolniczych. Przeprowadzono badania rozpoznawcze na temat motywacji w miejscu pracy wśród młodych naukowców uczestniczących w programie „Rekrutacja Badaczy Narodowego Centrum Badań i Innowacji Rolniczych” na Węgrzech. Stosując teorię Herzberga starano się znaleźć odpowiedzi na pytania dotyczące motywacji młodych badaczy w zakresie nauk rolniczych.
  32. Anna Szeląg-Sikora, Zofia Gródek-Szostak, Michał Cupiał, Jakub Sikora
    Rola usług doradczo-informacyjnych w rozwoju agrobiznesu
    THE ROLE OF CONSULTING AND INFORMATION SERVICES IN THE DEVELOPMENT OF AGRIBUSINESS

    Słowa kluczowe: przedsiębiorczość, informacja, doradztwo, agrobiznes
    Key words: entrepreneurship, information, consulting, agribusiness
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono rolę usług doradczo-informacyjnych w rozwoju agrobiznesu. W dobie gospodarki wolnorynkowej bez wsparcia w zakresie rozwoju przedsiębiorczości nie sposób realizować założenia wspólnej polityki rolnej, mówiącej o dywersyfikacji źródeł dochodów rodzin rolniczych przez tworzenie pozarolniczych miejsc pracy oraz innowacyjności prowadzonej produkcji rolniczej. Przykładem mechanizmów wsparcia propagowania dostępności do usług doradczych dla mieszkańców obszarów wiejskich są działania subwencjonujące poniesione koszty z tego tytułu dla beneficjentów. Jednym z takich działań było „Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów”, realizowane w ramach PROW 2007-2013. Wyniki realizacji wykazały duże zainteresowanie beneficjentów, łącznie w pięciu latach prowadzenia naboru liczba złożonych wniosków (LZW) wyniosła 63 899. W efekcie w drodze weryfikacji dofinansowano 45 864 złożonych wniosków (71,78%). Przedsięwzięcia w zakresie świadczenia bezpłatnych usług doradczo-informacyjnych podejmowane są również przez jednostki promujące rozwój polskiej przedsiębiorczości, tzw. punkty konsultacyjne. W pracy przedstawiono cząstkowe wyniki realizacji projektu z zakresu świadczenia usług na rzecz rozwoju przedsiębiorczości przez wybrany lokalny punkt konsultacyjny w Małopolsce. Realizacja projektu pozwoliła skorzystać z usług informacyjno-doradczych 4358 beneficjentom z województwa małopolskiego, w tym 32% omawianych przedsięwziąć była zlokalizowana na obszarach wiejskich.
    The paper presents the role of consulting and information services in relation to the development of agribusiness. In the era of free market economy, without the support of business development there is no way to pursue the objectives of the Common Agricultural Policy, which speaks about diversification of sources of income for farm families by creating non-agricultural jobs and innovativeness of their agricultural production. An example of the support mechanisms promoting access to consulting services for rural dwellers are the activities that finance the costs incurred in this respect for the beneficiaries. One of such activities was the use of consulting services by farmers and forest owners, implemented under the RDP 2007-2013. Results demonstrated great interest of the beneficiaries; within five years of recruitment, the number of applications (NOA) was 63 899. As a result, after verification 71.78% of applications (i.e. 45 864) received financing. The projects in the area of provision of free consulting and information services are taken up also by institutions promoting the development of Polish business, the so called consulting points. The paper presents the partial results of the project dedicated to providing services for the development of entrepreneurship by the selected Local Consulting Point in Małopolskie Voivodship. Implementation of the project allowed 4358 beneficiaries from Małopolskie to use the consulting and information services. 32% of these enterprises were based in rural areas.
