1. Arkadiusz Artyszak, Beata Michalska-Klimczak, Emre Ölçer
    SUGAR AND SUGAR BEET PRODUCTION IN TURKEY AND POLAND IN THE YEARS 1995-2014
    PRODUKCJA CUKRU I BURAKÓW CUKROWYCH W TURCJI I W POLSCE W LATACH 1995-2014

    Key words: sugar beet, European Union, Poland, Turkey, sugar
    Słowa kluczowe: burak cukrowy, Unia Europejska, Polska, Turcja, cukier
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The work summarizes changes, which involved the sugar and sugar beet production in Turkey and in Poland, in the years 1995-2014. Sugar beet area in Turkey has decreased by 7% and in Poland by 48%. Harvest has increased by 51% in Turkey and has remained unchanged in Poland. Sugar beet yield has increased: in Turkey by 63% and in Poland by 97%. 71% farmers have stopped cropping sugar beet, while in Poland this share has been 87%. Mean plantation size has increased in Turkey by over a factor of 2 (compared to 1997), while in Poland it has been by a factor of almost 4. Sugar production in Turkey has dropped by 13% (compared to 1997) and in Poland it has grown by 29%. Three new sugar plants started operation in Turkey in the years 1995-2014. In Poland 58 facilities shut down. Turkey’s securing position of major sugar producer is to be expected, under the conditions of increased pace of production concentration and implementing new production technologies. Withdrawal of sugar production quotas in the EU resulted in increased sugar beet spring sowing in several member states, including Poland. Further developments in 2018 and in the following years shall depend on the profitability of sugar beet crops and of sugar production. Significant influence is also to be expected from the isoglucose competition, production of which is to enjoy quotas withdrawal, as well.
    Porównano zmiany, jakie zaszły w produkcji buraków cukrowych i cukru w Turcji i w Polsce w latach 1995-2014. Powierzchnia uprawy buraków cukrowych w Turcji zmniejszyła się o 7%, a w Polsce o 48%. Zbiory buraków uległy zwiększeniu o 51% w przypadku Turcji i nie uległy zmianie dla Polski. Plony buraków cukrowych wzrosły o 63% w Turcji, a o 97% w Polsce. Z uprawy buraków cukrowych zrezygnowało 71% plantatorów w Turcji, a 87% w Polsce. Średnia wielkość plantacji zwiększyła się w Turcji ponad 2 razy (w porównaniu z 1997 rokiem), w Polsce prawie 4-krotnie. Produkcja cukru Turcji zmniejszyła się o 13% (w porównaniu z 1997 rokiem), a w Polsce zwiększyła się o 29%. W latach 1995-2014 w Turcji uruchomiono 3 nowe cukrownie, a w Polsce zamknięto 58 zakładów. W najbliższych latach należy się spodziewać umocnienia pozycji Turcji jako poważnego producenta cukru, pod warunkiem przyspieszenia koncentracji produkcji oraz wdrożenia nowych technologii produkcji. Zniesienie limitów produkcji cukru w UE spowodowało znaczny wzrost zasiewów buraka cukrowego wiosną w kilku krajach członkowskich, w tym w Polsce. Rozwój sytuacji w 2018 roku i kolejnych latach będzie zależał od opłacalności uprawy buraka oraz produkcji cukru. Znaczny wpływ będzie miała także konkurencja ze strony izoglukozy, której limity produkcyjne także zostaną zniesione.
  2. Elżbieta Badach, Lidia Luty, Monika Zioło
    Ciągniki rolnicze w gospodarstwach indywidualnych małopolski w świetle badań ankietowych
    AGRICULTURAL TRACTORS IN INDIVIDUAL FARMS OF MALOPOLSKA IN THE LIGHT OF THE SURVEY RESEARCH

    Słowa kluczowe: Małopolska, rolnictwo, mechanizacja rolnictwa, ciągniki rolnicze
    Key words: Małopolska, agriculture, mechanization of agriculture, agricultural tractors
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy badań ankietowych przeprowadzonych w 2017 roku w 144 gospodarstwach zlokalizowanych na terenie Małopolski. Celem tych badań było uzyskanie informacji o liczbie, mocy i wieku ciągników pracujących w tych gospodarstwach z uwzględnieniem wielkości gospodarstw i rodzaju specjalizacji. Wyniki badań wskazują wyraźną tendencję obniżania się wieku maszyn wraz ze wzrostem mocy ich silników. Większość ciągników o mocy poniżej 40 KM jest w użytkowaniu dłużej niż 20 lat. Te najstarsze maszyny wykorzystuje się w gospodarstwach małych, o powierzchni poniżej 10 ha.
    The paper presents the results of the surveys carried out in 2017 in 144 farms located in the Małopolska province. The results of these studies contain information about the number, the engine horsepower and the age of tractors working in these farms, taking into account farm size and the type of specialization. The test results indicate clearly that the higher horsepower tractors, the lower is their age. Most tractors up to 40 HP is in use for more than 20 years. The oldest machines are used in the small farms with the area less than 10 ha.
  3. Zsolt Baranyai, Zoltán Kovács, Árpád Papp-Váry
    THE EFFECT OF TRUST ON THE PERFORMANCE AND STATISFACTION OF CO-OPERATIVE MEMBERS AT THE ’PAPRIKAKERTÉSZ’ PRODUCER ORGANISATION
    EFEKTY WPŁYWU ZAUFANIA NA OSIĄGNIĘCIA I SATYSFAKCJĘ CZŁONKÓW SPÓŁDZIELNI PRODUKCYJNEJ „PAPRIKAKERTÉSZ”

    Key words: affective trust, cognitive trust, cooperation, group cohesion, satisfaction
    Slowa kluczowe: zaufanie afektywne, zaufanie kognitywne, współpraca, spójność grupowa, satysfakcja
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper examines the impact of trust in an agricultural marketing cooperative. The aim is to explore how the trust among members and between members and management affect the commitment of members towards the cooperative (group cohesion) and their satisfaction with the cooperative. Trust is examined from two dimensions: cognitive and affective. Our results have clearly proved that trust has a positive impact on group cohesion and satisfaction. According to the experiences, however, the impact of examined dimensions of trust is differentiated: the statistical models regarded the impact of affective dimensions on group cohesion and members’ satisfaction more important than the impact of cognitive dimension.
    Przedstawiono wpływ zaufania do spółdzielni rolniczych ich członków. Przeanalizowano, w jaki sposób zaufanie pomiędzy członkami spółdzielni oraz pomiędzy członkami i kierownictwem wpływa na zaangażowanie członków w rozwój spółdzielni (spójność grupowa) i ich zadowolenie ze współpracy. Zaufanie było badane z perspektywy dwóch wymiarów: poznawczej i uczuciowej. Wyniki dowiodły, że zaufanie ma pozytywny wpływ na spójność i satysfakcję grupy. Z doświadczenia wynika jednak, że wpływ badanych wymiarów zaufania był zróżnicowany – modele statystyczne uwzględniały wpływ wymiarów emocjonalnych na spójność grupową i satysfakcję członków silniej niż wpływ wymiaru kognitywnego.
  4. Jolanta Bojarszczuk, Jerzy Księżak, Beata Feledyn-Szewczyk
    Ocena stopnia zrównoważenia produkcji w gospodarstwach mlecznych według metodyki RISE
    THE EVALUATION OF THE SUSTAINABILITY OF AGRICULTURAL PRODUCTION OF DAIRY FARMS USING RISE MODEL

    Słowa kluczowe: model RISE, gospodarstwa mleczne, ocena zrównoważenia, warunki siedliskowe
    Key words: RISE model, dairy farms, sustainability assessment, habitat conditions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. W opracowaniu przedstawiono ocenę stopnia zrównoważenia produkcji rolnej za pomocą wskaźników ekologicznych, ekonomicznych i społecznych zawartych w modelu RISE w wybranych gospodarstwach mlecznych. Badania prowadzono na terenie województwa lubelskiego i podlaskiego w gospodarstwach prowadzących działalność w pobliżu zakładów mleczarskich. Z przeprowadzonej analizy wynika, że żadne z poddanych analizie gospodarstw nie można uznać za zrównoważone zgodnie z przyjętą metodyką, ponieważ nie uzyskały pozytywnych wartości wszystkich 12 wskaźników charakteryzujących różne aspekty zrównoważenia. Gospodarstwa w województwie lubelskim oraz jedno gospodarstwo w województwie podlaskim prowadziły intensywną produkcję rolną, stosowały wysokie dawki nawożenia, co powodowało problemy z gospodarką nawozową, a wskaźnik „potencjał emisyjny N i P” uzyskał wysoką wartość. Jednocześnie gospodarstwa te wykazywały małą dbałość o bioróżnorodność, ale osiągały dobre wyniki ekonomiczne. Gospodarstwa zlokalizowane w województwie lubelskim, pomimo trudności, w lepszym stopniu realizowały gospodarkę nawozową w porównaniu do gospodarstwa w województwie podlaskim. W ocenianych gospodarstwach największy problem stanowiło uzyskanie pozytywnej wartości wskaźnika bioróżnorodności.
    The paper presents the assessment of the degree of sustainability of agricultural production using the ecological, economic and social indicators included in the RISE model in selected four dairy farms. The research was conducted in the Lubelskie and Podlaskie provinces. The analysis shows that none of the analyzed farms can be considered sustainable under the adopted methodology because they did not have positive values for all 12 indicators characterizing the different aspects of sustainability. Farms in the Lubelskie province and one farm in the Podlaskie province was engaged in intensive agricultural production, using high fertilization fertilizers, which caused problems with the fertilizer economy, and the “N and P” emission potential was high. At the same time, these farms showed little respect for biodiversity but achieved good economic results. Farms in Lubelskie voivodeship, in spite of problems have better managed the fertilizer economy than farms in Podlaskie voivodeship. In the selected farms, the biggest problem was the achievement of a positive biodiversity value, which resulted from the use of intensive production technologies.
  5. Piotr Cymanow
    Ocena korzyści i strat wynikających z wyjazdów zarobkowych w opinii migrantów przebywających zagranicą
    EVALUATION OF THE ADVANTAGES AND LOSSES FROM ECONOMIC MIGRATION IN THE OPINION OF THE MIGRANTS REMAINING ABROAD

