1. Patrycja Beba, Walenty Poczta, Ewa Kiryluk-Dryjska
    Ewolucja kierunków wsparcia wsi i rolnictwa w Polsce środkami Wspólnej Polityki Rolnej o charakterze strukturalnym
    EVOLUTION OF DIRECTIONS OF SUPPORT FOR AGRICULTURE AND RURAL AREAS IN POLAND BY CAP’S STRUCTURAL FUNDS

    Słowa kluczowe: priorytety WPR, PROW, klasyfikacja działań
    Key words: priorities of the CAP, RDP, classification of measures
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie kierunków zmian wykorzystania środków wspólnej polityki rolnej o charakterze strukturalnym w Polsce w latach 2004-2020 przez analizę struktury finansowania celów wyznaczonych przez priorytety PROW 2014-2020. Dokonano klasyfikacji działań programów strukturalnych skierowanych na rozwój wsi i rolnictwa w Polsce. Klasyfikacji dokonano poprzez przypisanie działań analizowanych programów do 6 priorytetów PROW 2014-2020. Następnie przedstawiono strukturę finansowania wyróżnionych celów w okresach wyznaczanych przez kolejne perspektywy finansowe UE. Stwierdzono, że polityka strukturalna WPR jest polityką ewoluującą i podatną na zmienia­jące się potrzeby wsi i rolnictwa, jednak w polskich warunkach cechuje się ona dużą stabilnością. Z polskiego punktu widzenia, od momentu akcesji do UE w realizacji tej polityki podstawowe znaczenie ma zwiększanie konkurencyjności rolnictwa.
    The aim of this paper was to determine the directions of changes in the use of the CAP structural funds in Poland in the years 2004-2020. First, classification of the measures of structural programs destined for the development of rural areas in Poland was made. The classification was based on assigned the measures of the programs to the six priorities of the RDP 2014-2020. Next, the analysis was used to present the structure of funding designated goals in the next financial perspectives of the EU.
  2. Anna Bisaga
    Zakorzenienie gospodarstw rolnych w lokalnych (regionalnych) systemach biobiznesu – uwarunkowania instytucjonalne w województwie opolskim
    EMBEDDING OF AGRICULTURAL HOLDINGS IN LOCAL (REGIONAL) SYSTEMS OF BIO-BUSINESS – THE INSTITUTIONAL CONDITIONS IN OPOLE PROVINCE

    Słowa kluczowe: biogospodarka, zrównoważony rozwój, inteligentna specjalizacja regionu, sieciowe struktury regulacyjne, gospodarstwo rolne
    Key words: bio-economy, sustainable development, intelligent specialization of regions, network-based regulatory structures, agricultural farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest wskazanie na rolę instytucji w kreowaniu lokalnych (regionalnych)biobiznesów. Lokalne biobiznesy opierają się na unikatowym wykorzystaniu zarówno standardowych, jak i specyficznych zasobów terytoriów, w których są zakładane. Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem trzech wymiarów transformacji europejskiego modelu rolnictwa: regulacji środowiskowych, dyfuzji wiedzy i informacji oraz powiązań międzyorganizacyjnych i społecznych. Na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych zidentyfikowano stopień zakorzenienia instytucji zarządzających powstaniem biogospodarki w sieciach społecznych użytkowników towarowych gospodarstw rolnych w województwie opolskim. Praca ma charakter poznawczy i częściowo diagnostyczny.
    Local bio-businesses are founded on unique making use of both standard and specific resources of territories on which they are established. The aim of the paper is to point to the role of institutions in creating local/regional bio-businesses. The analysis was conducted on the basis of three dimensions of the transformation of European model of agriculture: environmental regulations, dissemination of knowledge and information, inter-organizational and social connections. The degree of rooting of institutions which manage the establishment of bio-economy in social networks of users of agricultural holdings in Opole Province was identified on the basis of survey research. The work is of the cognitive and, partially, diagnostic character.
  3. Małgorzata Błażejowska
    Instrumenty systemu wsparcia energetyki prosumenckiej
    INSTRUMENTS OF THE SUPPORT SYSTEMS OF PROSUMERS’ ENERGY

    Słowa kluczowe: mikroinstalacje, prosument, odnawialne źródła energii, wsparcie
    Key words: microinstallation, prosumer, renewable energy sources, support
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono rynek mikroinstalacji w Polsce, przepisy prawne regulujące instrumenty systemu wsparcia energetyki prosumenckiej oraz wyniki wstępnej analizy opłacalności instalacji. W Polsce od 2013 roku następuje dynamiczny rozwój mikroinstalacji OZE podłączonych do sieci. Na koniec marca 2016 roku było ich około 7,2 tys. o łącznej mocy ponad 47 MW. Wśród nich zarówno pod względem liczby (94%), jak i mocy (80%) zdecydowanie dominowały elektrownie fotowoltaiczne. Znowelizowana ustawa o OZE wprowadziła nowy system wsparcia dla prosumentów w postaci opustów. Ze wstępnej analizy opłacalności instalacji PV o mocy 3 kW w domu jednorodzinnym przedstawionej w trzech wariantach wynika, że jest on korzystny pod względem ekonomicznym dla inwestorów tylko przy dodatkowym wsparciu inwestycyjnym.
    The artilcle presents the market for microinstallations in Poland, the legal provisions governing instruments of support system prosumer energy and preliminary analysis of the profitability of the installation. In Poland, from 2013 on grows up rapidly the development of microinstallations connected to the energy network. At the end of March 2016 there were about 7,2 thousand with a total power of over 47 MW. Among them, in terms of quantity (94%) and power (80%) strongly dominated photovoltaic power plants. The amended law on renewable energy sources has introduced a new support system for prosumers in the form of discounts. The preliminary analysis of the profitability of PV installations with a power 3 kW in a single family home presented in three variants shows that it is economically advantageous for investors only with additional support investment.
  4. Tadeusz Filipiak
    Handel zagraniczny owocami i przetworami w Polsce w latach 2004-2014
    FOREIGN TRADE OF FRUITS AND THEIR PRESERVES IN POLAND IN THE YEARS 2004-2014

    Słowa kluczowe: handel zagraniczny, owoce i ich przetwory, UE
    Key words: foreign trade, fruits and their preserves, EU
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie zmian w polskim handlu zagranicznym owocami i ich przetworami w latach 2004-2014. Źródła danych wtórnych pochodziły głównie z analiz rynkowych IERiGŻ-PIB, danych GUS, FAMMU/FAPA, ARR i innych. Na podstawie metod statystyki opisowej określono zmiany ilościowe i wartościowe eksportu i importu owoców świeżych i przetworzonych. Scharakteryzowano ilościową i wartościową strukturę eksportu oraz importu owoców i ich przetworów, w tym strukturę geograficzną.
    The paper presents the changes in Polish foreign trade of fruits and their preserves in the years 2004-2014. Export and import of fruits and their products during the period fluctuated, ie. after periods of growth followed by declines. Export and import of fruits and their products in the period increased, the more their growth was observed in terms of value. In the structure of exports of fresh fruits dominated by apples, processed and frozen concentrated juices, mainly apple juice. The main recipient of Polish fruits of their preparations were EU countries, including the EU-15. In the structure of imports of fresh bananas dominated, and in the import of processed fruit juices concentrated. The main suppliers were the EU countries, mainly Germany, Spain and Italy. The introduction of the embargo by the Russian Federation on 1 August 2014 resulted in a decline in exports of fresh fruit in terms of volume and value, mainly apples. Extension of the embargo for manufacturers will mean continued problems with selling products. The embargo should speed up structural changes in the fruit and vegetable market, changes in the structure of Polish varietal fruit and vegetables, as well as the consolidation processes in the Polish fruit and vegetable sector.
  5. Wojciech Gotkiewicz, Tomasz Klimecki
    Działania prośrodowiskowe w gospodarstwach rolnych ze szczególnym uwzględnieniem programu rolnośrodowiskowego
    PRO-ENVIRONMENT ACTIVITIES IN AGRICULTURAL HOLDINGS WITH THE EMPHASIS ON AGRI-ENVIRONMENTAL PROGRAMS

    Słowa kluczowe: rolnictwo, gospodarstwo rolne, działania prośrodowiskowe, program rolno-środowiskowy
    Key words: agriculture, farm, pro-environment activities, agri-environmental program
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest analiza funkcjonowania gospodarstw rolnych z terenu powiatu ostródzkiego, w których realizowany jest program rolnośrodowiskowy. Badania terenowe przeprowadzono w 2015 roku i objęto nimi 62 losowo wybranych beneficjentów programu. Badania wykazały, że program rolnośrodowiskowy realizowany był przede wszystkim w dużych gospodarstwach (o powierzchni przewyższającej średnią w kraju i w województwie warmińsko-mazurskim). Rolnicy przystępując do programu w zdecydowanej większości kierowali się kwestiami finansowymi. Jedynie nieliczni deklarowali, że znaczenie miała również ochrona środowiska. Do najczęściej wybieranych pakietów należały „Ochrona gleb i wód” i ,,Rolnictwo zrównoważone”. W tym przypadku również największe znaczenie miały względy ekonomiczne, w tym względna łatwość realizacji wymaganych działań. W żadnym z gospodarstw nie były prowadzone badania nad środowiskowymi efektami programu.
    The aim of this dissertation was to analyze and evaluate the functioning of farms in which agri-environmental program has been implemented. Field studies were carried out in 2015 in the Ostróda district and and covered the 62 beneficiaries of the program. Studies have shown that the agri-environmental program was implemented primarily in relatively large households (with an area exceeding the average in the country and in the Warmia and Mazury voivodeship). Farmers joining the program in most guided by financial issues. Only a few declared that importance was also protection of the environment. To the most popular packages were „Soil and water protection” and ,,Sustainable Agriculture”. In this case, the most significant were the economic considerations including the relative ease of implementation of the required measures. None of the farms were not conducted research on the environmental effects of the program.
  6. Anna Grontkowska
    WYBRANE ASPEKTY BIOGOSPODARKI W GOSPODARSTWACH O DUŻYM OBSZARZE
    CHOSEN ASPECTS OF THE BIO-ECONOMY IN LARGE FARM HOLDINGS