  33. Ewelina Szuba-Barańska, Walenty Poczta, Aldona Mrówczyńska-Kamińska
    Zmiany struktur agrobiznesu Polski i Niemiec
    CHANGES IN AGRIBUSINESS STRUCTURES IN POLAND AND GERMANY

    Słowa kluczowe: agrobiznes, produkcja globalna, wartość dodana brutto, przemiany strukturalne
    Key words: agribusiness, output, gross value added, structural change
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie zmian w wartości i strukturze tworzenia produkcji globalnej i wartości dodanej brutto agrobiznesu Polski na tle agrobiznesu Niemiec oraz określenie ich roli produkcyjnej i dochodotwórczej. Do określenia produkcji globalnej i wartości dodanej brutto agrobiznesu wykorzystano dane z bilansów przepływów międzygałęziowych Polski i Niemiec za lata 1995, 2000, 2005 i 2010 publikowane przez EUROSTAT. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że obserwowany jest proces ewolucji struktur agrobiznesu w Polsce w kierunku wysokorozwiniętych struktur agrobiznesu niemieckiego.
    The aim of this paper was to describe the changes in the value and the structure of the output and gross value added of Polish agribusiness in comparison to German agribusiness and the determination of their productive and incomes role. Data from the balance sheets-output Polish and Germany were used to determine the output and gross value added agribusiness, in 1995, 2000, 2005 and 2010 years, published by EUROSTAT. The results of the study allow to state that there is observed process of agribusiness structure evolution in Poland towards to the highly developed structures of the German agribusiness.
  34. Grzegorz Ślusarz
    Strategiczne priorytety rozwoju obszarów wiejskich a zrównoważone wykorzystanie ich potencjału
    STRATEGIC PRIORITIES FOR DEVELOPMENT OF RURAL AREAS AND SUSTAINABLE EXPLOITATION OF THEIR POTENTIAL

    Słowa kluczowe: strategie rozwoju, stymulowanie rozwoju, rozwój zrównoważony, potencjał endogeniczny
    Key words: development strategies, development strategies, growth stimulation, sustainable development, endogenous potential
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena skuteczności realizacji priorytetów rozwojowych zakładanych w regionalnych dokumentach strategicznych dla rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. Badania ograniczono do regionu Podkarpacia charakteryzującego się najniższym w kraju wskaźnikiem urbanizacji. Obszary wiejskie i rolnictwo były traktowane priorytetowo w regionalnych strategiach rozwoju od samego początku ich budowania tj. od końca lat 90. XX wieku. Powszechnie zakładano w nich istotne zmiany strukturalne, prowadzące do poprawy wykorzystania zasobów tych obszarów. Zakładane cele zostały w ograniczonym stopniu zrealizowane, przez co potencjał endogeniczny rolnictwa i obszarów wiejskich regionu jest ciągle niedostatecznie wykorzystywany w rozwoju społeczno-gospodarczym i nie przyczynia się do podnoszenia konkurencyjności regionu. Świadczy o tym m.in. ciągle wysoka stopa bezrobocia występująca na obszarach wiejskich, duże rozdrobnienie gospodarstw i mała ich średnia powierzchnia, duże spadki w pogłowia zwierząt oraz słaby rozwój sektora MSP. W rzeczywistości oznacza to, że w ograniczonym stopniu realizowane są również priorytety związane z rozwojem zrównoważonym, co nie przyczynia się do poprawy spójności regionu.
    The aim of the paper was to assess the effectiveness of the implementation of development priorities adopted in the regional strategic documents for the development of agriculture and rural areas. The research was restricted to Podkarpacie, which is characterized by the lowest urbanization ratio in the country. Rural areas and agriculture have been prioritized in regional development strategies since they started to be formulated, i.e. since the late 90s of the last century. The strategies commonly assumed major structural changes, leading to improved utilization of resource associated with these areas. These objectives have been achieved to a limited extent, which resulted in the fact that the endogenous potential of agriculture and rural areas of the region is still being underutilized in the socio-economic development. This is evidenced by, among other things, still high unemployment rate in rural areas, high fragmentation of farms and their small average size, large declines in livestock and low growth in the SME sector. In fact, this means that the priorities for the sustainable development are also implemented to a limited extent.