    Słowa kluczowe: procesy migracyjne, bilans mobilności, obszary wiejskie, rozwój lokalny
    Key words: migration processes, mobility balance, rural areas, local development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród osób przebywających na zagranicznym wyjeździe zarobkowym. Respondenci stanowili grupę wywodzącą się ze środowisk wiejskich, z obszarów rozdrobnionych agrarnie, zlokalizowanych na terenie Polski południowej. Dokonano próby bilansu – w zakresie korzyści i strat wynikających ze wzmożonych procesów mobilnościowych w odniesieniu do dwóch aspektów. Pierwszy z nich odnosił się do oceny oddziaływania migracji zarobkowej na sytuację osobistą migrantów – z uwzględnieniem elementów dotyczących funkcjonowania wiejskich gospodarstw domowych w wymiarze ekonomicznym i społecznym. Drugi obszar analizy koncentrował się na następstwach wyjazdów zarobkowych z punktu widzenia środowiska lokalnego migranta. W obu wymiarach za istotny czynnik uznano napływ tzw. remittances, czyli środków finansowych wypracowanych zagranicą, poddając ocenie istotność przepływów kapitałowych dla funkcjonowania rodzin migranckich – oraz w szerszym kontekście – rozwoju otoczenia w wymiarze społeczności lokalnej. Podkreślono również znaczenie masowych wyjazdów zarobkowych w kontekście stabilności układów społecznych, w tym zahamowanie procesów mających wpływ na deformację dotychczasowego profilu demograficznego obszarów wiejskich.
    The presented results of the studies of economic migration balance from the perspective of the people living away from their home country. There is analaysed the significance of the impact of mobility processes on the functioning of the social and economic system in the areas affected with the outflow of population. The analysis points out the dual nature of the consequences of the migration exodus – from the point of view of an individual, the migrant, and their household, and from a collective perspective of the local environment. The individual evaluation of benefits points to the economic aspects related to the possibility of professional activation of those who were previously unemployed or performed menial jobs, and – which is a natural consequence of the former – the improvement of the quality of life of all the members of the household as well as better perspectives for the future – e.g. related to education. Main threats, on the other hand, were observed in strained interpersonal relations and collapse of relationships, as well as the phenomena related to deteriorated health due to lasting detachment from the family. Evaluation of the consequences of the migration in its social dimension points to the significance of the advantages related to the reduction of poverty and the related pathologies as well as increase in the local activity. In this aspect, the main threats followed from the deteriorated demographic structure and the related risk of collapse of the pension and health pension system.
  6. Marta Domagalska-Grędys
    Wartości w pracy młodych pokoleń Y i Z
    VALUES IN THE WORK OF YOUNG GENERATIONS Y AND Z

    Słowa kluczowe: wartości w pracy, młode generacje (pokolenie Y i Z), kultura organizacyjna
    Key words: values at work, young generations (Generation Y and Z), organizational culture
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie wartości w pracy studentów zaocznych z uczelni rolniczej. Wartości deklarowane stanowiły punkt wyjścia do sprawdzenia, co motywuje nowe pokolenie na rynku pracy. Założeniem teoretycznym było stwierdzenie że „praca jest wartością, a wartość źródłem motywacji i zachowań”. Analiza przypadku dwóch badanych grup (pokolenia Z i Y) pozwoliła określić wspólne wartości najmłodszych uczestników rynku pracy oraz rekomendacje dla pracodawców. Badania z wykorzystaniem kwestionariusza wywiadu przeprowadzono w latach 2014 i 2017. Największą wartość w pracy stanowiła atmosfera organizacji, która ich zdaniem najbardziej przyczynia się do samorozwoju w kulturze klanu.
    The purpose of the research was to determine the value of the work of the young generation “Z” in the group of students working in the agricultural university. The declared and selected values were the starting point for checking what motivates the new generation in the labor market. The theoretical assumption was that „work is a value and value is a source of motivation and behavior of people”. The analysis of the case of two groups (Z and Y generations) allowed to identify common values of the youngest labor market participants and recommendations for employers. The questionnaire survey was conducted in 2014 and 2017. For the researchers, the climate (of clan) was the highest value in the work, which in their opinion contributed most to self-development in the culture of clan.
  7. Barbara Gołębiewska, Joanna Stefańczyk
    Ocena składania i realizacji wniosków o pomoc z programu wspierającego młodych rolników w ramach PROW w latach 2015-2016
    PROPOSAL FOR APPLYING AND IMPLEMENTING PROPOSALS FOR THE PROGRAM SUPPORTING YOUNG AGRICULTURAL FARMERS IN PROGRESS 2015-2016

    Słowa kluczowe: młodzi rolnicy, premie, obszary wiejskie, gospodarstwo rolne
    Key words: young farmers, bonuses, rural areas, farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była prezentacja i ocena realizacji wniosków oraz wydanych decyzji w ramach poddziałania „Premie dla młodych rolników” w latach 2015-2016. Zaprezentowano analizy dotyczące liczby złożonych wniosków i przyznanych premii w ujęciu przestrzennym. Wykorzystano dane i materiały udostępnione przez ARiMR, opracowania statystyczne GUS oraz dostępną literaturę przedmiotu. Stwierdzono, że w latach 2015-2016 wzrastała liczba wniosków złożonych o dofinansowanie w ramach poddziałania „Premie dla młodych rolników”. Ogólnie potwierdzono założenia, że w województwach wzrastał udział pozytywnych decyzji w zakresie finansowania, chociaż w dwóch województwach zależność taka nie wystąpiła.
    The aim of the study is the presentation and evaluation of the RDP action “bonuses for young farmers” in the use of aid funds. The study on the number of applications submitted and the premiums awarded in spatial form were presented. Data and materials provided by ARMA, CSO statistical studies and available literature of the subject were used. It was found that in the years 2015-2016 the number of applications for co-financing under the sub-measure “Bonuses for young farmers” increased. In general, the assumptions were that the voivodships had a greater share of positive financing decisions, although in two voivodeships this dependence did not occur.
  8. Waldemar Gostomczyk
    Możliwości wykorzystania słomy jako lokalnego paliwa
    ABILITY TO USE STRAW AS LOKAL FUEL

    Słowa kluczowe: biomasa, słoma, odnawialne źródła energii
    Key words: biomass, straw, renewable energy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest oszacowanie nadwyżek słomy, które mogą być wykorzystane w celach energetycznych, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych gdzie jest ona produkowana Polska charakteryzuje się znacznymi zasobami energetycznymi słomy, zwłaszcza na obszarach o wysokim udziale zbóż w strukturze zasiewów i wysokim udziale gospodarstw bezinwentarzowych.. Na podstawie danych GUS pochodzących z powszechnego spisu rolnego i roczników statystycznych rolnictwa oszacowano potencjał energetyczny na poziomie powiatów. Wykonane obliczenia pozwoliły stwierdzić, że praktycznie w każdym gospodarstwie rolnym można zastąpić stosowany dotychczas węgiel kamienny słomą energetyczną, uzyskując równocześnie wymierne korzyści ekonomiczne.
    Poland is characterized by significant energy resources of straw especially in areas with high cereal stocks in the sown structure and high share of non-stock farms. The purpose of the study is to estimate the surplus straw that can be used for energy purposes, especially in agricultural holdings where it is produced. Based on GUS data from the General Agricultural Census and the Statistical Yearbook of Agriculture, energy potential was calculated at the district level. The calculations made it possible to conclude that practically every farm can replace the previously used coal with energy straw, while achieving measurable economic benefits.
  9. Piotr Gradziuk, Błażej Jendrzejewski
    Wyzwania dla sektora biopaliw w kontekście polityki klimatyczno-energetycznej Unii Europejskiej
    THE CHALLENGES FOR THE BIOFUELS SECTOR IN THE CONTEXT OF THE EU CLIMATE AND ENERGY POLICY

    Słowa kluczowe: energia odnawialna, biopaliwa, biopaliwa drugiej generacji
    Key words: renewable energy sources, biofuels, second-generation biofuels
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena skutków wprowadzania zmian do polityki klimatyczno-energetycznej UE w odniesieniu do sektora biopaliw. Materiałem badawczym i źródłem informacji były raporty i sprawozdania Ministerstwa Energii, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Urzędu Regulacji Energetyki, GUS, Komisji Europejskiej i Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej. Badania obejmowały lata 2007-2015 z perspektywą do 2030 roku. Z przeprowadzonych analiz wynika, że realizacja założonych zobowiązań odnoszących się do minimalnego udziału energii odnawialnej zużywanej przez środki transportu, a wynikających z wniosku dotyczącego dyrektywy 2009/28/WE z 23.02.2017, w zaproponowanych terminach może być trudna do realizacji. Obecnie istniejące instalacje wytwarzające biopaliwa zaawansowane to przede wszystkim niewielkie, prototypowe linie technologiczne, których komercjalizacja narażona jest na wiele zagrożeń mogących uniemożliwić osiągnięcie zakładanych zdolności produkcyjnych.
    The aim of this study was to assessment of the impact of EU climate and energy policy changes on the biofuels sector. The research was carried out on the basis of the reports of the Ministry of Energy, the Ministry of Agriculture and Rural Development, the Energy Regulatory Office, the Central Statistical Office of Poland, the EU Commission, the International Renewable Energy Agency and the International Energy Agency. Tabular and descriptive methods were used. Analyzes covered the years 2007-2015 with perspective until 2030. The analyzes show that realization of assumed obligations in relation to the minimum share of renewable energy used by transportation according to the directive 2009/28/WE of 23 February 2017 may be difficult to be achieve within the proposed deadlines. Currently existing advanced biofuel installations are mainly small prototype devices. Commercialization of those installations would pose a number of threats which could make impossible to reach the assumed production capacity.
  10. Marek Gugała, Anna Sikorska, Krystyna Zarzecka, Ewa Krasnodębska, Krzysztof Kapela
    Wpływ gęstości siewu rzepaku na opłacalność produkcji
    IMPACT OF RAPE SEED DENSITY ON PRODUCTION PROFITABILITY

    Słowa kluczowe: opłacalność, siew punktowy, rzepak, koszty produkcji
    Key words: profitability, row sowing, rape, production costs
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było porównanie opłacalności uprawy rzepaku ozimego przy dwóch metodach siewu: siew rzędowy – gęstość siewu 60 nasion na 1 m2 oraz siew punktowy – gęstość siewu 40 nasion na 1 m2. Plon nasion rzepaku był zróżnicowany i wynosił przy siewie punktowym 4,43 t/ha, a siewie rzędowym 5,24 t/ha. Przychód dla badanych technologii wynosił od 5914,20 zł/ha (siew rzędowy) i 4231,00 zł/ha (siew punktowy), a różnica była uwarunkowana wielkością plonu z 1 ha. Największy udział w strukturze kosztów stanowiły koszty nawozów (33%), środków ochrony roślin (27-30%) i maszynowe (31-32%).
    The aim of the study was to compare the profitability of winter oilseed rape with two sowing methods: (row sowing – seed density 60 seeds per 1 m2 and spot sowing – seed density 40 seeds per 1 m2). The yield of rape seed was varied and was at the point sowing – 4.43 t/ha and row sowing – 5.24 t/ha. The income for the tested technologies ranged from 5914.20 PLN/ha (row sowing) and 4231.00 PLN/ha (spot sowing), and the difference was due to the yield of 1 ha. The largest share in the cost structure was the cost of fertilizers (33%), plant protection (27-30%) and machinery (31-32%).
  11. Adam Harasim, Andrzej Madej, Andrzej Górnik
    Innowacyjność różnych typów rolniczych gospodarstw w opinii rolników z makroregionu Mazowsza i Podlasia
    INNOVATIVENESS OF DIFFERENT AGRICULTURAL TYPES OF FARMS IN FARMERS’ OPINION FROM REGIONS OF MAZOWSZE AND PODLASIE