    Słowa kluczowe: biogospodarka, gospodarstwa duże, zasoby ziemi, doradztwo
    Key words: bio-economy, large farm holdings, resources, consulting
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie znaczenia gospodarstw o powierzchni 100 i więcej ha w polskim rolnictwie. Na podstawie danych statystycznych wskazano, że udział tych gospodarstw w liczbie gospodarstw ogółem zmienił się nieznacznie (nie przekracza 1%), zagospodarowują zaś one ponad 1/5 powierzchni użytkowanej rolniczo. Rolnicy prowadzący duże gospodarstwa wykazywali znaczną aktywność w zakresie wdrażania nowoczesnych rozwiązań i korzystania z doradztwa. W 2013 roku prawie 70% rolników prowadzących duże gospodarstwa deklarowało korzystanie ze wsparcia w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), a 65% gospodarstw wskazywało korzystanie z doradztwa specjalistów, w tym 55,4% dotyczącego ochrony roślin i 40,2% nawożenia, a 28,8% możliwości korzystania z PROW.
    The aim of the study is to show the importance of farms with an area of 100 ha and more in Polish agriculture. On the basis of statistical data indicated that the share of households in the total number of farms has changed slightly (less than 1%), while they are managing more than 1/5 of the area used for agriculture. Farmers with large holdings showed significant activity in terms of implementation of modern solutions and the use of advisory services. In 2013, nearly 70% of farmers, large farms declared the use of support under the PROW, and 65% of households indicated the use of the advice of professionals, including 55.4% for the protection of plants and fertilization 40.2% and 28.8% possibilities using PROW.
  7. Marek Gugała, Krystyna Zarzecka, Krzysztof Kapela, Ewa Krasnodębska, Anna Sikorska
    Porównanie opłacalności Produkcji kukurydzy na ziarno i cele energetyczne
    COMPARISON OF PROFITABILITY OF CORN PRODUCTION FOR GRAIN AND ENERGY

    Słowa kluczowe: kukurydza, opłacalność, biogaz
    Key words: corn, profitability, biogas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było porównanie opłacalności trzech wariantów technologii produkcji kukurydzy na ziarno suche, na ziarno mokre z przeznaczeniem do gorzelni oraz na kiszonkę z wykorzystaniem jej na cele energetyczne jako wsadu do biogazowni. Największe plony uzyskano w 2014 roku: 9,7 t/ha ziarna suchego, 11,5 t/ha ziarna mokrego oraz 55,0 t/ha kiszonki z przeznaczeniem na biogaz. Nadwyżka bezpośrednia z produkcji kukurydzy wynosiła od 672,9 zł/ha w 2015 roku (kukurydza na kiszonkę z przeznaczeniem na biogaz) do 4308,8 zł/ha w 2013 roku (kukurydza na ziarno suche) i była determinowana przez kierunek produkcji kukurydzy i lata badań. Dochód z jej produkcji łącznie z dopłatami bezpośrednimi wynosił od -2,6 zł/ha w 2015 roku (uprawa na ziarno suche) do 3060,3 zł/ha w 2013 roku (uprawa na kiszonkę na biogaz). Najwyższy wskaźnik opłacalności produkcji w badanych latach osiągnięto przy uprawie kukurydzy na ziarno mokre.
    The aim of this study was to compare the profitability of traditional cultivation of corn for grain dry, wet for the purpose to distilleries and the cultivation of corn silage using it for energy purposes as feedstock for the biogas plant. The highest yields were obtained in 2014: 9.70 t ha dry grain, 11.50 t/ha of wet grain and 55 t/ha of silage for the purpose of biogas. Gross margin of 1 ha of maize ranged from: 67.90 PLN/ha in 2015 (corn for silage into biogas) to 4308.80 PLN/ha (dry grain maize) in 2013, and was determined by the direction of growing corn and years of research. The income from 1 ha of crops including direct payments ranged from -2.60 PLN/ha in 2015 (the cultivation of grain dry) to 3060.30 PLN/ha in 2013 (crop silage into biogas). The biggest indicator of profitability over the years studied was achieved in the cultivation of corn for grain wet.
  8. Agnieszka Jakubowska
    Starzenie się zasobów pracy na obszarach wiejskich – analiza regionalna
    AGING OF THE LABOUR FORCES IN RURAL AREAS – REGIONAL ANALYSIS

    Słowa kluczowe: starzenie się zasobów pracy, obszary wiejskie, rynek pracy
    Key words: aging of the labour force, rural areas, labour market
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena wpływu procesów demograficznych na regionalne rynki pracy, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki tych procesów na obszarach wiejskich. Oceny tej dokonano na podstawie wyników badań przestrzennego zróżnicowania w poziomie wskaźników aktywności zawodowej oraz zatrudnienia w grupie osób w wieku 50+. Wykorzystując dane statystyczne na poziomie NTS-2, wskazano na charakter badanych procesów w skali województw w Polsce. Podkreślono odrębność reakcji obszarów wiejskich i miejskich na zjawisko starzenia się zasobów pracy.
    The aim of the study was to evaluate the impact of demographic processes on the regional labour market, with particular emphasis on the specifics of these processes in rural areas. The analysis was based on a study of differentiation in the level of labour force participation rates and employment among people aged 55+. Using statistical data at NUTS 2 level indicated on the nature of the investigated processes at regional level.
  9. Agnieszka Judzińska
    Konkurencyjność cenowa polskiego sektora mleczarskiego w Unii Europejskiej
    PRICE COMPETITIVENESS OF POLISH DAIRY MARKET IN THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: konkurencyjność, ceny, rynek mleka, przetwórstwo, konsument
    Key words: competiveness, prices, dairy market, processing, consumer
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Artykuł stanowi próbę oceny poziomu konkurencyjności cenowej polskiego sektora mleczarskiego na rynku UE. Szczególną uwagę zwrócono na stan przewag cenowych polskich producentów w odniesieniu do głównych unijnych konkurentów, tj. największych producentów i eksporterów mleka, a także przetwórców. Zakres czasowy analizy obejmuje lata 2012-2015. W kreowaniu przewag konkurencyjnych w sektorze mleczarskim istotną rolę odgrywają ceny. Potwierdza to zarówno analiza cen uzyskiwanych przez producentów rolnych, które w Polsce są nadal niższe niż w większości krajów UE-15, jak i analiza cen uzyskiwanych w dalszych ogniwach łańcucha żywnościowego. Można przypuszczać, że w najbliższych latach krajowym producentom mleka oraz jego przetworom uda się utrzymać przewagi cenowe względem rynku wspólnotowego, jednak będą się one powoli zmniejszać.
    The paper is an attempt to assess the level of competitiveness of Polish dairy sector in the European Union market. Special attention has been paid to the state of the Polish producers price advantage relative to the EU’s main competitors, ie. the largest producers and exporters of milk and dairy products in the European Union. The study covered the years 2012-2015. In creating competitive advantage in the Polish dairy sector prices play vital role. This is indicated by both the analysis of market prices of basic products, of dairy sector. Which are lower in Poland than in the EU-15 countries, as well as analysis of prices in the following long of the food chain. In the future, it is expected that Polish dairy producers manage to maintain a price advantage in the EU market, however their level will be systematically reduced.
  10. Tomasz Kacprzak, Iwona Kukulak-Dolata
    Wpływ inwestycji infrastrukturalnych na rozwój zrównoważony miasta Biała Podlaska
    THE IMPACT OF INFRASTRUCTURE INVESTMENT ON THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF BIAŁA PODLASKA

    Słowa kluczowe: rozwój zrównoważony, infrastruktura, miasto Biała Podlaska
    Key words: sustainable development, infrastructure, Biała Podlaska city
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Istotą artykułu jest próba zweryfikowania hipotezy o pozytywnym wpływie inwestycji infrastrukturalnych na rozwój zrównoważony miasta Biała Podlaska. W tym celu dokonano analizy wybranych inwestycji realizowanych przez miasto Biała Podlaska w latach 2010-2015. Przeprowadzono również badanie (wywiad swobodny) z zastępcą prezydenta miasta, którego celem była weryfikacja poszczególnych inwestycji pod kątem spełniania przesłanek rozwoju zrównoważonego Wyniki badania wskazują, że największe inwestycje realizowane przez miasto zasadniczo wpisują się w ideę zrównoważonego rozwoju, jednak w niektórych przypadkach uzasadnienia co do spełnienia wszystkich jego przesłanek pozostawiają pewne wątpliwości.
    The paper is an attempt to verify the hypothesis about the positive effects of infrastructure investments on sustainable development of Siedlce city. For this purpose an analysis of selected investment by the city of Siedlce in 2010-2015. Also conducted a study (free interview) with a spokesman for the Office of the City of Siedlce, the aim of which was to verify the individual investments to satisfy the conditions for sustainable development results showed that the biggest investment by the city of Siedlce actually fit in with the idea of sustainable development.
  11. Tomasz Kijek, Piotr Chojnacki
    Ocena zdolności krajów Unii Europejskiej do tworzenia i wykorzystania wiedzy na potrzeby biogospodarki
    THE ANALYSIS OF EU COUNTRIES POTENTIAL TO KNOWLEDGE PRODUCTION AND USE FOR BIOECONOMY PURPOSES

    Słowa kluczowe: biogospodarka oparta na wiedzy, prace badawczo-rozwojowe, patenty, kapitał ludzki
    Key words: knowledge based bioeconomy, research and development, patents, human capital
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena zdolności krajów UE do tworzenia i wykorzystania wiedzy na potrzeby biogospodarki. Do realizacji sformułowanego celu wykorzystano metodę klasyfikacji obiektów wielowymiarowych, tj. miarę rozwoju Hellwiga. Wśród cech opisujących potencjał poszczególnych krajów w zakresie generowania i absorpcji wiedzy o odnawialnych zasobach biologicznych i możliwościach ich wykorzystania w wytwarzaniu bioproduktów wyróżniono trzy grupy zmiennych. Zaliczono do nich: kapitał ludzki, działalność B+R oraz prawa własności przemysłowej. Wyniki porządkowania krajów oraz ich grupowanie pozwoliły na wskazanie czterech skupień, które obejmowały państwa o różnym poziomie rozwoju biogospodarki opartej na wiedzy. Uzyskane wyniki wskazują, że najwyższy potencjał do rozwoju biogospodarki opartej na wiedzy mają takie państwa, jak Niemcy i Wielka Brytania, najmniejszy zaś potencjał rozwojowy charakteryzuje Estonię i Litwę.
    The aim of the paper was to assess the capacity of EU countries to produce and use of knowledge for the purpose of bioeconomy. In order to fulfill the formulated aim a Hellwig’s method was applied. The potential of particular countries to creation and absorption of knowledge on renewable biological resources and possibilities of their use in production of bioproducts was described by three groups of variables. They include: human capital, research and development activity and industrial property rights. The results of linear ordering of countries and their grouping allowed the authors to distinguish four clusters which consist of countries at different level of knowledge based bioeconomy development. The results indicate that the highest potential to develop knowledge based bioeconomy has Germany and Great Britain.On the over hand Estonia and Lithuania has the smallest potential in this field.
  12. Anna M. Klepacka, Monika Bagińska
    CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF RURAL AREAS
    SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU A ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH

    Key words: corporate social responsibility, sustainability, RES, rural development
    Słowa kluczowe: społeczna odpowiedzialność biznesu, zrównoważony rozwój, OZE, rozwój obszarów wiejskich
    Streszczenie/Summary
    Abstract. This study focuses on presenting the investment in the renewable energy installations and the legal form of beneficiaries aided by the EU funds to show the effects of undertakings consistent with the sustainable development as reflected in Corporate Social Responsibility implemented in rural areas of the Podlaskie Voivodeship. CSR is closely linked to the sustainable development because of its overriding goal that such development satisfies needs of this generation without jeopardizing the possibility of satisfying needs of future generations. Most projects related to renewable energy installations were realised by beneficiaries qualified as partnerships and natural persons conducting business activity (54 entities). In the Podlaskie Voivodeship, solar energy installations were most commonly funded (84) through the end of 2015. In the years 2007-2013, a total of PLN 356 853 658 was allocated to the issues connected with renewable energy development, including 45% for solar energy. The level of EU subsidy totalled PLN 174 575 220, including 55% spent on solar energy use projects.
    Podjęto próbę prezentacji poziomu zrealizowanych inwestycji OZE przez poszczególne formy prawne beneficjentów korzystających z funduszy UE, jako efekt działań zrównoważonego rozwoju uwzględniających ideę wdrożenia CSR na obszarach wiejskich na przykładzie województwa podlaskiego. CSR jest ściśle związana ze zrównoważonym rozwojem, gdyż jej nadrzędnym celem jest wkład w taki rozwój, który zaspokaja potrzeby obecnego pokolenia, nie zagrażając możliwościom zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń. Większość projektów dotycząca OZE zrealizowana została przez beneficjentów w układzie partnerskim i przez przedsiębiorców (54 projekty). W województwie podlaskim najczęściej finansowano projekty z zakresu energii słonecznej (84) do końca 2015 roku. W latach 2007-2013 przeznaczono ogółem 356 853 658 zł na cele rozwoju OZE, w tym 45% na energię słoneczną. Wielkość dotacji ze środków UE wyniosła 174 575 220 zł, w tym 55% na projekty użytkujące energię słoneczną.
  13. Ewa Koreleska, Katarzyna Chwal
    Ocena dostępności żywności ekologicznej w wybranych punktach sprzedaży w Bydgoszczy
    ASSESSMENT OF AVAILABILITY OF ORGANIC FOOD IN SELECTED SALE POINTS IN BYDGOSZCZ

    Słowa kluczowe: żywność ekologiczna, produkt ekologiczny, rolnictwo ekologiczne, sklepy przedsiębiorstwo ekologiczne, asortyment
    Key words: organic food, organic product, ecological agriculture, stores, organic enterprises, assortment
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena dostępności żywności ekologicznej w wybranych punktach sprzedaży w Bydgoszczy. Hipoteza badawcza zakładała, że w większości analizowanych punktów handlowych występuje deficyt produktów ekologicznych. Główne bariery zakupu żywności ekologicznej to wysoka cena oraz ograniczona dostępność tej kategorii produktów w Bydgoszczy. Podczas badań wykorzystano dwie metody gromadzenia informacji – obserwację oferty asortymentowej w punktach sprzedaży oraz ankietę internetowa przeprowadzoną wśród mieszkańców Bydgoszczy. Przygotowano dwa narzędzia badawcze – kwestionariusz ankiety oraz dzienniczek obserwacji. Badania zrealizowano w grudniu 2013 i styczniu 2014 roku. Stwierdzono, że na rynku bydgoskim występuje przede wszystkim deficyt takich produktów ekologicznych jak: mięso i jego przetwory, przetwory rybne, świeże owoce i warzywa, herbata, kawa, kakao, miód, cukier i wyroby cukiernicze oraz pieczywo.
    The paper was to assess availability of organic food in selected sale points in Bydgoszcz. The research hypothesis assumed that, in the majority of analysed sale points we can observe the shortfall of organic products. Main barriers of purchasing organic food include: high price and limited availability of the category of products in Bydgoszcz. During research there were used two methods of gathering information - observation of the assortment offer in the sale points and the internet survey conducted in among the inhabitants of Bydgoszcz. There were prepared two research tools - a survey and an observation log. The research was conducted in December 2013 and January 2014. It was noticed that the market in Bydgoszcz lacks such organic products as: meat, long-life products, fresh fruit and vegetables, tea, coffee, cacao, honey, sugar and confectionery and pastry.
  14. Krisztián Kovács, István Szűcs
    Measuring of the Hungarian dairy farms efficiency
    POMIAR EFEKTYWNOŚCI WĘGIERSKICH PRODUCENTÓW MLEKA

    Key words: dairy farms, efficiency, partial efficiency indicators, business economics, Hungary
    Słowa kluczowe: gospodarstwa mleczne, wydajność, cząstkowe współczynniki efektywności, ekonomia biznesu, Wegry
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The general objective of my research was to explore the main indicators of the dairy sector in Hungary, and then define and systematize their efficiency and the factors relevant concerning dairy farms. Moreover, my objective is to introduce the most commonly used methods for measuring efficiency, which can explore hidden reserves within the sector. Based on the secondary database (FADN), I created a partial efficiency index system of economic efficiency in four main economic areas (capital, production costs, human resources, livestock) which were characterized by using dairy farms efficiency differences of different size, year and legal form categories. The model input variables comes from Hungarian FADN database. I confirmed that the used efficiency methods (partial indicators) for measuring complex efficiency level were higher in my sample in the case of the large-sized farms than the for small and medium-sized farms.
    Na podstawie danych FADN dokonano oceny efektywności ekonomicznej gospodarstw mleczarskich na Węgrzech. Przedstawiono najczęściej stosowane metody pomiaru efektywności, które można stosować do oceny rezerw w tym sektorze. Określono system wskaźników efektywności ekonomicznej w czterech głównych obszarach gospodarczych (kapitał, koszty produkcji, zasoby ludzkie, zasoby zwierzęce). Użyto je do scharakteryzowania gospodarstw mlecznych pod względem różnej wielkości i formy prawnej. Stwierdzono, że przy zastosowaniu wskaźnika złożonego większą efektywnością charakteryzowały się gospodarstwa większe niż średnie lub mniejsze.
  15. Olena Kulykovets, Anna Kudlińska-Chylak, Hanna Górska-Warsewicz
    Zachowania konsumenckie w zakresie zakupów grupowych
    CONSUMER BEHAVIOR IN SHOPPING ARRANGED GROUP

    Słowa kluczowe: e-commerce, trendy konsumenckie, zakupy grupowe, e-konsument
    Key words: e-commerce, consumer trends, group buying, e-consumer
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Trendy w zachowaniach konsumentów narzucają obecnie nowe zasady funkcjonowania. Konsument przechodząc z fazy kryzysu do fazy postrecesyjnej stał się bardziej oszczędny, a każdy jego zakup jest przemyślany i weryfikowany. Nowe trendy stają się także inspiracją do innowacji. Jedną z takich innowacji obecnie na rynku są portale internetowe zakupów grupowych, które coraz bardziej popularne stały się jedną z dominujących form zakupów e-commerce. Badaniem objęto analizę popularności zakupów grupowych. Przedstawiono w ujęciu ilościowym różne formy zakupów, znajomość serwisów zakupów grupowych oraz preferowane grupy produktowe nabywane z udziałem tych serwisów.
    Trends in consumer behavior impose new principles of functioning. The consumer moves from the phase of crisis to the phase of post crisis has become more frugal and each of its purchase is considered and verified. New trends are an inspiration for the innovation. One of such innovations on the market today are group buying portals. Increasingly popular, they have become one of the dominate forms of e-commerce purchases. The study includes an analysis of popularity of the group buying. Presented in terms of volume various forms of shopping, knowledge of group buying websites and preferred product groups purchased via these sites.
  16. Agnieszka Kurdyś-Kujawska
    Ekspozycja gospodarstw rolnych na ryzyko pogodowe a skłonność rolników do uczestnictwa w systemie ubezpieczeń rolnych
    EXPOSITION OF FARMS TO WEATHER RISK AND FARMERS’ TENDENCY TO PARTICIPATE IN THE SYSTEM OF AGRICULTURAL INSURANCES

    Słowa kluczowe: ryzyko pogodowe, ekspozycja na ryzyko, ubezpieczenia rolne
    Key words: weather risk, exposition to risk, agricultural insurance
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena skłonności rolników do uczestnictwa w systemie ubezpieczeń rolnych ze względu na stopień narażenia gospodarstw rolnych na określone ryzyko pogodowe. W pierwszym etapie badań zidentyfikowano postrzeganie ryzyka przez rolników z regionu Pomorza Środkowego. W drugim etapie wskazano związek między poziomem narażenia gospodarstw rolnych na określone ryzyko pogodowe a posiadaniem ubezpieczenia oraz określono siłę tego związku. Wykorzystano dane empiryczne uzyskane w badaniach ankietowych na grupie rolników z regionu Pomorza Środkowego. Do zbadania siły związku między poziomem narażenia gospodarstwa rolnego na określone ryzyko pogodowe a skłonnością rolników do zakupu ubezpieczeń zastosowano miernik natężenia związku statystycznego V-Cramera oparty na statystyce chi-kwadrat. Udowodniono statystycznie istotny wpływ na decyzje rolników o zakupie ubezpieczeń takich zagrożeń, jak: grad, susza, pożar, nadmierne opady atmosferyczne, deszcze nawalne, przymrozki wiosenne i ujemne skutki przezimowania.
    The purpose of the article was an assessment of the tendency on the part of farmers to participate in the system of agricultural insurances in relation to the degree of the farms’ exposition to specified weather risk. On the first stage of the research, the perception of risk by farmers from the Middle Pomeranian region was identified. On the second stage, connections between the level of farms’ exposition to specified weather risk and possession of an insurance policy was indicated and the strength of this connection was determined. Empirical data was used in the study that was obtained in the course of questionnaire surveys carried out on a group of farmers from the region of the Middle Pomerania. In order to examine the strength of connections between the level of exposition of a farm to specified weather risk and the farmers’ tendency to purchase insurance policies, the Cramer’s statistic relationship intensity measure based on chi-squarestatistics was used. Statistically significant influence of risks was proved, i.e. hailstones, drought, fire, excessive atmospheric precipitations, torrential rains, spring slight frosts and negative effects of wintering on decisions taken by farmers related to the purchase of insurance policies.
  17. Viktória Kurmai
    Market competition and concentration in the global market of apple juice concentrate concerning Hungary, Poland and China
    KONCENTRACJA I KONKURENCJA NA GLOBALNYM RYNKU KONCENTRATU JABŁKOWEGO W ODNIESIENIU DO WĘGIER, POLSKI I CHIN

    Key words: competition, concentration, apple jouce concentrate, Hungary, Poland, China
    Słowa kluczowe: konkurencja, koncentracja, koncentrat soku jabłkowego, Węgry, Polska, Chiny
    Streszczenie/Summary
    Abstract. This study examined the market competition and concentration in the global market of apple juice concentrate. To determine comparative advantages, RCA index was used. Among the three studied countries, China is the most competitive, Hungary is in the second place, and Poland has the lowest relative competitiveness. To determine market concentration, Herfindahl-Hirschman-index was applied. Based on it – excluding the high Chinese market share between 2006 and 2010 – the global market of apple juice concentrate can be considered as a market with moderate concentration. Based on the secondary research the study has a detailed examination of cause and effect relationships behind the RCA and HHI index results.
    Celem artykułu jest próba oceny koncentracji i konkurencji na globalnym rynku produktów koncentratu jabłkowego pochodzącego z trzech krajów: Węgier, Polski i Chin. W celu określenia przewagi komparatywnej użyto wskaźnika RCA. Spośród trzech badanych krajów, najbardziej konkurencyjne były Chiny, a Polska miała najniższą względną konkurencyjność. W celu określenia koncentracji rynku zastosowano indeks Herfindahla. Stwierdzono, że rynek na ten produkt jest umiarkowanie skoncentrowany.
  18. Barbara Kutkowska, Tomasz Berbeka
    Zróżnicowanie dochodów rolniczych gospodarstw indywidualnych po wprowadzeniu nowego systemu dopłat bezpośrednich
    DIVERSIFICATION OF AGRICULTURAL INCOMES OF INDIVIDUAL FARMS AFTER THE INTRODUCTION OF A NEW SYSTEM OF DIRECT PAYMENTS