  35. Marcin Wysokiński
    Czynniki różnicujące dochodowość produkcji mleka w Polsce w specyficznych latach dla rolnictwa
    FACTORS DIFFERENTIATING PROFITABILITY OF MILK PRODUCTION IN POLAND IN SPECIFIC YEARS IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: rolnictwo, produkcja mleka, dochody
    Key words: agriculture, milk production, income
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Efekty ekonomiczne są konsekwencją wytworzonej i sprzedanej produkcji. W gospodarstwach rolniczych zalicza się do nich nadwyżkę bezpośrednią z gospodarstwa rolnego, wartość dodaną oraz dochód. W przeprowadzonych badaniach dochód z rodzinnego gospodarstwa rolnego (zgodnie z metodyką FADN) przyjęto za podstawową kategorię oceny sytuacji materialnej gospodarstw i ich efektywności. Podjęto próbę zidentyfikowania czynników wpływających na dochodowość produkcji mleka w specyficznych latach dla polskiego rolnictwa. Przeprowadzone badania bowiem dotyczyły lat 2004 i 2009, które charakteryzowały się wyraźnymi zmianami w makrootoczeniu rolnictwa. Rok 2004 to okres przystąpienia do UE, natomiast rok 2009 to czas głębokiego kryzysu na rynku mleka.
    The economic effects are a consequence produced and offered for sale production. The farms include them direct surplus from agriculture, value added and income. In this study adopted the income from the family farm (in accordance with the methodology FADN) for basic category assess the financial situation of households and their effectiveness. This article attempts to identify the factors affecting the profitability of milk production in specific years for Polish agriculture. The study in fact concerned the years 2004 and 2009, which undoubtedly characterized by distinct changes in the macro-environment agriculture. The year 2004 was a period of accession to the EU, while the year 2009 is a time of deep crisis in the milk market.
  36. Danuta Zawadzka, Ewa Szafraniec-Siluta
    Ocena zadłużenia przedsiębiorstw w Polsce – analiza sektorowa ze szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorstw rolniczych
    ASSESSMENT OF CORPORATE DEBT OF POLISH COMPANIES – THE SECTORAL ANALYSIS WITH EMPHASIS ON AGRICULTURAL ENTERPRISES

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa rolnicze, zadłużenie przedsiębiorstw, analiza porównawcza
    Key words: agricultural enterprises, corporate debt, comparative analysis
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest identyfikacja poziomu zadłużenia przedsiębiorstw w Polsce w latach 2006-2014 oraz ocena wpływu działalności operacyjnej na wykorzystanie obcych źródeł finansowania za pomocą analizy porównawczej zadłużenia przedsiębiorstw w ujęciu sektorowym, ze szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorstw rolniczych. Badania przeprowadzono na podstawie danych gromadzonych przez GUS (Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych). U podstaw badań postawiono tezę, że przedsiębiorstwa rolnicze w porównaniu z przedsiębiorstwami handlowymi i przemysłowymi, cechuje najniższy stopień zadłużenia, co powoduje, że nie są one zagrożone utratą zdolności do zwrotu kapitału obcego. Z uwagi na specyfikę działalności operacyjnej i wynikającą z niej strukturę aktywów, cechuje je relatywnie wysoki poziom zadłużenia aktywów trwałych.
    The aim of the paper was to identify the debt level of companies in Poland in the years 2006-2014 and an assessment of the impact of operating activity on the use of debt in the structure of financing, using comparative analysis of corporate debt by sector, with particular emphasis on agricultural enterprises. The study was based on data collected by the Central Statistical Office (Financial results of economic entities - balance sheets). At the core of the research was a thesis that the agricultural enterprises, compared to trading enterprises and industry entities, are characterized by the lowest level of debt, which means that they are not at risk of losing the ability to repay the borrowed capital. Due to the nature of operating activity which influence on the assets structure, they are characterized by a relatively high level of assets’ debt. The thesis has been proven in the course of the study.