    Słowa kluczowe: źródła informacji, innowacje, doradztwo, gospodarstwa rolne
    Key words: information sources, innovations, advisory, farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedmiotem pracy są zagadnienia innowacyjności w rolnictwie w świetle opinii właścicieli różnych typów rolniczych gospodarstw (bydlęce, trzodowe, mieszane, roślinne), położonych w makroregionie Mazowsza i Podlasia. Celem badań było poznanie źródeł informacji o innowacjach w rolnictwie i zapotrzebowania gospodarstw na doradztwo rolnicze. Zastosowano celowy dobór próby badawczej, a opinie rolników uzyskano metodą ankietową. Postawy proinnowacyjne wykazywali w większości właściciele gospodarstw bydlęcych i roślinnych. Właściciele wszystkich typów gospodarstw najczęściej korzystali z informacji o nowościach w rolnictwie od doradców ODR i z czasopism fachowych, a także zdobywano je na kursach i szkoleniach oraz z internetu i telewizji. Gospodarstwa specjalizujące się w produkcji zwierzęcej (bydlęce, trzodowe) i roślinnej miały większe zapotrzebowanie na doradztwo rolnicze niż gospodarstwa z produkcją mieszaną. W zakresie doradztwa rolniczego największym zainteresowaniem cieszyły się porady świadczone przez ODR i agencje rolne.
    The objective of the study was to survey the opinion of the operators of different types agricultural of farms (cattle, pig, mixed, and crop farms) situated in the regions of Mazowsze and Podlasie regarding the issue of innovations in agriculture. The aim of the study was to learn about the sources of information on innovations in agriculture and about the demand for agricultural counseling. Purposeful selection of the sample was used and farmers’ opinions were surveyed by the query method. Pro-innovative attitudes were shown by the majority of the owners of cattle and crop farms. The owners of all types of farms usually drew upon the following sources of information: ODR (Agricultural Advisory Centres) extension officers, technical journals, training courses, internet and television. Livestock farms (cattle and pig farms) showed a greater demand for extension services that did mixed production farms. Of the extension services present, consulting by ODR’s workers and by agricultural agencies were in the greatest demand.
  12. Lilianna Jabłońska, Lidia Gunerka, Tadeusz Filipiak
    Efektywność ekonomiczna gospodarstw ogrodniczych w wybranych krajach Unii Europejskiej
    THE ECONOMIC EFFICIENCY OF HORTICULTURAL CROPS IN SELECTED EUROPEAN UNION COUNTRIES

    Słowa kluczowe: produktywność gospodarstw, gospodarstwa ogrodnicze, rachunkowość rolna FADN
    Key words: crops productivity, horticultural crops, FADN agricultural accounting
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania była analiza porównawcza produktywności gospodarstw ogrodniczych w Polsce i wybranych krajach Unii Europejskiej o największej produkcji ogrodniczej, tj. Francji, Hiszpanii, Holandii, Niemczech i Włoszech. Dokonano ogólnej charakterystyki gospodarstw ogrodniczych, przedstawiono produktywność podstawowych czynników produkcji ogrodniczej oraz określono jej opłacalność. Wykazano, że polskie gospodarstwa ogrodnicze cechuje kilka, a nawet kilkanaście razy niższy poziom produktywności ziemi, kapitału i siły roboczej niż w innych krajach UE.
    The objective of the study was to compare the productivity of horticultural farms in Poland and selected EU countries with the highest horticultural production, ie France, Spain, Netherlands, Germany and Italy. The general characteristics of horticultural farms, the productivity of the basic factors of horticultural production and the production profitability have been analized. It has been shown that Polish horticultural farms are characterized by several or even a dozen times lower level of productivity of land, capital and labor than in other EU countries.
  13. Zuzanna Jarosz, Antoni Faber
    Regionalne zróżnicowanie emisji podtlenku azotu z rolniczego użytkowania gleb
    REGIONAL DIVERSITY IN NITROUS OXIDE EMISSION FROM THE AGRICULTURAL USE OF SOIL

    Słowa kluczowe: emisja podtlenku azotu, emisja gazów cieplarnianych, model DNDC
    Key words: nitrous oxide emission, greenhouse gas emission, DNDC model
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie wpływu czynników decydujących o regionalnym zróżnicowaniu wielkości emisji podtlenku azotu z użytkowania gleb w Polsce. W analizach jako zmienne modyfikujące wielkość emisji N2O, uwzględniono początkową zawartość węgla w glebie, sekwestrację węgla oraz pH gleby. Uzyskane wyniki pokazały, że o regionalnym zróżnicowaniu emisji N2O w głównej mierze decydowała początkowa zawartość węgla w glebie i jego sekwestracja. Największe emisje stwierdzono w województwie lubuskim, były one od 3 do 3,5 razy większe w porównaniu do innych regionów.
    The aim of the study was to determine the impact of the analyzed factors on the regional differentiation of nitrous oxide emission values from the agricultural use of soil in Poland. In the analyses, the initial content of soil organic carbon, carbon sequestration and soil pH were taken into account as variables modifying the value of nitrous oxide emission. The results showed that regional differentiation of nitrous oxide emissions was shaped mainly by the initial content of soil organic carbon and carbon sequestration. The highest emission values, 3 to 3.5 times higher than in other regions, were identified in Lubuskie voivodship.
  14. Michał Jasiulewicz
    Wdrożenie innowacyjnej inwestycji pilotażowej w przemyśle przetwórstwa spożywczego oraz w biogazowni w zakresie bioenergetyki
    INPLEMENTATION OF THE INNOVATIVE INVESTMENT IN FOOD INDUSTRY AND ANAEROBIC DIGESTION IN THE FIELD OF BIOENERGY

    Słowa kluczowe: gorzelnia, biogazownia fermentacyjna, energia elektryczna i cieplna, zamknięty obieg ciepła i wody
    Key words: distillery, anaerobic digestion, heat and electricity power, closed circulation of heat and water
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena wdrażania nowych inwestycji innowacyjnych technologicznie, w zakresie bioenergetyki, tj. w gorzelni i biogazowni w układzie zespolonym. Produkt odpadowy z gorzelni (wywar) stanowi główny składnik substratu w biogazowni, zlokalizowanej w sąsiedztwie. Uzyskany biogaz po oczyszczeniu wykorzystywany jest do produkcji energii elektrycznej (2 MWe). Ciepło z systemu chłodzenia silników oraz z procesu rekuperacji wykorzystywane jest do procesu technologicznego gorzelni, a w przyszłości wykorzystane będzie także suszenie biomasy pofermentacyjnej. Planowane jest również wykorzystanie ciepła do uprawy w sąsiednich silosach roślinności wodnej, jako kosubstratu w biogazowni. W takim zamkniętym cyklu produkcji ciepło i woda są w pełni wykorzystywane w obiegu zamkniętym. Energia elektryczna poza wykorzystaniem do celów własnych, dostarczana jest do krajowej sieci energetycznej. Inwestycja wykorzystuje nowoczesne rozwiązania technologiczne. Jest zeroemisyjna, nieszkodliwa dla środowiska, wytwarza produkty, takie jak: spirytus, energia elektryczna, dwutlenek węgla w formie uwodnionej sprzedawany na rynku, poferment w formie nawozu – przeznaczony dla rolnictwa.
    It’s very important to develop agriculture and rural areas by utilization local, particularly food industry waste and Agro-waste to produce power and heat local use is economically and ecologically industry production, as well “zero” emission of greenhouse gases. Innovation industry make possible to solution these terrible problem and produce and to develop utilization of local and regional areas. Poland is rich in waste form food industry and agriculture, it’s a big chance for Poland.
  15. Aleksandra Jezierska-Thöle, Mirosław Biczkowski
    Środki z funduszy unii europejskiej jako szansa rozwoju sektora gospodarstw ekologicznych w polsce
    FINACIAL FUNDS FROM EUROPEAN UNION FUNDS AS A CHANCE FOR THE DEVELOPMENT OF THE SECTOR OF ORGANIC FARMS IN POLAND

    Słowa kluczowe: gospodarstwa ekologiczne, fundusze unijne, PROW, rolnictwo, Polska
    Key words: organic farms, funds EU, RDP, agricultural, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest rozpoznanie stanu i analiza zmian liczby oraz powierzchni gospodarstw ekologicznych w Polsce. Ważnym elementem pracy było przedstawienie możliwości finansowania sektora gospodarstw ekologicznych z funduszy Unii Europejskiej i budżetu krajowego oraz ukazanie wpływu środków WPR na jego rozwój. Wskazano na możliwości finansowania ich rozwoju ze środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013, funkcjonującego w ramach unijnej wspólnej polityki rolnej. Przybliżono także teoretyczne podstawy i założenia związane z funkcjonowaniem sektora rolnictwa ekologicznego. Wyniki badań wskazują, że w latach 2002-2013 nastąpił wzrost liczby i powierzchni gospodarstw ekologicznych. Największy wpływ na zwiększenie liczby i powierzchni gospodarstw ekologicznych miało funkcjonowanie PROW w latach 2004-2006 oraz 2007-2013, a w jego ramach dopłaty do produkcji ekologicznej. Potwierdza to bardzo silna zależność między liczbą gospodarstw rolnych a kwotami dotacji wypłaconymi dla gospodarstw prowadzących produkcję metodami ekologicznymi. Można przypuszczać, że w kilku najbliższych latach udział powierzchni ekologicznych użytków rolnych może przekroczyć 4-5%.
    The aim of the work was to present and describe the development of organic farms in Poland and the impact of EU funds on the development of this sector. The possibilities of financing their development from the Rural Development Program funds in the period 2007-2013 functioning within the framework of the Union‘s Common Agricultural Policy were pointed out. The theoretical foundations and assumptions related to the functioning of the organic farming sector were also approximated. The results show that in the years 2002-2013 there was an increase in the number and area of organic farms. The greatest impact on the increase of the number and area of organic farms is the functioning of the RDPs in the years 2004-2006 and 2007-2013 and within it the subsidies for organic production. This confirms the very strong correlation between the number of farms and the amounts of subsidies paid to farms producing organic farming. It can be assumed that in the next few years the share of the area of ecological agricultural land may exceed 4-5%.
  16. Agnieszka Judzińska
    Systemy zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności oraz stan ich wdrożenia w polskim przemyśle spożywczym
    FOOD SAFETY AND QUALITY MAMAGEMENT SYSTEMS AND THEIR IMPLEMENTATION IN THE POLISH FOOD INDUSTRY

    Słowa kluczowe: jakość, żywność, systemy zarządzania jakością, przemysł spożywczy
    Key words: quality, food, quality management systems, food industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest przedstawienie stanu wdrożenia obligatoryjnych i nieobligatoryjnych systemów zarządzania jakością oraz bezpieczeństwem zdrowotnym żywności w polskim przemyśle spożywczym. Badaniami objęto wszystkie przedsiębiorstwa sektora spożywczego działające w Polsce, podlegające nadzorowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej. Od momentu akcesji Polski do Unii Europejskiej systematycznie zwiększa się liczba przedsiębiorstw, które wdrożyły i utrzymują obligatoryjne systemy zarządzania jakością. Badania wykazały, że w 2015 roku obligatoryjny systemy HACCP utrzymywało 83% firm przetwarzających produkty pochodzenia niezwierzęcego i 66% przedsiębiorstw przetwarzających produkty pochodzenia zwierzęcego. Nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością wdrożyła bardzo niewielka liczba firm spożywczych (2-5%), głównie liderów branży.
    The aim of the paper was to present the state of implementation of obligatory and non-obligatory food quality and health safety management systems in polish food industry. The research included all food companies operating in Poland and subject to supervision of the Veterinary Inspection and are State Sanitary Inspection. Since the Polish accession to the European Union, the number of companies that have implemented and maintained obligatory quality management systems has significantly increase. The study have shown that in 2015 obligatory HACCP system was maintained by 83% companies processing non-animal origin products and by 66% of companies processing animal products. Non-obligatory quality management systems have implemented a very small number of food companies (2-5%) mainly industry leaders.
  17. Gabriella Kispál
    Examination of adapting the contractual system in the Hungarian wine sector
    OCENA WDROŻENIA SYSTEMU KONTRAKTACJI W WĘGIERSKIM SEKTORZE WINA