    Słowa kluczowe: gospodarstwo, dopłaty bezpośrednie, dochód rolniczy
    Key words: agricultural farm, direct payments, farm income
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania było określenie wpływu nowych zasad wspólnej polityki rolnej w zakresie dopłat bezpośrednich na dochody rolnicze. Podjęto także próbę oceny poziomu dochodów rolniczych w różnych grupach obszarowych gospodarstw indywidualnych zlokalizowanych na Dolnym Śląsku. Badania wykazały, że wsparcie finansowe z tytułu dopłat nie powoduje istotnego zróżnicowania dochodowości gospodarstw w poszczególnych grupach obszarowych. Ponadto płatność dodatkowa i płatności za „zazielenienie” również w istotny sposób nie wpłynęły na wynik ekonomiczny gospodarstwa. Badania symulacyjne wskazują, że w relacji do roku 2014 kwota całości wsparcia bezpośredniego na początku perspektywy finansowej 2014-2020 może ulec zmniejszeniu.
    The object of this study was evaluation of farm incomes in the various area groups of individual farms located in Lower Silesia. The main aim of the study was to determine the effect of the new rules of the Common Agricultural Policy in terms of direct payments to agricultural income. Studies have shown that financial support in this category does not cause a significant variation in the profitability of individual farms in selected area groups. Moreover, the additional payment and payment for the “greening” also significantly not affect the economic result of the farm. Simulation study confirmed that in relation to previous year (2014) the total quotaof direct payments supporty might be lower.
  19. Marek Kuźmicki
    Instytucjonalno-systemowe bariery rozwoju przedsiębiorstw gastronomicznych i noclegowych na obszarach wiejskich województwa lubelskiego
    INSTITUTIONAL AND SYSTEMIC BARRIERS OF THE DEVELOPMENT OF CATERING AND ACCOMMODATION ENTERPRISES IN RURAL AREAS OF LUBLIN PROVINCE

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa gastronomiczne i noclegowe, bariery, rozwój, obszary wiejskie
    Key words: catering and accommodation enterprises, barriers, development, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie instytucjonalno-systemowych barier rozwoju przedsiębiorstw gastronomicznych i noclegowych funkcjonujących w wybranych gminach wiejskich województwa lubelskiego. Badanie metodą wspomaganego komputerowo wywiadu CAWI przeprowadzono w kwietniu i maju 2013 roku. Warunkiem wprowadzenia w życie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich jest wyeliminowanie barier wynikających z otoczenia instytucjonalno-systemowego. Szczególnie ważna rola spoczywa na władzy publicznej, która w opinii przedsiębiorców powinna skoncentrować swoje działania na zmianie systemu podatkowego, stabilizacji i upraszczaniu przepisów prawa, a także poprawie funkcjonowania administracji publicznej.
    The aim of the study is to determine institutional and systemic barriers of the development of catering and accommodation enterprises operating in selected rural communes in Lublin Province. The research by the use of computer-assisted interview CAWI was conducted in April and May 2013. The condition for the implementation of multifunctional development of rural areas is to eliminate the barriers stemming from the institutional and systemic environment. Especially important role lies with the public authority which, in the opinion of entrepreneurs should focus their efforts on changing the tax system, stability and simplifying the law, as well as improving the functioning of public administration.
  20. Danuta Leszczyńska, Alicja Sułek, Piotr Nieróbca
    Ocena ekonomiczna technologii produkcji jęczmienia jarego o różnym poziomie intensywności
    ECONOMIC EVALUATION OF PRODUCTION TECHNOLOGY OF SPRING BARLEY WITH DIFFERENT LEVEL OF INTENSITY

    Słowa kluczowe: jęczmień jary, intensywność technologii produkcji, ocena ekonomiczna
    Key words: spring barley, intensity of production technology, economic evaluation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było porównanie produkcyjnych i ekonomicznych skutków różnych technologii produkcji jęczmienia jarego uprawianego w płodozmianie zbożowym. Podstawę opracowania stanowiły wyniki eksperymentów polowych prowadzonych w latach 2008-2010 w Stacji Doświadczalnej Osiny (51028’ N, 22004’ E) należącej do Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. Efektem badań było określenie wskaźników efektywności ekonomicznej dla jęczmienia jarego w zależności od zastosowanej technologii produkcji. Stwierdzono, że poziom intensywności technologii wyznaczony przez nakłady ponoszone na środki produkcji decydował głównie o strukturze kosztów bezpośrednich i opłacalności produkcji jęczmienia jarego. Technologia oszczędna bez stosowania retardanta wzrostu, ze zredukowaną ochroną fungicydową oraz z niższym nawożeniem mineralnym okazała się najtańsza. Uwzględniając opłacalność, technologia oszczędna przewyższała technologię intensywną i integrowaną, jednak ustępowała im pod względem plonu ziarna.
    The aim of the study was to compare production and economic outcomes of using different production technologies of spring barley grown in crop rotation. The research was based on the results of field experiments carried out in the years of 2008-2010, in the Experimental Station of IUNG-PIB in Osiny, Poland (510 28’ N; 220 04’ E). The effect of the research was to determine the indicators of economic efficiency of spring barley depending on the production technology used. It was found that the level of technology intensity, determined by the costs incurred for the means of production, influenced the structure of direct costs and the profitability of barley production. Economic technology without using growth retardants, with a reduced fungicide protection and mineral fertilization was the most cost-effective. From the financial point of view, economic technology was better than the intensive or integrated ones, but it was worse in terms grain yields.
  21. Irena Łącka
    Przyczyny zmian wielkości inwestycji w przemyśle spożywczym w latach 2007-2014
    REASONS OF CHANGES OF INVESTMENTS VALUE IN FOOD INDUSTRY BETWEEN 2007 AND 2014

    Słowa kluczowe: przemysł spożywczy, inwestycje, przyczyny, skutki
    Key words: food industry, investments, reasons, effects
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie nakładów inwestycyjnych przemysłu spożywczego w Polsce w latach 2007-2014. Określono przyczyny i rezultaty inwestycji, wpływ światowego kryzysu i spowolnienia gospodarczego w Polsce oraz innych czynników na działalność inwestycyjną przemysłu spożywczego. W tym celu wykorzystano dane GUS, EUROSTAT oraz literaturę przedmiotu. Z badań wynika, że nakłady inwestycyjne przemysłu spożywczego wykazywały zmienną tendencję, tj. w latach 2008-2009 mocno się obniżyły, a w latach 2010-2014 wzrosły. W strukturze inwestycji dominowały maszyny i urządzenia. Początkowe ograniczenie inwestycji było skutkiem światowego kryzysu gospodarczego. Później znaczenia nabrały rosnący eksport produktów żywnościowych i popyt krajowy, a także procesy zmierzające do dalszej modernizacji przemysłu spożywczego i poprawy jego konkurencyjności. Przyczyniło się to do sukcesu polskiego przemysłu spożywczego w UE. Dowodem na to jest 6. pozycja Polski wśród producentów żywności w UE, a także wyniki tego przemysłu w latach 2007-2014, np. wzrost: wielkości i wartości produkcji sprzedanej, wydajności pracy, technicznego uzbrojenia pracy i wartości eksportu.
    The aim of the paper was to present investment outlays of food industry in Poland between 2007 and 2014. The causes and results of the investments, the impact of the global crisis and economic slowdown in Poland and other factors on the investment activity of food industry were examined. For this purpose the data of CSO, Eurostat and literature were used. While working on the article the authoress used following methods: literature study and comparative analysis. Research shows that in the analyzed period the investment outlays of food industry showed a variable tendency – between 2008 and 2009 strongly decreased, and between 2010 and 2014 increased. The investment structure was dominated by machinery and equipment. The initial reduction of investments was the result of the global economic crisis. Later, growing export of food products and domestic demand, as well as processes aimed at further modernization of food industry and improvement of its competitiveness became important. This contributed to the success of Polish food industry in the EU. The proof of this is the 6th position of Poland among food producers in the European Union, as well as the results of this industry between 2007 and 2014, eg. an increase of volume and value of sold production, the growth of labor productivity, the growth of technical devices improvement, an increase of export value.
  22. Władysława Łuczka
    Mocne i słabe strony przetwórstwa ekologicznego
    STRENGTHS AND WEAKNESSES OF ORGANIC FOOD PROCESSING

    Słowa kluczowe: mocne strony, słabe strony, przetwórstwo ekologiczne, żywność ekologiczna
    Key words: strengths, weaknesses, organic food processing, organic food
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest omówienie najważniejszych mocnych i słabych stron przetwórstwa ekologicznych surowców żywnościowych. Podstawą analizy były wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród 75 przetwórców ekologicznych. Stwierdzono, że podjęcie przetwórstwa ekologicznego jest atutem i silną stroną badanych jednostek z uwagi na rosnący i niezaspokojony popyt na jego produkty. Natomiast słabą stroną przetwórstwa jest niski poziom produkcji wynikający z ograniczeń po stronie zaopatrzenia w surowce pochodzące z upraw ekologicznych oraz rozproszenie dostawców. Tworzenie grup producenckich po stronie podażowej oraz innych powiązań kooperacyjnych może w przyszłości przyczynić się do osłabienia wskazanych ograniczeń i lepszego wykorzystania potencjału tkwiącego w rolnictwie ekologicznym jako dostawcy surowców dla przetwórstwa.
    The aim of the paper was to discuss the main strengths and weaknesses of organic food raw material processing. The grounds for the analysis were results of inquiry research conducted among 75 organic processors. It was found that undertaking the organic processing is an advantage and strength in the surveyed enterprises in relation to increasing and unsatisfied demand on their products. However, a weakness of the processing is a low level of production resulting from barriers on the organic farming raw material supply side as well as dispersion of suppliers. Organisation of producers’ groups on the supply side and other cooperative links may in future cause reduction of the indicated barriers and better utilization of the potential of organic agriculture as a supplier of raw materials for processing.
  23. Mariusz Maciejczak
    Koszty współistnienia w biogospodarce na przykładzie produkcji równoległej w gospodarstwach ekologicznych z województwa mazowieckiego
    COSTS OF COEXISTENCE IN THE BIOECONOMY – THE CASE OF PARALLEL PRODUCTION IN ORGANIC FARMS FROM MAZOVIA PROVINCE