    Key words: cooperation, contractual system, cluster, buying-in price
    Słowa kluczowe: współpraca, system kontraktacji, klaster, ceny skupu
    Streszczenie/Summary
    Abstract. On a world scale, a huge concentration could be observed in viticulture and wine production during the last few decades. According to Kym Anderson [2003] the development of global wine market may be put at the 1990s. In the traditional European wine producing countries collaborations and integrations, as conditions for the safe operation of the sector, had been formed some decades before. Cooperation is necessary, because in many cases, only it can solve or mitigate the issues from global challenges. In our times assertion of interests and minimizing costs are becoming increasingly important, in which different forms of cooperation can provide great help. This study is intended to show what kind of collaborations can be noticed in the wine production of Hungary, and which form of cooperation could be the best one to manage the current professional issues. It examines how to adapt the basic principles of integrations that have achieved success abroad. The topicality of this matter is strengthened by the fact that Zsolt Feldman [2016] ranks the elaboration of inter-trade agreements, which can be the first step of cooperation by all means, amongst the most important tasks of the sector based on the FM-HNT partnership.
    Celem artykułu jest ocena różnych form współpracy na przykładzie węgierskiego sektora uprawy winogron i produkcji wina. Analizie poddano współpracę na zasadzie integracji w oparciu o ideę klastra, którą porównano z systemem kontraktacji. Stwierdzono, że klastry przynoszą wiele korzyści, jednak forma ta nie jest jeszcze dostatecznie rozwinięta, głównie z uwagi na ograniczone zaufanie uczestników i brak jasnych celów o charakterze długookresowym. Stąd bardziej dominująca jest kontraktacja.
  18. Danuta Kołodziejczyk
    Ocena spójności terytorialnej pod względem infrastruktury technicznej gmin w Polsce w latach 2005-2015
    ASSESSMENT OF TERRITORIAL COHESION WITH RESPECT TO UTILITY INFRASTRUCTURE OF COMMUNES IN POLAND IN 2005-2015

    Słowa kluczowe: spójność terytorialna, infrastruktura techniczna, gmina
    Key words: territorial cohesion, utility infrastructure, commune
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena poziomu spójności terytorialnej gmin pod względem infrastruktury technicznej w latach 2005-2015. Opierając się na wybranych cechach rozwoju infrastruktury technicznej, obliczono na podstawie danych statystycznych z Banku Danych Lokalnych GUS syntetyczny wskaźnik rozwoju infrastruktury (metodą Z. Hellwiga) w latach 2005, 2010 i 2015. Analiza poziomu rozwoju infrastruktury technicznej w badanych latach wykazała duże różnice między rodzajami gmin i ich liczbą mieszkańców oraz w regionach, o czym świadczył współczynnik zmienności. Większe różnice w poziomie rozwoju infrastruktury technicznej zauważono w przypadku gmin miejskich niż miejsko-wiejskich i wiejskich. Najbardziej zróżnicowane okazały się województwa małopolskie i śląskie, a najmniej kujawsko-pomorskie i łódzkie. Porównując współczynniki zmienności z lat 2005, 2010 i 2015, można dostrzec wzrost tych wskaźników w około 68% badanych gmin. Oznacza to, że gminy te cechuje niekorzystny poziom spójności terytorialnej pod względem infrastruktury technicznej.
    The purpose of this study is to assess the level of territorial cohesion of communes with respect to utility infrastructure in 2005-2015. Based on selected properties of utility infrastructure development, a synthetic technical infrastructure development index was calculated using statistical data from the Central Statistical Office’s Local Data Base for 2005, 2010, and 2015. Analysis of utility infrastructure development in studied years indicated large differences between commune types, number of their residents, and in regions, indicated by the coefficient of variation. Larger differences in the utility infrastructure development level were observed in urban communes, compared to urban-rural and rural communes. The most varied provinces were Małopolska and Silesia, the least varied – Kujawy-Pomerania and Łódź. Comparing coefficients of variation from 2005, 2010, and 2015, one can notice that these coefficients increase in 68% of studied communes. It means that these communes have a disadvantageous level of territorial cohesion with respect to utility infrastructure.
  19. Stanisław Krasowicz
    Nowe wyzwania dla nauki, doradztwa i praktyki rolniczej
    NEW CHALLENGES FOR SCIENCE, ADVISORY SERVICES AND AGRICULTURAL PRACTICE

    Słowa kluczowe: nowe wyzwania, nauka, doradztwo, praktyka rolnicza, rolnictwo, transfer wiedzy
    Key words: new challenges, science, consulting services, agricultural practice, agriculture, knowledge transfer
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest wskazanie na przykładzie Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach nowych wyzwań stojących obecnie przed nauką, doradztwem i praktyką rolniczą. Z badań IUNG-PIB wynika, że polskie rolnictwo charakteryzuje się dużą dynamiką i wielokierunkowością zmian. Przed tym działem gospodarki pojawiają się nowe wyzwania, których podejmowanie i realizacja wymagają współpracy nauki z doradztwem i praktyką rolniczą oraz stałego doskonalenia procesów transferu wyników badań naukowych do różnych grup odbiorców.
    Based on the activities of the Institute of Soil Science and Plant Cultivation - State Research Institute in Puławy, new challenges for science, consulting services and agricultural practice are presented. In addition to the determinants of the global principles of the EU’s Common Agricultural Policy and the concept of sustainable development, the current state of Polish agriculture and its differentiation by regions and groups of farms are also the premises of the new challenges. The analysis was based on the plans, reports from research activity and employee publication lists for the years 2012-2016. It was found that IUNG-PIB as a research institute supervised by the Ministry of Agriculture and Rural Development sees new challenges and priorities and supports their implementation through research and development. The condition for using research results as support for agricultural development is to improve the efficiency of knowledge transfer to consulting services and agricultural practice.
  20. Vitaliy Krupin, Katarzyna Bańkowska
    Badanie żywotności systemów produkcji rolnej w ramach SURE-Farm H2020
    STUDY OF ENDURANCE OF AGRICULTURAL PRODUCTION SYSTEMS IN THE FRAMEWORK OF SURE-FARM H2020

    Słowa kluczowe: żywotność, zrównoważony rozwój, odporność, produkcja rolna, SURE-Farm, Horyzont 2020
    Key words: endurance, sustainable development, resilience, agricultural production, SURE-Farm, Horizon 2020
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie najważniejszych założeń i kierunków badań żywotności systemów produkcji rolnej w ramach realizowanego od 2017 roku projektu SURE-Farm w programie „Horyzont 2020”. Badanie przyczyni się do identyfikacji zagrożeń stojących przed sektorem rolnym UE, a także pozwoli na wypracowanie kompleksowych rozwiązań zapewniających odporność sektora na presję negatywnych czynników otoczenia. Projekt SURE-Farm przewiduje przygotowanie zestawów narzędzi do oceny i zarządzania ryzykiem, a jego wyniki mają znaleźć praktyczne zastosowanie w procesie kreacji instrumentarium polityki rolnej.
    The goal of the article is the presentation of main principles and directions for the study of sustainability of agricultural production systems in the framework of the project starting in 2017 – the SURE-Farm in the Horizon 2020 program. The study shall aid the identification of risks facing the EU agricultural sector, as well as should help develop complex solutions strengthening the sector’s resilience against the pressure of negative factors in its environment. The SURE-Farm project is expected to offer sets of tools for risk evaluation and management, and its results are planned to find practical application in the process of toolkit creation for agricultural policy.
  21. Krystyna Krzyżanowska, Marcin Kowalewski
    Kapitał intelektualny w wybranych przedsiębiorstwach branży turystycznej
    INTELLECTUAL CAPITAL IN SELECTED COMPANIES OF THE TOURISM INDUSTRY

    Słowa kluczowe: kapitał intelektualny, VAIC, pomiar kapitału intelektualnego
    Key words: intellectual capital, VAIC, intellectual capital measurement
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie możliwości wykorzystania koncepcji kapitału intelektualnego do oceny przedsiębiorstw branży turystycznej. Do pomiaru kapitału intelektualnego wybranych podmiotów gospodarczych wykorzystano metodę VAICTM. Metoda VAICTM pozwala na pomiar kapitału intelektualnego i jego komponentów w spółkach branży turystycznej. Jest to metoda obiektywna, pozwalająca na porównywanie badanych spółek między sobą. W badanych firmach stwierdzono wyraźne różnice w poziomie kapitału intelektualnego, a także jego komponentów.
    The aim of the article was to present the possibility of using the concept of intellectual capital to evaluate the tourism industry. The VAICTM method was used to measure the intellectual capital of selected business entities. The VAICTM method allows to measure intellectual capital and its components in tourism companies. This is an objective method that allows companies to compare themselves. There are clear differences in the level of intellectual capital and its components in the studied companies.
  22. Adam Kupczyk, Joanna Mączyńska, Michał Sikora, Jakub Gawron
    Identyfikacja obecnego stanu oraz atrakcyjność sektorów biopaliw transportowych w Polsce
    IDENTIFICATION OF THE CSTATE OF THE ART AND ATTRACTIVENESS OF TRANSPORT BIOFUELS SECTORS IN POLAND

    Słowa kluczowe: biopaliwa transportowe, biokomponenty, atrakcyjność sektorów
    Key words: transport biofuels, biocomponents, sector, attractiveness
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy obecnego stanu sektorów biopaliw transportowych w Polsce oraz przedstawiono wyniki badań w zakresie ich atrakcyjności w latach 2007-2016. Krajowe wykorzystanie biopaliw w transporcie oparte jest na stosowania mieszanek paliw konwencjonalnych oraz biokomponentów. Analizą objęto podmioty wykonujące działalność gospodarczą w zakresie produkcji bioetanolu oraz estrów metylowych. Produkcja tych biokomponentów w Polsce odbywa się w ramach działalności 23 pomiotów gospodarczych, których deklarowane zdolności wytwórcze i faktyczna produkcja do 2016 roku wzrastały. Do produkcji biokomponentów wykorzystuje się głównie surowce spożywcze, co wobec polityki UE ukierunkowanej na ich ograniczenie, stanowi istotne wyzwanie w najbliższych latach. Z badań wynika, że atrakcyjność obecnie funkcjonujących w Polsce sektorów biopaliw transportowych systematycznie maleje.
    The current state of transport biofuels sectors in Poland was analysed - as well as the results of the research of their attractiveness in the years 2007-2016 was showed. The national use of biofuels in transport is based on the mixtures of conventional fuels and biocomponents. Therefore, the scope of the analysis included the entities producing bioethanol and methyl esters. The production of these biocomponents takes place in 23 entities in Poland. The production of biocomponents and declared capacity of producers were increasing until 2016. The food raw materials are mainly used in production of the biocomponents in Poland. The EU policy striving to limit of that materials, it is a significant challenge in coming years. The attractiveness of currently existing national transport biofuels sectors systematically decreasing, as the test results showed.
  23. Dariusz Kusz, Tomasz Misiak
    Wpływ technicznego uzbrojenia pracy i postępu technicznego na wydajnośĆ pracy w rolnictwie
    INFLUENCE OF WORK TECHNICAL EQUIPMENT AND TECHNICAL PROGRES LABOUR ON EFFICIENCY IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: wydajność pracy, techniczne uzbrojenie pracy, postęp techniczny, funkcja produkcji Cobb-Douglasa
    Key words: labour efficiency, work technical equipment, technical progress, Cobb-Douglas production functions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena zmian wydajności pracy w rolnictwie w Polsce w aspekcie zmian technicznego uzbrojenia pracy oraz postępu technicznego. Analizując wpływ technicznego uzbrojenia pracy oraz postępu technicznego na wydajność pracy w rolnictwie posłużono się neoklasyczną funkcją produkcji typu Cobba-Douglasa. Stwierdzono, że stopa postępu technicznego oraz stopa wzrostu uzbrojenia pracy w około 60% wyjaśnia zmiany stóp wydajności pracy w rolnictwie. Oszacowana stopa postępu technicznego w sensie Hicksa w analizowanym okresie wynosiła 2,04%, a elastyczność wydajności pracy w polskim rolnictwie względem technicznego uzbrojenia pracy w rolnictwie wyniosła 0,85.
    The aim of the study is to evaluate the changes in the labour efficiency in agriculture in Poland in terms of work technical equipment and technical progres. It was found that the rate of technical progress and the rate of increase of work technical equipment explain in about 60% the changes in labor efficiency rates in agriculture. The estimated Hicks-neutral technical change in the analyzed period was 2.04%. And 1% increase (ceteris paribus ) in work technical equipment in agriculture would lead to approximately a 0.85% increase in labour efficiency.
  24. Mariusz Maciejczak
    INNOVATIONS IN VITICULTURAL PRODUCTION IN POLAND UNDER CLIMATE CHANGE CONDITIONS
    INNOWACJE W PRODUKCJI WINOGRON W POLSCE W WARUNKACH ZMIAN KLIMATU

    Key words: viticulture, innovations, climate change, Poland
    Słowa kluczowe: uprawa winogron, innowacje, zmiany klimatu, Polska
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper aims to identify factors under climate change conditions that could impact innovativeness in grapevine growing in Poland. It is shown that today the viticulture cultivation in Poland is of little economic significance. However, based on primary data applied to econometric model, it is argued that driven by climate changes as well as due to other factors, grapevine growing might become a significant branch of agriculture. The estimates of the model, although randomized, suggest that there is a significant probability that in Polish viticultural farms adaptation measures applied as a respond to these factors will result with implementation of innovations and through overall development.
    Celem artykułu jest określenie czynników, w tym związanych ze zmianami klimatu, które będą miały wpływ na wdrażanie innowacji w produkcji winogron w Polsce. Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem danych pozyskanych z gospodarstw winiarskich, na podstawie których oszacowano model ekonometryczny. Dodatkowo, na podstawie danych wtórnych zaprezentowano obecne uwarunkowania środowiskowo-klimatyczne oraz poziom rozwoju uprawy winorośli w Polsce. Stwierdzono, że uprawa winorośli w Polsce ma obecnie niewielkie znaczenie ekonomiczne, które nie ulegnie znaczącej zmianie w perspektywie średniookresowej. Jednak czynniki związane ze zmianami klimatu i wynikające z nich działania adaptacyjne zapobiegające stresom biotycznym i abiotycznym, mogą ze znacznym prawdopodobieństwem wpłynąć na wdrażanie innowacji w uprawie winorośli i tym samym prowadzić do rozwoju tego sektora w dłuższej perspektywie.
  25. Dariusz Majchrzycki, Benedykt Pepliński
    Analiza rynku kwalifikowanego materiału siewnego pszenicy ozimej
    ANALYSIS OF THE WINTER WHEAT CERTIFIED SEED MARKET

    Słowa kluczowe: pszenica ozima, powierzchnia reprodukcji, pozycja rynkowa, opłaty licencyjne
    Key words: winter wheat, multiplication area, market position, license fees
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przeprowadzono analizę rynku kwalifikowanego materiału siewnego pszenicy ozimej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem pozycji polskich firm hodowli roślin. Zakres czasowy analiz obejmował lata 2010-2016. Stwierdzono, że w analizowanym okresie pozycja rynkowa polskich firm hodowli pszenicy ozimej uległa dużemu pogorszeniu. Dotyczyło to zarówno liczby odmian będących w Rejestrze Odmian Roślin Uprawnych oraz reprodukcji i udziału w powierzchni kwalifikacji plantacji nasiennych. Największy udział w rynku nasiennym pszenicy miały firmy DANKO oraz KWS Lochow.
    The aim of this study was to analyse of the of the winter wheat certified seed market, especially market position of Polish plant breeding in years 2010-2016. It was found that during the analyzed period position of Polish winter wheat breeding companies deteriorated significantly. This quantity of varieties which are in the National List of Cultivar and seed reproduction, as well as participate in the surface of the seed qualification. The largest domestic wheat breeder was the company DANKO and the biggest foreign was company KWS Lochow.
  26. Kornélia Mészáros, Enikő Lencsés
    Status of Cattle and beef external trade of Poland and Hungary outside the European Union BETWEEN 2002 AND 2015
    STAN POLSKIEGO I WĘGIERSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO BYDŁEM I WOŁOWINĄ POZA UNIĘ EUROPEJSKĄ W LATACH 2002 I 2005

    Key words: cattle trade, beef trade, export to third countries, comparative advantages and disadvantages
    Słowa kluczowe: handel bydłem, handel wołowiną, eksport do krajów trzecich, relatywne korzyści i wady
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Both Hungary and Poland are net exporter in cattle and beef trade. Because of the large Polish and Hungarian supply these countries cannot sell all products on domestic and EU single markets. Cattle and beef production of both countries have to be sold on non-EU markets. These markets have a special attribute because import of cattle and beef to EU is regulated but the export to these countries is not under European limitation. This special attribute results in the fact that there are less available scientific indexes to use studying the international trade. In this paper we aimed to examine the comparative advantages of Hungarian and Polish cattle and beef export to non-EU markets between 2002 and 2015. Out analysis based primary on Balassa index (RCA) which is compared with the share of product export of the reference countries in their entire export. Secondary, the Revealed Symmetric Comparative Advantage (RSCA) was used as a correction of RCA (makes the RCA symmetrical). Primary we established that both studied countries have the same non-EU target markets with the highest importance of Turkey and Russia. During the examined period several changes were resulted, for example the decrease of Turkish market and the Russian embargo. These changes had an effect on comparative advantages.
    Celem artykułu jest określenie przewag komparatywnych dla eksportu bydła i mięsa wołowego z Polski i Węgier poza jednolity rynek Unii Europejskiej w latach 2002-2015. Analizę oparto na wskaźniku Balassa (RCA) porównywanym z eksportem krajów odniesienia w całości eksportu. Obliczono także symetryczne przewagi komparatywne (RSCA). W wyniku analiz stwierdzono, że oba kraje mają takie same rynki docelowe spoza UE. Największe znaczenia miały Turcja i Rosja. W badanym okresie wystąpiło kilka zmian, np. spadek eksportu do Turcji oraz wprowadzone embarga, miały one wpływ na powstanie przewag komparatywnych.
  27. Marek Niewęgłowski, Tomasz Kacprzak
    Preferencje rolników w zakresie doradztwa w gospodarstwach rolnych powiatu węgrowskiego
    FARMERS’ PREFERENCES IN THE RANGE OF ADVISING IN AGRICULTURAL FARMS IN WĘGRÓW DISTRICT

    Słowa kluczowe: doradztwo, gospodarstwo rolne, powiat węgrowski
    Key words: advising, agricultural farm, Węgrów district
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena preferencji w zakresie usług doradczych dla rolników indywidualnych, świadczonych przez pracowników ośrodków doradztwa rolniczego i firmy prywatne. Na podstawie wyników ankiety przeprowadzonej we wschodniej części województwa mazowieckiego w powiecie węgrowskim stwierdzono, że większość ankietowanych korzysta z doradztwa państwowego – 75% rolników. Prawie 68% ankietowanych osób było zainteresowanych uzyskaniem informacji o instrumentach pomocowych, które mają wpływ na poprawę rentowności gospodarstw. Bardzo dużo uwagi rolnicy skupiali też na nowych technologiach oraz na wyposażeniu technicznym gospodarstw (48% odpowiedzi). Obecna sytuacja polskiego rolnictwa wymaga w dalszym ciągu wsparcia, zarówno przez doradztwo państwowe, jak i prywatne.
    This paper presents preferences whiting the range of thematic area of advising in individual agricultural farms by agricultural advising centres and private companies. Based on results of questionnaire, carried out in eastern Masovian province in Węgrów district, it was stated that majority (75%) of farmers-respondents avail themselves of state’s advising. Almost 68% of respondents are interested in getting information about helping programmes that affects positively on farms’ profitableness. Farmers are also concerned about new technologies and farms technical equipment – 48% of answers. Current situation of polish agriculture constantly requires support from both private and public advising centres.
  28. Aneta Ocieczek, Marta Korpowska
    Uwarunkowania wyboru żywności funkcjonalnej w gospodarstwach domowych w województwie zachodniopomorskim
    DETERMINANTS OF CHOICE OF FUNCTIONAL FOODS IN HOUSEHOLDS FROM WEST POMERANIA PROVINCE

    Słowa kluczowe: żywność funkcjonalna, kryzys ekonomiczny
    Key words: functional food, the economic crisis
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest identyfikacja czynników decydujących o wyborach dokonywanych przez konsumentów w stosunku do żywności funkcjonalnej. Badanie przeprowadzono w czerwcu i lipcu 2016 roku na grupie 115 mieszkańców województwa zachodniopomorskiego przy zastosowaniu metod CAPI i PAPI. Do badania wykorzystano kwestionariusz autorski. Analizę statystyczną wyników przeprowadzono porównując procentowe udziały odpowiedzi z uwzględnieniem wybranych czynników zmienności oraz weryfikując hipotezy niezależności zmiennych z zastosowaniem testu χ2 i współczynników kontyngencji. Uzyskane wyniki pozwoliły stwierdzić, że rosnąca świadomość konsumencka może być postrzegana jako czynnik sprzyjający rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej.
    The aim of the study was to identify the factors determining the choices made by consumers in relation to functional foods. The survey was conducted in June and July 2016 years on a group of 115 inhabitants of the province of West Pomeranian province using CAPI and PAPI methods. To carry out the study was used an authors’ a questionnaire. Statistical analysis was performed by comparing the percentages of response, taking into account some factors volatility and verifying the hypothesis of independence of variables using the χ2 test and contingency factors. The obtained results indicate that increasing consumer awareness identified in all social groups can be seen as a factor in the development of the market for functional foods.
  29. Tomasz Pajewski
    Struktura użytków rolnych jako rolniczy element bioróżnorodności
    STRUCTURE OF AGRICULTURAL LAND AS AN AGRICULTURAL COMPONENT OF BIODIVERSITY

    Słowa kluczowe: rolnictwo, bioróżnorodność, użytki rolne
    Key words: agriculture, biodiversity, agricultural land
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest próba wskazania kluczowych czynników związanych z użytkowaniem gruntów rolnych, mających wpływ na zachowanie bioróżnorodności na terenach wiejskich. Wykorzystano wskaźniki udziału trwałych użytków zielonych, gruntów ugorowanych i odłogowanych oraz powierzchni ekologicznych w strukturze użytków rolnych. Praca ma charakter opisowy i stanowi przyczynek do dalszych rozważań w omawianym obszarze badawczym. Stwierdzono, że struktura użytków rolnych może mieć wpływ na poziom różnorodności biologicznej na terenach wiejskich.
    The paper attempts to identify key factors related to the use of agricultural land affecting the preservation of biodiversity in rural areas. Indicators for the share of permanent grassland, fallow land and set aside land and ecological areas in the structure of agricultural land were used. The work is descriptive and is intended to contribute to further consideration in this research area. It was found that the structure of agricultural land can affect the level of biodiversity in rural areas
  30. Adam Pawlewicz, Zbigniew Brodziński
    Zmiany potencjału wytwórczego w sektorze rolno-spożywczym w Polsce
    CHANGES IN PRODUCTION POTENTIAL IN AGRI-FOOD SECTOR IN POLAND