    Słowa kluczowe: biogospodarka, współistnienie, rolnictwo ekologiczne, produkcja równoległa
    Key words: bioeconomy, bioeconomy model, analytical framework
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Głównym celem artykułu jest opisanie kwestii współistnienia w kontekście rozwoju biogospodarki oraz wskazanie na kategorie kosztów współistnienia oraz ich wielkość w sytuacji prowadzenia produkcji równoległej tzn. ekologicznej i konwencjonalnej, w gospodarstwach rolnych certyfikowanych jako ekologiczne. Badania przeprowadzono na podstawie danych zgormadzonych za 2015 rok z 28 gospodarstw ekologicznych z województwa mazowieckiego. Stwierdzono, że współistnienie jako instytucja ekonomiczna pozwala na zagwarantowania jednostkom i grupom społecznym swobody wyboru i budowanie wśród nich zaufania do integralności i jakości produktów pochodzących z różnych systemów produkcji i dystrybucji. Z uwagi na znaczenie standardów bezpieczeństwa i jakości żywności współistnienie odgrywa szczególną rolę w rozwoju sektora rolno-żywnościowego i łańcuchów dystrybucji żywności i pasz. W badanych gospodarstwach ekologicznych produkcja równoległa mogła być prowadzona dzięki wdrożeniu odpowiednich praktyk współistnienia, co pozwoliło na zoptymalizowanie organizacji i ekonomiki produkcji. Koszty współistnienia dotyczyły głownie izolacji i segregacji i stanowiły około 5% kosztów ogółem.
    The main aim of this paper was an attempt to describe the issue of co-existence in the context of the development of the bioeconomy. An additional aim was to identify categories of costs of coexistence and their size in the situation of parallel production ie. organic and conventional that takes place in farms certified as organic. The study was based on data collected for 2015 from 28 organic farms from Mazovia province. It was found that co-existence as an economic institution allows to ensure for individuals and social groups the freedom of choice and build confidence among them for the integrity and quality of products coming from different production and distribution systems. Thus, given the importance of standards for food safety and quality the coexistence plays a special role in the development of the agro-food chains and distribution of food and feed. In the studied organic farms parallel production can be carried out by implementing proper practices of coexistence, allowing to optimize the organization and economics of their activities. The coexistence costs were related mainly to isolation and segregation and amounted to ca. 4,66% of all costs.
  24. Sylwia Małażewska, Edyta Gajos
    Hierarchia dóbr publicznych w rolnictwie
    PUBLIC GOODS HIERARCHY IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: dobra publiczne, hierarchia, rolnictwo, wartość
    Key words: public goods, hierarchy, agriculture, value
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podjęto próbę stworzenia hierarchii wybranych dóbr publicznych dostarczanych przez rolnictwo w ocenie jednej ze społeczności lokalnych. Badania empiryczne przeprowadzono w trzecim kwartale 2015 roku na reprezentatywnej próbie 100 osób zamieszkujących wiejsko-miejską gminę Góra Kalwaria. Gmina została dobrana w sposób celowy. Na podstawie danych empirycznych wyliczono wskaźniki wartości w-Aranowskiej, które pozwoliły na stworzenie hierarchii wybranych dóbr publicznych w rolnictwie. Dodatkowo policzono średnie wartości zadeklarowane przez respondentów. Na podstawie przeprowadzonych badań okazało się, że dla większości wyodrębnionych grup, najważniejszym dobrem (zajmującym pierwsze miejsce w hierarchii) jest ochrona wód. Natomiast najmniej ważne okazały się dla społeczeństwa takie dobra publiczne, jak bioróżnorodność użytków rolnych oraz żywotność obszarów wiejskich. Jednak większość różnic pomiędzy wyodrębnionymi grupami nie była istotna statystycznie.
    The subject of public goods in agriculture has become one of the most important and topical issus in recent years. Therefore, this study is an attempt to create a hierarchy of selected public goods provided by agriculture in the assessment of one of the local communities. Empirical studies have been conducted in the third quarter of 2015 years on a representative sample of 100 people living in rural-urban Góra Kalwaria municipalit (purposeful selection). W-Aranowska indicator was created on the basis of empirical data that allowed to create a hierarchy of selected public goods in agriculture. In addition, the average values declared by the respondents were calculated. It was found that waters protectionis the most important public good for the majority of separate groups. In contrast, biodiversity and rural areas vitality turned out to be the least important public goods. However, most of the differences between singled groups was not statistically significant.
  25. Renata Matysik-Pejas, Jerzy Cieślik
    Konsumencka ocena rynku żywności ekologicznej na przykładzie Krakowa
    CONSUMER EVALUATION OF THE ORGANIC FOOD MARKET ON THE EXAMPLE OF KRAKÓW

    Słowa kluczowe: żywność ekologiczna, ocena rynku, konsumenci
    Key words: organic food, market evaluation, consumers
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest próba pośredniej i bezpośredniej oceny rynku żywności ekologicznej dokonanej na podstawie preferencji oraz opinii konsumentów. Badania przeprowadzono w 2015 roku metodą PAPI wśród 318 respondentów w sklepach oferujących żywność ekologiczną na terenie Krakowa. Uzyskane wyniki pozwoliły na wskazanie grup asortymentowych produktów ekologicznych, które są najchętniej wybierane przez konsumentów. Do produktów tych należą warzywa, owoce oraz pieczywo. Wyniki te przełożyły się na ocenę atrakcyjności oferty rynkowej poszczególnych rodzajów żywności ekologicznej. Najwyżej konsumenci ocenili stan rozwoju asortymentu na rynku warzyw, owoców oraz przetworów zbożowych. Natomiast najmniej atrakcyjnie w ich opinii wygląda oferta rynkowa ekologicznego mięsa i jego przetworów.
    The aim of the study was an attempt of indirect and direct evaluation of the organic food market made on the basis of the preferences and opinions of consumers. Indirect assessment refers to the purchase of individual organic food groups by consumers. In turn, direct assessment concerned their opinion about the attractiveness of assortment of organic food available on the market. Studies were conducted in 2015 using PAPI method in stores offering organic food in the city of Kraków. The study included 318 respondents. The results allowed to identify groups of organic products which are the most frequently chosen by the consumer in stores across the city of Kraków. These products are vegetables, fruit and bread. The evaluation of attractiveness of the assortment of individual organic food groups available on the market gave very similar results. The least attractive in consumer opinion looks market offer of ecological meat and its products.
  26. Kornélia Mészáros, Enikő Lencsés
    CATTLE AND BEEF EXTERNAL TRADE OF POLAND AND HUNGARY OUTSIDE TO THE EUROPEAN UNION
    RYNEK ZAGRANICZNY BYDŁA I WOŁOWINY POLSKI I WĘGIER POZA UNIĘ EUROPEJSKĄ

    Key words: eexport, trade balance, average price
    Słowa kluczowe: eksport, bilans handlowy, średnia cena
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Both for Hungarian and Polish cattle and beef production important to utilize non-EU markets because both countries are net exporter and cannot sell all products on inner and EU markets. In this paper we aimed to examine trends of Hungarian and Polish cattle and beef export to non-EU markets between 2002 and 2015. Primary we established that both studied countries have the same non-EU target markets with the highest importance of Turkey and Russia. During the examined period several changes were resulted for example the decrease of Turkish market and the Russian embargo. The Russian market for Hungary and the Turkish market for Poland afford a higher export price and higher purchasing power than all other non-EU trade-partners accordingly the trade to these countries was the highest between 2002 and 2015. Additionally also important Hungarian and Polish target markets are Belarus, Ukraine and Croatia (EU member only since 2013) but price level for these countries were varying in the studied period in case of both origin countries. By these reasons both Hungary and Poland have difficulties to maintain cattle and beef markets in partner countries according to Herfindahl Hirsmann index.
    Podjęto próbę oceny handlu zagranicznego Polski i Węgier poza 28 krajów Unii Europejskiej w 2015 roku. Posłużono się wskaźnikami koncentracji. Stwierdzono, że oba te kraje miały podobne rynki docelowe w odniesieniu do eksportu bydła i wołowiny – obejmowały one takie kraje, jak: Białoruś, Ukraina i Chorwacja. Wskazano także na znaczenie przewag konkurencyjnych w długookresowym utrzymaniu pozycji konkurencyjnej na tych rynkach.
  27. Iwona Müller-Frączek, Joanna Muszyńska
    Projekt „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” – ocena stopnia realizacji celów krajowych w zakresie inicjatywy przewodniej Wspólnoty
    PROJECT „A RESOURCE – EFFICIENT EUROPE” – THE ASSESSMENT OF THE LEVEL OF ACHIEVEMENT OF NATIONAL TARGETS IN THE FLAGSHIP INITIATIVE OF THE COMMUNITY

    Słowa kluczowe: strategia „Europa 2020”, metoda Hellwiga
    Key words: Europe 2020 Strategy, Hellwig’s synthetic variable method
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badania była ocena stopnia realizacji indywidualnych zadań państw członkowskich w zakresie inicjatywy przewodniej UE oraz zróżnicowania przestrzennego krajów pod tym względem. Przedmiot badania stanowiły cele krajowe dotyczące ochrony klimatu i założeń energetycznych. W analizie wykorzystano wskaźniki monitorujące strategii „Europa 2020”. Rozpatrywano osobno każdy ze wskaźników, a następnie przeprowadzono ich łączną analizę z wykorzystaniem mierników rozwoju według Hellwiga. Na każdym etapie stwierdzono znaczące zróżnicowanie krajów. Na półmetku wprowadzania strategii liderami klasyfikacji były kraje, które zrealizowały wszystkie cele: Chorwacja, Czechy, Litwa, Rumunia oraz Włochy. Najsłabiej wypadły Niemcy oraz Wielka Brytania. Polska plasowała się w drugiej dziesiątce we wszystkich analizowanych aspektach. Wydaje się, że cele indywidualne zostały dobrane na miarę możliwości krajów członkowskich, dlatego UE jako całość jest na dobrej drodze do zrealizowania wyznaczonych zadań.
    The aim of the study was to assess the level of achievement of the individual tasks of Member States in the flagship initiative of the EU and the spatial diversity of countries in this regard. The national targets concerning climate protection and efficient use of energy constituted the subject of the study. In the analysis the Europe 2020 Strategy indicators were used. At the outset the indicators were examined separately, then they were analysed altogether with use of the Hellwig’s synthetic variable method. At each stage the analyses confirmed a significant diversity of EU countries. At the halfway point of the implementation of the Strategy, countries that have achieved all the objectives: Croatia, Czech Republic, Lithuania, Romania and Italy are the classification leaders. The weakest results were achieved by Germany and the United Kingdom. Poland ranks in the second ten places in all analysed aspects. It seems that the individual targets have been set accordingly to the possibilities of Member States and the EU as a whole is on track to fulfil the assigned tasks.
  28. Marek Niewęgłowski, Piotr Karaś
    FACTORS AFFECTING RUNNING MICROENTERPRISES`AND ITS DEVELOPEMENT ON THE AREA OF ŁOSICE COUNTY
    CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA PROWADZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW NA TERENIE POWIATU ŁOSICKIEGO