    Słowa kluczowe: sektor rolno-spożywczy, agrobiznes, potencjał wytwórczy
    Key words: agri-food sector, agribusiness, production potential
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem prowadzonych studiów i analiz było określenie kierunków zmian, które nastąpiły w polskim sektorze rolno-spożywczym na tle całej gospodarki kraju. Analiza dotyczyła potencjału wytwórczego i prowadzona była na podstawie informacji o zasobach siły roboczej, wartości środków produkcji oraz nakładów inwestycyjnych w przemyśle spożywczym i w rolnictwie. Okres analizy obejmowały lata 2005-2015, co wykorzystano do przedstawienia trendu rozwoju metodą regresji liniowej na lata 2016-2017. Na podstawie badań zaobserwowano spadek zatrudnienia w przemyśle spożywczym i wzrost liczby pracujących w rolnictwie. Jednocześnie zwiększała się wartość brutto środków trwałych w tych działach, przy czym ich udział w skali całej gospodarki zmniejszał się. Również wartość nakładów inwestycyjnych w przemyśle spożywczym i rolnictwie w analizowanym okresie rosła, jednak w przypadku przemysłu spożywczego w skali całej gospodarki malała, w rolnictwie natomiast nieznacznie rosła.
    The aim of studies and analyzes was to identify the directions of changes that took place in the Polish agro-food sector on the background of the whole economy of the country. The analysis focused on the manufacturing potential and was based on information on labor resources, the value of the means of production and investment outlays in the food industry and agriculture. The analysis period covered the years 2005-2015, which was used to present the linear regression line for 2016-2017. On the basis of the research, there has been observed a decline in employment in the food industry and an increase in the number of people employed in agriculture. At the same time, the gross value of fixed assets in these divisions is growing, with their share in the overall economy decreasing. Also, the value of investment outlays in the food and agriculture sectors increased during the period, but in the case of the food industry the whole economy is decreasing, while in agriculture it is growing slightly.
  31. Małgorzata Polna
    Zmiany lesistości obszarów wiejskich w Polsce w latach 1995-2016
    CHANGES IN THE WOODINESS OF RURAL AREAS IN POLAND IN THE YEARS 1995-2016

    Słowa kluczowe: lasy, lesistość, obszary wiejskie, Polska
    Key words: woodland, woodiness, agricultural land, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie zmian lesistości na obszarach wiejskich Polski. Badania dotyczą lat 1995 i 2016. Analizę przeprowadzono na podstawie rocznych sprawozdań geodezyjnych oraz Krajowego Wykazu Gruntów. Stwierdzono, że głównie wskutek zalesiania gruntów rolnych i nieużytków lesistość wzrosła z 28,4% w 1995 roku do 30,6% w 2016 roku. Natężenie zmian było zróżnicowane przestrzennie zarówno w województwach, jak i gminach. Badania wykazały postępującą koncentrację przestrzenną lasów na obszarach wiejskich Polski. Szczególnie duży wzrost udziału lasów miał miejsce w gminach położonych na terenach cechujących się wysoką lesistością.
    The paper presents changes in the woodiness of rural areas in Poland in the years 1995-2016. The analysis was based on the Annual Geodesic Reports and the National Land Register. It was found that as a result of mainly afforestation of agricultural land and wasteland, the woodiness increased from 28.4% in 1995 to 30.6% in 2016. The rate of changes was spatially diversified, both at the level of voivodeship and communes. Studies have shown progressive spatial concentration of forests in rural areas of Poland. A particularly high share of forest was observed in communes with a high woodiness index.
  32. Kamila Radlińska
    Atrakcyjności wiejskich rynków pracy w kontekście konkurencyjności regionalnej na przykładzie województwa zachodniopomorskiego
    ATTRACTIVENESS OF LABOR MARKETS IN RURAL AREAS IN CONTEXT OF REGIONAL COMPETITIVENESS OF ZACHODNIOPOMORSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, rynek pracy, konkurencyjność, województwo zachodniopomorskie
    Key words: rural areas, labor market, competitiveness, Zachodniopomorskie province
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena atrakcyjności wiejskich rynków pracy w województwie zachodniopomorskim w kontekście konkurencyjności regionalnej. Podstawowe pytanie, na które starano się odpowiedzieć, dotyczyło zróżnicowania przestrzennego atrakcyjności wiejskich rynków pracy i jego wpływu na konkurencyjność regionów. Przedmiot analizy obejmował oszacowanie poziomu atrakcyjności wiejskich rynków pracy w województwie oraz ich ocenę. Podmiotami analizy były wiejskie rynki pracy, tj. rynki pracy gmin wiejskich oraz obszarów wiejskich gmin miejsko-wiejskich województwa zachodniopomorskiego. Do oceny atrakcyjności rynków pracy wykorzystano wskaźnik syntetyczny, którego konstrukcję oparto na zmiennych opisujących sytuację na analizowanych rynkach. Atrakcyjność została określona na podstawie danych z 31.12.2015 roku. Zasadniczo wiejskie rynki pracy w województwie zachodniopomorskim charakteryzowały się przeciętnym poziomem atrakcyjności. Regiony zaliczone do najbardziej konkurencyjnych znajdowały się w północnej i wschodniej części województwa, położone były w nieznacznej odległości od lokalnych ośrodków miejskich.
    The aim of the study was to assess the atractiveness of rural labor markets in the Zachodniopomorskie province. The subject of the analysis included estimation of competitivness level of rural economy in the province. Analysis conducted in rural comunes and in rural areas of urban-rural comunes of the province. Atractivness of rural labor market was determined on the basis of data from 31.12.2015. To assess the atractivness of rural labor markets was used a synthetic indicator. Competitiveness ratio of rural economy was based atractiveness of labor market and lengh of nearest city. In general, rural labor markets in the Zachodniopomorskie province are characterized by averege level of competitiveness and located max 35 km from nearest city.
  33. Michał Roman, Kamil Krzysztof Roman, Krzysztof Nuszkiewicz
    PROJECTED COST AND PROFITABILITY OF INVESTMENT IN PHOTOVOLTAIC INSTALLATIONS ON AN AGRITOURISM FARM
    PLANOWANE KOSZTY I OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI FOTOWOLTAICZNYCH W GOSPODARSTWIE AGROTURYSTYCZNYM

    Key words: renewable energy sources, electrical energy, photovoltaics, rural areas, agritourism farms
    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, energia elektryczna, fotowoltaika, obszary wiejskie, gospodarstwa agroturystyczne
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The article aims to present projected cost and profitability of investment in photovoltaic installations on an agritourism farm. Special attention is drawn to economic efficiency of a system of photovoltaic modules installed on an agritourism farm hosting a four-member tourist group and using a photovoltaic system having a capacity of 5 kWp. It has also been assumed that the whole amount of electricity produced is used on the agritourism farm. The analysis results have taken into consideration the assumption estimating the use of energy at the level of about 5,000 kWh per year. The annual energy cost estimation is PLN 2,750 (5,000 kWh x PLN 0.55).
    Celem opracowania jest zaprezentowanie planowanych kosztów i opłacalność inwestycji foto-woltaicznych w gospodarstwie agroturystycznym. Szczególną uwagę zwrócono na efekt ekonomiczny zainstalowania systemu modułów fotowoltaicznych w gospodarstwie agroturystycznym, zamieszkałym przez czteroosobową grupę turystów wykorzystującą system fotowoltaiczny o mocy 5 kWp. Założono, że cała wyprodukowana energia elektryczna jest na bieżąco zużywana przez przykładowe gospodarstwo agroturystyczne. Wyniki analiz uwzględniały założenie charakteryzujące zużycie energii w gospodarstwie na poziome około 5000 kWh w ciągu roku, gdzie cena energii wynosiła średnio 0,55 zł za1 kWh energii elektrycznej. Kalkulując obliczenia za zużytą energię elektryczną w danym roku należało zapłacić 2750 zł (5000 kWh x 0,55 zł/kWh).
  34. Roman Sass
    Doradztwo rolnicze – doświadczenia transformacji i nowe wyzwania
    AGRICULTURAL ADVISORY – TRANSFORMATION EXPERIENCES AND NEW CHALLENGES

    Słowa kluczowe: transformacja gospodarcza, doradztwo rolnicze, konkurencyjność gospodarstw, współpraca z nauką
    Key words: economic transformation, agricultural advisory, farm competitiveness, cooperation with science
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest wskazanie wyzwań stojących przed doradztwem publicznym, wynikających z oczekiwań rolników i mieszkańców wsi oraz przedstawienie ważniejszych działań, które należy podjąć, aby doradztwo sprostało tym wyzwaniom. Podstawowym problemem, przed jakim stają polscy rolnicy, jest przede wszystkim poprawa konkurencyjności, którą można osiągnąć przez wzrost efektywności (ekonomicznej, środowiskowej i społecznej). Ośrodki doradztwa rolniczego, aby skutecznie wspierać rolników muszą ściśle współpracować z nauką i oświatą rolniczą. Szczególnie widoczny jest tu brak systemowych powiązań z nauką. Wobec nowych wyzwań, które stają przed doradztwem istnieje potrzeba stworzenia zintegrowanego systemu informacji rolniczej. Opracowanie takiego systemu jest konieczne, aby doradcy mogli przejść od przekazywania informacji i wspierania rolników w pozyskiwaniu środków z funduszy europejskich do działań mających na celu poprawę efektywności produkcji.
    The aim of this article is to identify the challenges facing public advisory services, resulting from the expectations of farmers and rural inhabitants and to present the most important steps which should be taken to address these challenges. The main problem faced by Polish farmers is primarily the improvement of competitiveness that can be achieved by increasing (economical, environmental and social) efficiency. Agricultural advisory centers must work closely with science and agricultural education to effectively support farmers. In view of the new challenges facing advisory services, there is a need for an integrated agricultural information system. The development of such a system is necessary for the advisors to move from providing information and supporting farmers in raising EU funds to actions aimed at improving production efficiency.
  35. Jakub Staniszewski
    Zrównoważona intensyfikacja rolnictwa – kierunki operacjonalizacji
    SUSTAINABILE INTENSIFICATION OF AGRICULTURE – THE OPERATIONALIZATION DIRECTIONS

    Słowa kluczowe: zrównoważona intensyfikacja, pomiar, przegląd
    Key words: sustainable intensification, measurement, review
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano systematycznego przeglądu badań realizujących zadanie operacjonalizacji pojęcia zrównoważonej intensyfikacji rolnictwa. W literaturze przedmiotu analizy prowadzono najczęściej na poziomie mikroekonomicznym i dotyczyły one rolnictwa w Europie. Zidentyfikowano cztery główne metody operacjonalizacji – konstrukcję wskaźników syntetycznych, ujęcie modelowe, pomiar ekoefektywności oraz analizę statystyczną. Metody te stosowano głównie do oceny, czy rolnictwo rozwija się zgodnie z założeniami zrównoważonej intensyfikacji, do określenia oddziaływania polityki gospodarczej na ten rozwój, do ustalenia możliwości wdrażania zrównoważonej intensyfikacji w konkretnych przypadkach oraz do oceny oddziaływania pozostałych czynników na efektywność tych procesów.
    In the paper a systematic review of the works concentrated on the operationalization of the concept of sustainable agriculture intensification has been carried out. In the analyzed source literature, research was conducted mostly at the microeconomic level and concerned agriculture in Europe. Four main methods of operationalization have been identified as – synthetic indicators, modeling, eco-efficiency indices and statistical analysis. These methods were mainly used to assess whether agriculture is developing in line with sustainable intensification concept, to determine the impact of economic policy on this development, to determine the possibilities for implementing sustainable intensification in specific cases and the impact of other factors on the effectiveness of these processes.
  36. Alicja Sułek
    Ocena ekonomiczna produkcji pszenicy ozimej z różnych grup użytkowych w zależności od intensywności technologii
    ECONOMIC EVALUATION OF WINTER WHEAT PRODUCTION FROM DIFFERENT UTILITY GROUPS DEPENDING ON THE INTENSITY OF TECHNOLOGY