    Key words: development, microenterprise, Łosice county
    Słowa kluczowe: rozwój, mikroprzedsiębiorstwa, powiat łosicki
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The factors of entrepreneurship development were presented based on the research carried out in micro-enterprises located in Łosice county. The study included 40 companies employing up to 9 workers. The aim of the study was to attempt to point out factors that may have an influence on running microenterprises and their developement due to the support they were provided by the institutions from their enterprise environment. The cooperation of the micro-enterprises with local government units and banks was taken into account. The studies indicate that entrepreneurs require from the local government high operation efficiency especially when it comes to the development and structure of the infrastructure (75%), which will provide a better functioning of their businesses. When it comes to the banking system, all the respondents cooperate with these institutions, because it is required by the law. The use of banking products and services supports and determines the activities of businesses to a large extent and for 60% of the respondents it is satisfactory and meets their expectations.
    Celem badań była próba wskazania na czynniki, które mogą mieć wpływ na prowadzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw na skutek wsparcia udzielanego im przez instytucje z ich otoczenia. Badaniami objęto 40 firm zatrudniających do 9 pracowników. Pod uwagę wzięto współpracę mikroprzedsiębiorstw z jednostkami samorządu terytorialnego oraz bankami. Badania wskazują, że przedsiębiorcy wymagają od instytucji samorządowych dużej sprawności działania, szczególnie jeśli chodzi o rozwój i budowę infrastruktury (75%), która zapewni lepsze funkcjonowanie ich przedsiębiorstw. Jeśli chodzi system bankowy, wszystkie badane przedsiębiorstwa współpracowały z tymi instytucjami, ponieważ wymagana tego prawo. Korzystanie z produktów i usług bankowych w dużym stopniu wspomaga oraz determinuje działalność przedsiębiorstw i dla 60% ankietowanych spełnia ich oczekiwania i jest satysfakcjonująca.
  29. Mirosława Marzena Nowak
    Baza surowcowa przemysłu mleczarskiego w ujęciu regionalnym
    RESOURCE BASE OF THE DAIRY INDUSTRY IN A REGIONAL FRAME

    Słowa kluczowe: baza surowcowa, przemysł mleczarski, region
    Key words: resource base, dairy industry, region
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu było przedstawienie bazy surowcowej przemysłu mleczarskiego. Opracowanie przygotowano w oparciu o materiały i dane źródłowe GUS oraz dostępne źródła wtórne. Wybór odpowiedniego miejsca prowadzenia działalności jest jedną z ważniejszych decyzji gospodarczych podejmowanych przez przedsiębiorców. Ze względu na bazę surowcową, lokalizacja przemysłu spożywczego w Polsce jest zróżnicowana przestrzennie. W przemyśle mleczarskim wybór lokalizacji determinowany jest przede wszystkim bazą surowcową i rynkiem zbytu. Bazę surowcową dla przemysłu mleczarskiego w danym regionie tworzą następujące elementy: liczba krów mlecznych, ich mleczność, struktura ilościowa stad i towarowość produkcji mlecznej. Największy udział w krajowym pogłowiu bydła miały województwa: mazowieckie, podlaskie, wielkopolskie, a najmniejszy – lubuskie. Produkcja mleka od jednej krowy najmniejsza była w 2004 roku w województwie podkarpackim – 3534 l, a w 2014 roku w województwie lubuskim – 3623 l, największa zaś w województwie opolskim, odpowiednio 5391 i 6469 l. Struktura towarowej produkcji rolniczej biorąc pod uwagę produkcję zwierzęcą w tym mleko największa była w 2014 roku.
    The aim of the paper was to present the resource base of dairy industry. The examination is prepared on the basis of data available from the Central Statistical Office of Poland and other secondary sources. A choice of an appropriate location for business activity is one of the more important economic decisions made by entrepreneurs. The location choice in dairy industry is mostly determined by resource base and outlet. A resource base for dairy industry is composed of the following elements: the number of dairy cows, their lactation, number structure of the herds, and marketability of dairy production. The biggest part in the national cattle population was in the following provinces: mazowieckie, podlaskie, wielkopolskie. The smallest one was in the lubuskie province. The smallest milk production from one cow in 2004 was in podkarpackie province – 3534 liters, in 2010 in małopolskie province – 3140 liters. On the other hand, the biggest one was in opolskie province, 5391 liters and 6109 liters accordingly. Structure of commercial agricultural production, taking into account the animal production including milk largest was in 2014.
  30. Dawid Olewnicki, Lilianna Jabłońska, Magda Marzec
    Znaczenie logistyki w grupach i organizacjach producentów owoców na przykładzie powiatów grójeckiego i rawskiego
    THE IMPORTANCE OF LOGISTICS IN GROUPS AND ORGANIZATIONS OF FRUIT PRODUCERS FROM THE DISTRICTS OF GRÓJEC AND RAWA

    Słowa kluczowe: logistyka, grupy producentów, organizacje producentów
    Key words: logistics, producer groups, producer organizations
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie znaczenia logistyki i działań logistycznych w grupach i organizacjach producentów owoców na przykładzie powiatu grójeckiego i rawskiego. Podjęto również próbę określenia udziału kosztów związanych z logistyką w kosztach całkowitych oraz ewidencjonowania ich przez badane jednostki. Przeprowadzone badania wskazały, że działania związane z logistyką mają bardzo istotne znaczenie dla badanych podmiotów. Wszystkie badane jednostki mają działy lub pracowników, którzy zajmują się tymi zagadnieniami. W przyszłości wszystkie badane podmioty planują wyraźnie rozszerzyć zakres działań logistycznych.
    The aim of the study was to show the importance of logistics and logistics activities in groups and organizations of fruit producers on the example of Grójec and Rawa districts (Mazovia province). An attempt was made to determine the share of costs related to logistics in total costs and their recording by the studied units and organizations. The study showed that the activities related to logistics are essential for the studied groups. All the studied units have sections or employees who are engaged in activities related to logistics. It is worth noting that in the future all test units are clearly planning to broaden the scope of logistics activities.
  31. Anna Olkiewicz
    Wpływ zmian prawa na gospodarowanie ziemią rolną w Polsce
    THE EFFECT OF CHANGES IN THE LAW ON THE MANAGEMENT OF AGRICULTURAL LAND IN POLAND

    Słowa kluczowe: sprzedaż ziemi rolnej w Polsce, zasady gospodarowania ziemią rolną w Polsce, działalność rolnicza
    Key words: agricultural land management policies in Poland, the agricultural industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zmiany ustrojowe w Polsce w ostatnich latach doprowadziły do zmniejszenia powierzchni nieruchomości rolnych i spadku liczby gospodarstw rolnych. Zmiany te oraz postanowienia ustawy zasadniczej wymuszają na ustawodawcy dostosowywanie obowiązującego prawa do następujących przeobrażeń. Zmiany pojawiające się w aktach prawnych dotyczą ograniczenia, nawet uniemożliwienia nabywania nieruchomości rolnych przez osoby spoza branży w celu ochrony rodzinnych gospodarstw rolnych i zahamowania wyprzedaży ziemi cudzoziemcom.
    Bodily changes in Poland in recent years led to a reduction in the surface of agricultural land and decline in the number of agricultural holdings. These changes and the provisions of the Basic Law enforces on the legislature the following law customization changes. Changes in legal constraints, even prevent the acquisition of agricultural real estate by people outside of the industry in order to protect family farms and inhibit the sale of land to foreigners.
  32. Robert Pietrzykowski
    Makroekonomiczne zmiany w dochodach gospodarstw rolniczych w wybranych krajach Unii Europejskiej
    MACROECONOMIC CHANGES IN AGRICULTURAL FARM INCOMES IN SELECTED EU COUNTRIES

    Słowa kluczowe: dochód rolniczy, dopłaty UE, RER
    Key words: agricultural income, CAP subsidies, EAA
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest pokazanie zmian w dochodach uzyskiwanych w gospodarstwach rolniczych w wybranych państwach UE. Badania prowadzono wykorzystując trzy wskaźniki określające dochody gospodarstw rolniczych, zamieszczone w bazach EUROSTAT i oznaczane jako A, B i C. Takie podejście pozwoliło na porównanie dochodów gospodarstw rolniczych w państwach, które różnią się między sobą, a jednocześnie zachowano makroekonomiczny charakter prowadzonych analiz. Skoncentrowano się przede wszystkim na państwach, które wstąpiły w szeregi UE po roku 2004. Uzyskane wyniki potwierdziły występowanie zmian o pozytywnym charakterze w dochodowości gospodarstw rolniczych w państwach oznaczanych jako EU-N10.
    The aim of the article was to show the changes in the income generated on farms in selected European Union countries. The study used data collected by Eurostat for each Member State in the form of economic accounts for agriculture RER. This approach allowed us to compare the income of farms in countries that differ in terms of various characteristics. The result of research was simultaneously preserved macroeconomic character. The study was conducted using three indicators published in the Eurostat like A, B and C. The results confirmed that the changes in the profitability of farms have a positive character and depend mainly on subsidies.
  33. Piotr Prus, Artur Grabowski
    Realizacja koncepcji zrównoważonego rozwoju na przykładzie gminy Lubraniec – wybrane aspekty
    REALIZATION OF THE CONCEPT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT ON THE EXAMPLE OF THE COMMUNE LUBRANIEC – SELECTED ASPECTS

    Słowa kluczowe: zrównoważony rozwój, gmina, oczekiwania społeczne, środowisko przyrodnicze
    Key words: sustainable development, commune, social expectations, natural environment
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była identyfikacja wybranych aspektów (wdrażania) koncepcji zrównoważonego rozwoju w gminie Lubraniec. Wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego, w ramach której zastosowano badania ankietowe. Ze względu na wieloaspektowość i złożoność omawianej koncepcji zdecydowano się na przeanalizowanie jedynie jej wybranych aspektów. Zaprezentowane wyniki badań wykazały, że gmina rozwijała się w zgodzie z głównymi założeniami teorii zrównoważonego rozwoju dotyczącymi realizacji wybranych celów środowiskowych i społecznych.
    The aim of the paper was to determine the state of realization of the concept of sustainable development in the Lubraniec Commune. There was used a diagnostic survey method within which there was used a questionnaire survey. Due to complexity of the concept it was decided to examine only some of its aspects. The presented results of the study showed that the commune was developing in line with the main objectives of the concept of sustainable development.
  34. Agnieszka Sapa
    International agri-food trade and sustainable agriculture – the reason for protection?
    HANDEL ROLNO-ŻYWNOŚCIOWY A ROLNICTWO ZRÓWNOWAŻONE – PRZESŁANKA DLA PROTEKCJI?