    Słowa kluczowe: pszenica ozima, odmiany, intensywność technologii, jakość ziarna, ocena ekonomiczna
    Key words: winter wheat, varieties, intensity of technology, grain quality, economic evaluation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt: Celem podjętych badań była ocena efektów produkcyjnych i ekonomicznych uprawy czterech odmian pszenicy ozimej należących do różnych grup użytkowych, w zależności od zastosowanej technologii produkcji. Podstawę opracowania stanowiły wyniki eksperymentu polowego realizowanego w latach 2008-2010. Badane odmiany to: Tonacja, Bogatka, Kris i Satyna. Spośród badanych odmian najwyższy plon ziarna wydała Bogatka, mniejszy Tonacja, a najniższy Kris i Satyna. Porównywane technologie zapewniły opłacalność produkcji ziarna pszenicy ozimej. Najkorzystniejszym wskaźnikiem opłacalności bezpośredniej charakteryzowała się odmiana chlebowa Bogatka, a najmniejszym odmiana paszowa Satyna. W technologii intensywnej dodatkowa produkcja ziarna, w porównaniu z uzyskaną w technologii oszczędnej, była efektywna ekonomicznie w przypadku odmian pszenicy chlebowej Bogatka i Kris. W technologii integrowanej najwyższą efektywnością krańcową produkcji ziarna wyróżniała się odmiana Bogatka.
    The aim of the study was to assess the production and economic effects of the cultivation of four cultivars of winter wheat belonging to different utility groups, depending on the production technology. The study was based on the results of the field experiment conducted in the years of 2008-2010. The tested cultivars were: Tonacja, Bogatka, Kris, and Satyna. Among the tested cultivars, the highest grain yield was obtained from Bogatka, lower from Tonacja, while the lowest from Kris and Satyna. The compared technologies ensured the profitability of winter wheat grain production. The highest direct profitability index was found for bread cultivar Bogatka, while the lowest for Satyna. Under intensive technology, additional grain production of bread wheat cultivars Kris and Bogatka was more cost-effective than under economic technology. Under integrated technology, the highest marginal efficiency of grain production was recorded for cv. Bogatka
  37. Zofia Szewczyk
    Rola przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego w polskim agrobiznesie
    THE ROLE OF THE AGRI-FOOD INDUSTRY COMPANIES IN ENSURING THE FOOD SECURITY IN POLISH AGRIBUSINESS

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, agrobiznes, przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego
    Key words: food security, agribusiness, agri-food industry companies
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie roli przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego w polskim agrobiznesie. Posłużono się metodą analizy opisowej i porównawczej. W latach 2004-2014 wartość eksportu artykułów rolno-spożywczych zwiększyła się czterokrotnie, a importu trzykrotnie. W latach 2008-2015 nastąpił spadek o 11,8% liczby przedsiębiorstw branży spożywczej, ale wartość produkcji sprzedanej artykułów spożywczych wzrosła o 34,7%, a napojów o 4,9%. Nakłady inwestycyjne na produkcję artykułów spożywczych wzrosły o 13,6%, a na produkcję napojów zmniejszyły się o 37,0%. Przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego pełnią wiodącą rolę w produkcji żywności i zachowaniu bezpieczeństwa żywnościowego.
    The purpose of the paper is to introduce the role of agri-food industry in the context of food security in present agribusiness. Descriptive and comparative method of analysis has been used. In 2004-2014 the export value of agri-food products increased four times and the import value three times. In 2008-2015, the number of food companies decreased of 11.8% but the value of sold food products increased of 34.7% and beverage of 4.9%. Investment expenditures for food production increased of 13.6% and for beverages decreased in the number of 37.0%. Agri-food industry companies have a leading role in food production and providing of food security.
  38. István Takács
    CHARACTERISTICS OF THE HUNGARIAN AGRICULTURAL INVESTMENTS AFTER THE EUROPEAN UNION ACCESSION
    CHARAKTERYSTYKA INWESTYCJI ROLNYCH NA WĘGRZECH PO PRZYSTĄPIENIU DO UNII EUROPEJSKIEJ

    Key words: technical development, modernization, technology, capacity, competitiveness
    Słowa kluczowe: rozwój techniczny, modernizacja, technologia, wielkość, konkurencyjność
    Streszczenie/Summary
    Abstract. During the two decades after the transition the technical and technological development of the Hungarian agriculture was determined by the preparation for the EU accession and the adequacy to the performance and technological requirements of the new farm structure of the post-transition era. After the accession the quality based change of farm equipment was characteristic by modern, high performance units which were suitable to meet the requirements of the environmental sustainability, improving the competitive production of farms. In the small scale private farms the rollout of the old and depreciated tools were slower than the investments. This was unfavorable for the expected decrease of the average age of the farm assets. The research is based on the database of the censuses of the Hungarian Central Statistical Office.
    Celem artykułu jest charakterystyka inwestycji rolnych na Węgrzech po przystąpieniu do Unii Europejskiej. Na podstawie danych Węgierskiego Urzędu Statystycznego stwierdzono, że w latach poakcesyjnych starzenie się sprzętu rolniczego postępowało szybciej niż następowały inwestycje odtworzeniowe. Zakupy sprzętu wpłynęły jednak korzystnie na konkurencyjność gospodarstw i jakość produkcji.
  39. Katalin Takács-György
    CHALLENGES, CHANCES, ALTERNATIVES FOR SMES AND THE THEORY OF „DEGROWTH”
    WYZWANIA, MOŻLIWOŚCI, ALTERNATYWY DLA MŚP I TEORIA „DEGROWTH”

    Key words: sustainable development renewal, strategy, cooperation
    Słowa kluczowe: odnowienie zrównoważonego rozwoju, strategia, współpraca
    Streszczenie/Summary
    Abstract. To be successful strategic thinking from SMEs is required, they have to give appropriate answers to the changes that fit and serve the sustainable economy. It is characteristic that SMEs concentrate mainly on surviving and on daily stability, yet – despite of the frequently mentioned idea – they realize the necessity of renewal, and they are fond of innovation. The question arose: what kind of business model do we need. Future means that the reappraisal of the values based on trust, reallocation of resources, social relationships, restructuring factors of production, localization, reuse and recycling must be implemented in business strategies, showing the direction of innovation. It is important to define the role and place of the SMEs in innovation process in the context of de-growth, like innovation – imitation. Synthesis – open innovation, observation and adaptation of best practices, cooperation based on trust, participation in strategic partnerships. In the study messages of sustainable economy and ‘degrowth’ is summarized. Answers are being looked for the question: what kind of behavior and strategies are appropriate for the SMEs for successful renewal.
    Firmy z sektora MŚP muszą jak wszystkie podmioty gospodarcze adoptować sie do zmieniających sie I turbulentnych warunków otoczenia nie tylko by przetrwac, al etakże by rozwijać się. Jednak z jedna z charakterystycznych cech przedsiębiorstw z tego sektora jest nastawienie na przetrwanie i względna stabilność funkcjonowania. Mają one także świadomośc potrzeby rozwoju i wdrażania innowacji, lecz w zdecydowanie mniejszej skali. Pojawia się pytania: jaki model biznesu dziś potrzebujemy? Przyszłość oznacza ponowne oszacowanie wartości opartych na zaufaniu, realokacji zasobów, relacjach społecznych, restrukturyzacji czynników produkcji, lokalizacji, ponownego wykorzystania i recyklingu w strategiach biznesowych, wskazując kierunek innowacji. Ważne jest określenie roli i miejsca firm z sektora MŚP w procesie innowacji w kontekście postwzrostu (degrowth), podobnie jak wskazanie kierunków wdrażania innowacji. Ważne jest określenie roli firm MŚP w implementacji innowacji. Istotne jest zwrócenie uwagi na otwarte innowacje, obserwacja i adaptacja najlepszych praktyk, współpraca oparta na zaufaniu, udział w strategicznych partnerstwach. W artykule podjęto próbę określenia roli i znaczenia teorii postwzrostu w procesach zrównoważonego rozwoju. Poszukuje się odpowiedzi odpowiedzi na pytanie: jakie zachowania i strategie są odpowiednie dla MŚP w celu skutecznego rozwoju.
  40. Bożena Tańska-Hus
    Sprzedaż i dzierżawa gruntów w świetle obowiązujących regulacji prawnych
    SALE AND LEASE OF LAND IN THE LIGHT OF APPLICABLE REGULATIONS

    Słowa kluczowe: sprzedaż gruntów, dzierżawa gruntów, gospodarstwa rolnicze, ceny ziemi, czynsz dzierżawny
    Key words: sold land, leased land, family farms, the rent price land
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie dynamiki sprzedaży i dzierżawy gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Szczegółowej analizie poddano lata 2000-2015. Dokonano również interpretacji obowiązujących uregulowań prawnych w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi ZWRSP. Z badań wynika, że w początkowym okresie przekształceń własnościowych w rolnictwie dużą rolę odegrała dzierżawa rolnicza, a w późniejszych latach stopniowo wzrastała rola sprzedaży gruntów, na co miały niewątpliwie wpływ obowiązujące regulacje prawne w tym zakresie. Stwierdzono także, że czynnikiem wpływającym na sprzedaż gruntów była ich cena, a przy dzierżawie poziom czynszu dzierżawnego.
    The purpose of the article was to present the dynamics of the sale and lease of land from the State Treasury’s agricultural resources. Detailed analysis was made in 2000-2015. The interpretation of the existing regulations concerning on the trade in agricultural real estate of the State Treasury’s agricultural resources was also interpreted. Research has shown that in the initial period of ownership transformations in agriculture a large role was played by the agricultural lease. In the subsequent years, the role of land sales was gradually increasing, which was undoubtedly influenced by the current legal regulations in this area. The survey also showed that the factor influencing the sale of land is their price, and on rent the level of rent.
  41. Mirosława Tereszczuk
    Polska branża drobiarska w obliczu grypy ptaków
    POLISH POULTRY INDUSTRY IN THE FACE OF AVIAN INFLUENZA