    Key words: agri-food trade, sustainable agriculture, non-tariff measures, SPS, TBT
    Słowa kluczowe: handel rolno-żywnościowy, rolnictwo zrównoważone, środki pozataryfowe, SPS, TBT
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The aim of the study was to identify goals of imposing non-tariff measures such as SPS and TBT in agri-food trade in association with the concept of sustainable agriculture. The relationships between agri-food trade and the environment and food safety were described. In quantitative analysis the data from the WTO-TIP Goods database for the years 1996, 2006 and 2016 were used. The study confirmed that the imposing SPS and TBT measures are determined by characteristics of sustainable agriculture and can be treated as premises for non-tariff protectionism.
    Celem badań było zidentyfikowanie przyczyn stosowania w handlu rolno-żywnościowym środków pozataryfowych typu SPS i TBT, związanych z koncepcją rolnictwa zrównoważonego. Określono relacje handlu rolno-żywnościowego ze środowiskiem naturalnym oraz bezpieczną żywnością. W analizie ilościowej posłużono się danymi pochodzącymi z bazy WTO I-TIP Goods dla lat 1996, 2006 i 2016. Przeprowadzone badania potwierdziły, że wprowadzanie środków SPS i TBT determinowane jest cechami rolnictwa zrównoważonego i stanowi przesłankę dla pozataryfowego protekcjonizmu.
  35. Katarzyna Smędzik-Ambroży
    Wspólna polityka rolna a produktywność całkowita rolnictwa Unii Europejskiej w latach 2007-2013
    THE COMMON AGRICULTURAL POLICY AND THE TOTAL PRODUCTIVITY OF THE EU AGRICULTURE IN YEARS 2007-2013

    Słowa kluczowe: produktywność całkowita, UE-15 i UE-12, wspólna polityka rolna
    Key words: total productivity, UE-15 and UE-12, Common Agricultural Policy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Określono, czy występują różnice w produktywności całkowitej gospodarstw FADN z krajów należących do UE-15 i UE-12 oraz czy dopłaty ze wspólnej polityki rolnej wpływają na wielkość tego zróżnicowania. W tym celu dokonano analizy porównawczej wskaźników produktywności całkowitej (z uwzględnieniem wartości dopłat do działalności operacyjnej w wartości produkcji ogółem oraz bez nich) gospodarstw FADN w krajach UE-15 i UE-12 oraz oceny statystycznej zróżnicowań pomiędzy nimi w oparciu o dane EU-FADN, w latach 2007-2013. Dowiedziono, że dopłaty z WPR nie wpływają na poziom zróżnicowań w zakresie produktywności całkowitej między gospodarstwami z krajów UE-15 i UE-12. Wyższe zróżnicowanie wystąpiło pomiędzy gospodarstwami FADN z krajów tworzących UE-15.
    In this study was determined if there are differences in the total productivity of the FADN farms from EU-15 and EU-12 countries and if the common agricultural policy payments affect this differences. For this purpose, was performed a comparative analysis of indicators of total productivity (including the value of payments from CAP in the value of total production, and without them) FADN farms in the EU-15 and EU-12 and the evaluation of the statistical significance between differences on the basis of EU-FADN data, in years 2007-2013. It was demonstrated that subsidies from the CAP don’t affect the level of differences in total productivity between farms with a EU-15 and EU-12 countries. Higher differences occurred between FADN farms from the EU-15 countries.
  36. Wojciech Sroka
    Aktywność ekonomiczna i powiązanie z rynkiem gospodarstw rolnych zlokalizowanych w miastach oraz ich obszarach funkcjonalnych
    ECONOMIC ACTIVITY AND CONNECTION WITH MARKET OF FARMS LOCATED IN CITIES AND THEIR FUNCTIONAL AREAS

    Słowa kluczowe: rolnictwo miejskie, powiązanie z rynkiem, działalność pozarolnicza
    Key words: urban agriculture, connection with market, non-agricultural activities
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena zróżnicowania aktywności ekonomicznej indywidualnych gospodarstw rolnych w zależności od ich położenia względem dużych rynków zbytu (miast wojewódzkich). Analizami objęto gospodarstwa rolne mające swoją siedzibę w polskich miastach wojewódzkich oraz ich obszarach funkcjonalnych. Prowadzone badania wykazały, że gospodarstwa rolne położone w miastach i wokół nich są relatywnie silnie powiązane z rynkiem, częściej niż przeciętnie w kraju prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz większy odsetek rolniczych gospodarstw domowych utrzymuje się głównie z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zauważono również, że poszczególne charakterystyki aktywności ekonomicznej gospodarstw rolnych są silnie uzależnione od położenia względem dużych rynków zbytu (miast). Im gospodarstwo rolne było dalej położone od miast, tym słabsze występowało powiązanie z rynkiem oraz mniejsze znaczenie dochodów pozarolniczych.
    Abstract
  37. Jakub Staniszewski
    Zrównoważona intensyfikacja rolnictwa w państwach Unii Europejskiej o zróżnicowanej strukturze agrarnej
    SUSTAINABILE INTENSIFICATION OF AGRICULTURE IN EUROPEAN UNION COUNTRIES WITH DIFFERENT AGRARIAN STRUCTURE

    Słowa kluczowe: zrównoważona intensyfikacja, struktura agrarna, produktywność
    Key words: sustainable intensification, agrarian structure, productivity
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest weryfikacja hipotezy o pozytywnym oddziaływaniu koncentracji ziemi w rolnictwie na jego wyniki ekonomiczne i negatywnym na sferę środowiskową. Zbadano związki pomiędzy strukturą agrarną państw UE a ich produktywnością ekonomiczną i środowiskową. Jako miernik struktury wykorzystano współczynnik GINI koncentracji ziemi, jako wskaźniki produktywności ekonomicznej i środowiskowej wartość produkcji z ha UR oraz wartość produkcji, przy której powstawaniu wyemitowano kg ekwiwalentu CO2 gazów cieplarnianych. Występowanie związków zweryfikowano za pomocą modelu regresji liniowej. Wykazano brak zależności pomiędzy koncentracją ziemi a jej produktywnością oraz dodatnią zależność pomiędzy koncentracją i produktywnością środowiskową.
    Article explores the relationship between the agrarian structure of the EU countries and their economic and environmental productivity, which places it within the scope of the sustainable intensification of agriculture researches. The aim of the study is to verify the hypothesis about the positive impact of concentration of land in agriculture for its economic performance and negative on the environment. As a measure of the structure GINI coefficient of land concentration was used, as indicators of economic and environmental productivity, value of production per hectare of UAA and production value which caused emission of 1 kg of CO2 equivalent greenhouse gases. The existence of the correlation was examined using linear regression model. The results showed the lack of relationship between the concentration of land and its productivity, and a positive relationship between concentration and agriculture environmental productivity.
  38. Alina Syp, Anita Gębka
    Wpływ programu rolnośrodowiskowego na zadowolenie rolników z wykonywanej pracy
    IMPACT OF AGRI-ENVIRONMENTAL PROGRAMME ON JOB SATISFACTION OF FARMERS

    Słowa kluczowe: badanie ankietowe, program rolnośrodowiskowy, skala Likerta, sytuacja finansowa gospodarstwa
    Key words: survey, agri-envrionmental programme, Liker scale, farm financial situation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie satysfakcji rolników z wykonywanej pracy oraz ocena sytuacji finansowej w gospodarstwie. Analiza została wykonana na podstawie badania ankietowego przeprowadzonego na terenie powiatu łęczyńskiego wśród gospodarstw składających wnioski o dopłaty bezpośrednie. Badaniami objęto 152 gospodarstwa. Były to gospodarstwa zarówno uczestniczące w programie rolnośrodowiskowym (AEP), jak i pozostałe. Pytania w formularzu zostały opracowane z wykorzystaniem skali Likerta. Nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy w ocenie zadowolenia z pracy i sytuacji finansowej gospodarstw pomiędzy obiema analizowanymi grupami. Stwierdzono, że wielkość gospodarstwa i jego sytuacja finansowa są istotnie dodatnio skorelowane z zadowoleniem z pracy w gospodarstwie. Dochody z pracy poza gospodarstwem deklarowało 73% gospodarstw korzystających z AEP, a tylko 59% gospodarstw pozostałych. Z przeprowadzonej analizy wynika, że dochody z pracy poza gospodarstwem są ujemnie skorelowane z zadowoleniem z pracy w gospodarstwie.
    The aim of the study was to determine the satisfaction of farmers with their work and the assessment of the financial situation at the farm. The analysis was based on the survey conducted in the Łeczna district among farmers applying for direct payments. The study involved 152 farms. These were farms participating in the AEP and others. Questions on the form have been developed using Likert scale. There was no statistically significant difference in the assessment of job satisfaction and the financial situation of farms between the two analyzed groups. It was found that the size of the farm and the financial situation at the farm are significantly positively correlated with work satisfaction. Off−farm income was declared by 73% of households benefitting from AEP, and only 59% of the others. The analysis shows that off-farm income negatively influences the farmer’s satisfaction with agricultural work.
  39. Ewa Szafraniec-Siluta, Danuta Zawadzka
    Znaczenie płynności finansowej dla rozwoju przedsiębiorstw rolniczych w Polsce – ujęcie porównawcze
    SIGNIFICANCE OF FINANCIAL LIQUIDITY FOR AGRICULTURAL ENTERPRISES DEVELOPMENT IN POLAND – COMPARATIVE APPROACH

    Słowa kluczowe: płynność finansowa, przedsiębiorstwo rolnicze, zdolność rozwojowa, rentowność
    Key words: liquidity, agricultural enterprise, development, profitability
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie znaczenia płynności finansowej przedsiębiorstw rolniczych w Polsce dla ich zdolności rozwojowej w ujęciu porównawczym. Uznano bowiem, że uwarunkowania branżowe, zgodnie z wynikami badań prezentowanych w literaturze, mają wpływ na płynność finansową przedsiębiorstw, jednak relacje pomiędzy płynnością finansową przedsiębiorstw a ich rentownością powinny być podobne, niezależnie od branży (sektora). Aby zrealizować założony cel wykorzystano dane publikowane przez GUS. Dokonano oceny przedsiębiorstw rolniczych, przemysłowych i handlowych, które prowadzą księgi rachunkowe oraz zatrudniają co najmniej 10 osób. Zakres czasowy badania stanowiły lata 2006-2014. Dokonano oceny płynności finansowej w ujęciu statycznym. Jako miary rozwoju przedsiębiorstwa wykorzystano wskaźniki rentowności oraz wskaźniki dynamiki aktywów badanych przedsiębiorstw. Wykazano, że przedsiębiorstwa rolnicze osiągnęły najwyższy poziom płynności finansowej spośród badanych grup, jak również najwyższe wskaźniki dynamiki rentowności. Jednocześnie potwierdzono, iż wysoki poziom płynności finansowej może być jednym z czynników wpływających na rozwój przedsiębiorstw rolniczych.
    The aim of the research was to determine the importance of liquidity of agricultural enterprises in Poland for their development – compared to trading companies end industrial entities. It was assumed that the conditions of industry, according to a study presented in the literature, have an impact on liquidity of companies, however, the relationship between the liquidity of companies and their profitability should be similar, regardless of the industry (sector). To achieve its objective, data published by the Central Statistical Office in the context of the Financial Results of Economic Entities were analyzed. The study included an assessment of agricultural enterprises, industrial and trading entities, which employ at least 10 people. Time range studies are the years 2006-2014. The article assesses the liquidity in static terms. As a measure of business development profitability indicators and indicators of the dynamics of the assets of the surveyed companies were used. It has been shown that agricultural enterprises have achieved the highest level of liquidity among the studied groups, as well as the highest rates of growth of profitability. At the same time it was confirmed that a high level of liquidity may be one of the factors affecting the development of agricultural enterprises.
  40. Aleksandra Wicka
    Ubezpieczenia upraw rolnych z dotacją z budżetu państwa w latach 2008-2015
    CROP INSURANCE WITH A SUBSIDY FROM THE STATE BUDGET IN THE YEARS 2008-2015