    Słowa kluczowe: grypa ptaków, branża drobiarska, produkcja, mięso drobiowe
    Key words: avian influenza, poultry industry, production, poultry meat
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena oddziaływania wirusa grypy ptaków HPAI/H5N8 na funkcjonowanie i rozwój branży drobiarskiej w Polsce. Wirus ten pojawił się w Polsce na przełomie 2016/2017 roku (po dziesięcioletniej przerwie) i był obecny na terenie 12 województw przez 3,5 miesiąca, tj. od 4 grudnia 2016 roku do 16 marca 2017 roku. Na szeroką skalę wirus ten wystąpił w całej Europie. Pierwsze zachorowania drobiu domowego i dzikiego stwierdzono pod koniec października 2016 roku. Do połowy marca 2017 roku odnotowano już ponad 2,3 tys. ognisk tej choroby w 23 państwach UE, w tym ponad tysiąc ognisk odnotowano u drobiu. Wirus stwierdzano zarówno u drobiu utrzymywanego w systemie przyzagrodowym, jak i w chowie fermowym. Pojawienie się wirusa grypy ptaków w Polsce było czynnikiem negatywnie oddziaływującym na branżę drobiarską, powodującym straty w produkcji i ograniczenia eksportowe wprowadzone przez kraje pozaunijne. Nastąpiło spowolnienie dynamiki wzrostu produkcji sektora drobiowego w Polsce oraz zmniejszenie eksportu żywego drobiu. Było to jednak zjawisko przejściowe. Mimo zaistniałych zagrożeń systematycznie rośnie konsumpcja mięsa drobiowego w Polsce. Jest to tendencja korzystna, z punktu widzenia interesów handlowych Polski, która stała się największym producentem mięsa drobiowego w UE.
    The aim of the study is to evaluate the impact of the HPAI / H5N8 avian influenza virus on the functioning and development of the poultry industry in Poland. The virus appeared in Poland at the turn of 2016/2017 (after a 10-year break) and was present in our country (12 voivodships) for 3.5 months, ie from 4 December 2016 to 16 March 2017. On a large scale this virus has occurred across Europe. The first cases of domestic and wild poultry were found at the end of October 2016. By mid-March 2017, over 2.3 thousand. Outbreaks of this disease in 23 EU countries, including over 1 000 outbreaks, have been reported in poultry. The virus was found both in poultry kept in the poultry system and in farmyard. The appearance of the avian influenza virus in Poland was a negative factor affecting the poultry industry, resulting in production losses and export restrictions introduced by non-EU countries. There was a slowdown in the growth rate of the poultry sector in Poland and a decrease in exports of live poultry. However, this was a transitional phenomenon. Despite the threat, the consumption of poultry meat in Poland is growing steadily. This is a positive trend, from the point of view of the commercial interests of our country, which has become the largest producer of poultry meat in the EU.
  42. Paulina Trębska, Arkadiusz Gromada
    Pozyskanie i zużycie energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii w Polsce i w 28 krajach Unii Europejskiej
    ENERGY PRODUCTION AND CONSUMPTION FROM RENEWABLE SOURCES IN POLAND AND 28 COUNTRIES OF THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: energia, odnawialne źródła energii, polityka energetyczna UE
    Key words: energy, renewable energy sources, EU energy policy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie zmian w strukturze pozyskania i zużycia energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii w Polsce i w Unii Europejskiej. Odnawialne źródła energii stanowią zaledwie około 16% światowej produkcji energii. Sytuacja ta jednak z roku na rok ulega zmianie. Prym w wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych wiedzie Unia Europejska, która postawiła sobie ambitny cel, aby do 2020 roku 20% energii pozyskiwać z ekologicznych odnawialnych źródeł energii.
    The purpose of this article is to present the changes in the structure of production and consumption of energy from renewable energy sources in Poland and in the European Union. Renewable energy sources account for only about 16% of world energy production. This situation, however, from year to year changes. Prym in the use of energy from renewable sources leads the European Union, which has set itself an ambitious target that by 2020, 20% of the energy extracted from the green renewable energy sources.
  43. Tomasz Woźniakowski
    Platforma e-usług dla rolników – producentów żywności ekologicznej
    E-SERVICE PLATFORM FOR FARMERS, PRODUCERS OF BIO FOOD

    Słowa kluczowe: e-usługi, e-biznes, modele e-usług, rolnictwo, sprzedaż bezpośrednia, e-handel, rolnictwo ekologiczne
    Key words: e-services, e-business, e-services models, agriculture, direct sales, e-commerce, eco-farming
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest przedstawienie elementów koncepcyjnego modelu e-usługi dla rolnictwa, polegającej na kompleksowej organizacji sprzedaży w relacji rolnik – odbiorca indywidualny. Prototyp platformy dla rolników zweryfikowano na próbie gospodarstw oferujących produkty ekologiczne. E-usługi zostały ograniczone do prowadzenia działalności handlowej w relacji producent – konsument. To zawężenie miało związek ze specyfiką sektora bioproduktów. Na podstawie wstępnych badań stworzono prototyp platformy, który poddano badaniu wtórnemu. Można stwierdzić, że portal spotkał się z pozytywną oceną grupy docelowej użytkowników. Postuluje się dalszą pracę nad prototypem poprzez implementację wskazań wynikłych jako rezultat badań.
    The aim of this paper is to present elements of the conceptual model of e-services for agriculture, consisting in a comprehensive organization of sales process in farmer-customer relation. The platform prototype for farmers was verified on the sample of farms offering organic products. E-services have been limited to doing business in a producer – consumer. This was related to the specificity of the bio-products sector. Based on preliminary research, a prototype of the platform has been created, which has been subjected to secondary testing. It can be stated that the portal met with a positive evaluation of the target audience of users. The further work on the prototype by implementing the results of a research is recommended.
  44. Wioletta Wróblewska, Eugenia Czernyszewicz
    Poziom i zmienność cen owoców borówki wysokiej (Vaccinium Corymbosum L.) uzyskiwanych przez producenta i na rynku hurtowym w latach 2007-2016
    THE LEVEL AND PRICE VOLATILITY OF BLUEBERRY FRUITS (VACCINIUM CORYMBOSUM L.) OBTAINED BY PRODUCER AND ON THE WHOLESALE MARKET DURING 2007-2016

    Słowa kluczowe: zmienność cen, ceny producenta, ceny na rynku hurtowym, borówka wysoka
    Key words: price volatility, producer prices, prices on wholesale market, blueberry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena poziomu i zmienności cen owoców borówki wysokiej uzyskiwanych w gospodarstwie (hurtowa sprzedaż na rynek krajowy i eksport) i na rynku hurtowym w latach 2007-2016 w kontekście wyboru kanału dystrybucji. Przeanalizowano poziom, kierunek i nasilenie zmian cen. Z przeprowadzonych badań wynika, że ceny borówki wysokiej na poziomie producenta charakteryzowały się większymi wahaniami z roku na rok niż na rynku hurtowym. Ceny uzyskiwane przez badanego producenta w sprzedaży krajowej miały znacznie niższy poziom niż w eksporcie oraz na rynku hurtowym, średnio w badanym okresie stanowiły jedynie 69% ceny eksportowej i 52% ceny na rynku hurtowym. Niezależnie od miejsca powstania, najwyższą cenę za owoce uzyskiwano we wrześniu, a najniższą w sierpniu, czyli miesiącu największej podaży tych owoców na rynku.
    The aim of the study was to assess the level and volatility of prices of blueberry obtained in the farm (in wholesale on the domestic market and in export) and on the wholesale market during 2007-2016, due to choice of distribution channel. The level, direction and intensification of price changes were analyzed. The study shows that the prices of blueberry at the producer level were characterized by greater volatility than the wholesale market. Prices obtained by the producers on wholesale on the domestic market were significantly lower than in exports and in the wholesale market, on average in the analyzed period accounted for only 69% of the export price and 52% of the wholesale market price. Regardless of where the price comes from,the highest price for fruits was obtained in September, and the lowest in August, which is the month of the largest supply of fruits on the market.
  45. Rafał Wyszomierski, Piotr Bórawski, Krzysztof Jankowski, Krzysztof Zalewski
    Przestrzenne zróżnicowanie produkcji biomasy w Polsce
    SPATIAL DIVERSIFICATION OF BIOMASS PRODUCTION IN POLAND

    Słowa kluczowe: biomasa, słoma, drewno, rośliny energetyczne, biogazownia, lokalizacja
    Key words: biomass, straw, wood, energy crops, biogas, location
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono potencjał i możliwości rynku biomasy w Polsce oraz przestrzenne możliwości wykorzystanie tego surowca. Wskazano źródła i pochodzenie biomasy z uwzględnieniem zalet i wad dla dalszego jej wykorzystywania oraz uwzględniono zróżnicowanie i zastosowanie jej na potrzeby lokalne. Biomasa oparta na substratach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, przyczynia się do rozwoju sektora energetycznego na terenie całego kraju. Oszacowany potencjał techniczny biomasy jest mocno zróżnicowany regionalnie, co stanowi niekiedy powód ograniczenia produkcji tego surowca. W toku analiz wykorzystano metody tabelaryczne, opisowe i graficzne. Do prezentacji wyników wykorzystano metody tabelaryczne, graficzne i opisowe.
    The article presents the potential and possibilities of the biomass market development in Poland and the spatial possibilities of the use of this raw material. The source and origin of biomass were indicated, taking into account the advantages and disadvantages for its further use and take into account the diversity and apply it to local needs. Biomass based on substrates of plant and animal contributes to the development of the energy sector throughout the country. In the course of the analysis tabular, graphical and descriptive methods were used.
  46. Marek Zieliński
    Efektywność gospodarstw rolnych uczestniczących w działaniu „Zalesianie gruntów rolnych” w ramach PROW 2004-2006 na tle gospodarstw pozostałych w latach 2004-2013
    EFFICIENCY OF FARMS PARTICIPATED IN THE MEASURE AFFORESTATION OF AGRICULTURAL LAND UNDER RDP 2004-2006 AND REMAINING FARMS IN THE YEARS 2004-2013

    Słowa kluczowe: gospodarstwo rolne, działanie „Zalesianie gruntów rolnych”, Polski FADN, dochód z gospodarstwa rolnego
    Key words: farm, measure “Afforestation of agricultural land”, Polish FADN, family farm income
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena porównawcza potencjału produkcyjnego, organizacji produkcji, efektywności ekonomicznej i możliwości inwestycyjnych dwóch grup gospodarstw rolnych z tych samych gmin, które prowadziły nieprzerwanie rachunkowość dla Polskiego FADN w latach 2004-2013. Pierwszą z nich stanowiły gospodarstwa, które prowadziły zalesienia w ramach działania „Zalesianie gruntów rolnych” w PROW 2004-2006 (gospodarstwa beneficjentów), natomiast drugą gospodarstwa pozostałe, które w analizowanym okresie nie korzystały z działania zalesieniowego. Stwierdzono, że gospodarstwa beneficjentów na tle gospodarstw pozostałych miały mniejszą powierzchnię użytków rolnych i w mniejszym stopniu korzystały z dzierżawy ziemi. Miały także gorsze techniczne wyposażenie pracy i mniejszy dochód z gospodarstwa rolnego. Gospodarstwa te, tak jak pozostałe gospodarstwa, miały dodatnią stopę reprodukcji majątku trwałego. Niemniej jednak, w gospodarstwach beneficjentów skala inwestycji na zakup nowych środków trwałych była mniejsza niż w gospodarstwach pozostałych.
    The aim of this paper was comparative assessment of production potential, organization of production, economic efficiency and investment abilities of two group of farms from the same communities that collected data for Polish Farm Accountancy Data Network (FADN) in the years 2004-2013. The first group was farms that participated in the measure Afforestation of agricultural land under RDP 2004-2006 (beneficiary farms), while the second group was remaining farms that didn’t participate in this measure in the analyzed period. It was found that beneficiary farms in comparison to remaining farms characterized smaller utilized agricultural area (UAA) lower share of rented area and higher share of own UAA with the worst quality of soil. Moreover they had worse technical equipment of labour and lower family farm income. However, beneficiary farms like remaining farms had positive rate of reproduction fixed assets but their scale of investment was lower.