    Słowa kluczowe: ubezpieczenia upraw, ryzyko, przedmiot ubezpieczenia
    Key word: crop insurance, risk, subject of insurance
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie obowiązujących zasad obowiązkowego ubezpieczenia upraw realizowanych z dopłatą z budżetu państwa. Podjęto także próbę ustosunkowania się do zmian, które były wprowadzane w tych ubezpieczeniach w latach 2008-2015. Stwierdzono, że ubezpieczenia upraw nie stały się powszechne, udział ubezpieczonych upraw w powierzchni zasiewów zwiększył się w badanych latach z 24 do 32%. Mimo że od 2008 roku stały się obowiązkowe nie osiągnięto oczekiwanych 50%. Wciąż nierozwiązanym problemem pozostają ubezpieczenia upraw na wypadek suszy, które praktycznie nie funkcjonują.
    The aim of this article is to present the current law of compulsory insurance of crops in agriculture carried out with a subsidies from the state budget. In the paper also described essential changes introduced to the crop insurance law in period 2008-2015. It was found that crop insurance did not become widely widespread in Poland. The share of insured crops area increased from 24% in 2008 to 32% in 2015, although since 2008 crop insurance in Poland became compulsory at level of 50% of crop area. The main and still remain unsolved is the problem of insurance against drought. This type of insurance practically does not exist and is still awaited by farmers.
  41. Ludwik Wicki
    Wykorzystanie potencjału plonowania zbóż w produkcji rolniczej w Polsce
    THE LEVEL OF UTILIZATION OF POTENTIAL OF YIELDING OF CEREALS SPECIES IN POLAND

    Słowa kluczowe: postęp biologiczny, upowszechnianie postępu, potencjał plonowania, luka plonowania
    Key words: biological progress, progress dissemination, yielding potential, yield gap
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest określenie zmian poziomu wykorzystania potencjału produkcyjności odmian zbóż w Polsce w latach 1992-2015. W analizie wykorzystano dane GUS i COBORU. Stwierdzono, że poziom wykorzystania potencjału plonowania odmian zbóż w produkcji rolniczej w Polsce powoli wzrastał i w latach 2010-2015 wynosił 50%, podczas gdy w latach 1992-1995 było to 44%. Wyższy poziom wykorzystania potencjału plonowania obserwowano dla zbóż intensywnych (ponad 50%), a dla zbóż ekstensywnych było to około 40%. W badanym okresie plonowanie zbóż w produkcji wzrastało proporcjonalnie do wzrostu plonowania w doświadczeniach polowych, a więc postęp w zakresie plonowania zbóż jest skutecznie upowszechniany w produkcji. Dalsze zmniejszanie luki plonowania może nastąpić wraz z wyłączaniem z produkcji gleb najsłabszych i ulepszaniem technologii produkcji roślinnej.
    The aim of the study was to determine changes in the level of utilization of potential of yielding of cereals in in Poland in the years 1992-2015. In the study were used data from Central Statistical Office and Research Centre for Cultivar Testing. It was found that the level of utilization of potential yielding of cereals varieties in agricultural production in Poland grew slowly and in period 2010-2015 it was 50%, while in period 1992-1995 it was only 44%. A higher level of utilization of potential yielding were observed for intensively produced cereals (over 50%) while for extensively species of cereals it was only about 40%.In the analyzed period, yielding of cereal in production increased in proportion to the increase in yield in field trials, so progress obtained in in plant breeding was effectively disseminated in production. Further reducing of the yield gap can occur only if agriculture production on poor soils will reduced and will be improved commonly used production technology.
  42. Izabela Wielewska
    Przeznaczenie odnawialnych źródeł energii na obszarach wiejskich województwa pomorskiego
    INTENDED USE OF RENEWABLE ENERGY SOURCES IN RURAL AREAS OF THE POMERANIAN PROVINCE

    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, odnawialne źródła energii, rozwój zrównoważony
    Key words: rural areas, renewable energy sources, sustainable development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie problematyki przeznaczenia odnawialnych źródeł energii na obszarach wiejskich województwa pomorskiego. Obecnie w związku z rosnącymi wymaganiami ochrony środowiska naturalnego obserwuje się duży postęp w dziedzinie wykorzystywania lokalnych odnawialnych źródeł energii. Dotyczy to również obszarów wiejskich. Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich wymaga zbudowania lub poprawy narzędzi służących wykorzystaniu lokalnych źródeł energii, zwłaszcza odnawialnej. Badania przeprowadzono w marcu 2016 roku wśród 282 rolników z województwa pomorskiego. W badaniach posłużono się metodą sondażu diagnostycznego i techniką ankiety. Badania wykazały, że możliwości wdrożenia w gospodarstwach rolnych OZE są duże. Przeznaczenie energii z OZE to głównie potrzeby związane z produkcją zwierzęcą i roślinną, czyli oświetlenie budynków, ich ogrzewanie oraz chłodzenie pomieszczeń i produktów, podgrzanie wody użytkowej oraz suszenie płodów rolnych.
    There is currently large progress in using local, renewable energy sources in relation to the increasing requirements of the environment protection. This also applies to rural areas. Sustainable development of the rural areas requires the construction or improvement of tools which serve the purpose of using local energy sources, particularly renewable ones. The aim of this study was to present the issues of the purposes of renewable energy sources in the rural areas of Pomerania Province of Poland. Research was conducted among 282 farmers from Pomerania in March 2016. The research employed the diagnostic survey method and the questionnaire technique. The research showed that there are wide possibilities of introducing RES in farming households. The purposes of the RES buildings, heating and/or cooling rooms and products, heating utility water as well as drying crops.
  43. Wioletta Wrzaszcz
    Wspólna polityka rolna a ekonomika gospodarstw rolnych o różnej presji środowiskowej
    COMMON AGRICULTURAL POLICY AND FARMS` ECONOMICS WITH DIFFERENT ENVIRONMENTAL IMPACT

    Słowa kluczowe: wspólna polityka rolna, ekonomika gospodarstw rolnych, środowisko przyrodnicze, FADN
    Key words: Common Agricultural Policy, farms` economics, natural environment, FADN
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ustalenie wpływu wspólnej polityki rolnej (WPR) na ekonomikę gospodarstw rolnych z uwzględnieniem ich potencjalnego wpływu na środowisko przyrodnicze. Przedmiotem analizy były gospodarstwa indywidualne objęte FADN w latach 2004-2013. Wyróżniono gospodarstwa ekologiczne, niewyspecjalizowane dwukierunkowe oraz specjalizujące się w produkcji zwierzęcej, które oceniono w zakresie produktywności i dochodowości czynników produkcji, a także absorpcji dopłat. Wyniki badań wskazały na rosnące znaczenie instrumentów WPR w kształtowaniu wyników ekonomicznych gospodarstw rolnych, w szczególności tych świadczących usługi dla środowiska przyrodniczego.
    The aim of the article was to determine the impact of the Common Agricultural Policy (CAP) on the economics of agricultural holdings, taking into account their potential impact on the natural environment. The subject of the analysis were individual holdings covered by the FADN in the years 2004-2013. There are organic farms, with mixed production and specialized in livestock production, which has been evaluated in terms of productivity and profitability of the production factors, as well as the subsidies absorption. Results have indicated the growing importance of the CAP instruments in shaping the farms` economic results, particularly those providing services for the environment.
  44. Serhiy Zabolotnyy
    Determinanty tworzenia wartości dla właścicieli w przedsiębiorstwach rolniczych
    DETERMINANTS OF VALUE CREATION FOR OWNERS IN AGRICULTURAL COMPANIES

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwo rolnicze, ekonomiczna wartość dodana, wartość dla właścicieli
    Key words: agricultural company, economic value added, value for owners
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie zdolności do generowania wartości przedsiębiorstw rolniczych oraz ocena związków zachodzących między zdefiniowaną miarą wartości a podstawowymi kategoriami finansowymi tych podmiotów. W celu pomiaru wartości przedsiębiorstw rolniczych dla właścicieli zastosowano koncepcję ekonomicznej wartości dodanej (EVA). W latach 2005-2012 przedsiębiorstwa rolnicze systematycznie zwiększały kapitał zainwestowany. Analizowana grupa przedsiębiorstw rolniczych charakteryzowała się niską zdolnością do generowania wartości. W wyodrębnionych grupach przedsiębiorstwach rolniczych wraz ze wzrostem poziomu inwestycji w majątek notowano obniżenie stóp zwrotu z kapitału zainwestowanego, mierzonych EVA.
    The goal of the research was to present the ability of value creation for owners in agricultural companies and to estimate the relations between the defined value ratio and financial parameters of these entities. To measure the value of agricultural companies for owners a concept of Economic Value Added (EVA) was applied. In 2005-2012 agricultural companies systematically increased the value of invested capital. In the analyzed period agricultural companies were characterized by a low ability of value creation. In the analyzed groups of companies an increase in capital investments was associated with the decrease of rate of return on invested capital measured by EVA.
  45. Krzysztof Zmarlicki, Piotr Brzozowski, Dariusz Paszko
    Przyczyny spadku spożycia marchwi i cebuli w gospodarstwach domowych w opinii konsumentów
    THE REASONS OF DECREASE OF CARROT AND ONION CONSUMPION IN THE HOUSEHOLDS IN OPINION OF CONSUMERS

    Słowa kluczowe: rynek, marchew, cebula, konsumenci, konsumpcja
    Key words: market, carrot, onion, consumers, consumption
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie przyczyn spadku spożycia marchwi i cebuli. W Polsce od kilkunastu lat obniża się spożycie warzyw. Jest ono zauważalne szczególnie w przypadku takich gatunków, jak marchew i cebula. Przedstawiono wyniki 434 badań ankietowych dotyczących najczęstszych przyczyn ograniczania zakupów marchwi i cebuli w pięciu punktach sprzedaży detalicznej w Skierniewicach i w Lublinie w 2015 roku. W przypadku marchwi ankietowani najczęściej wskazywali trudności w przygotowaniu jej do spożycia, natomiast w przypadku cebuli niechęć do jej obierania.
    The study on reasons limiting sales of carrot and onion as a fresh vegetables was carried on at 5 retail points in two locations in Skierniewice and in Lublin both in Poland. Five age group customers (total 434) were questioned at groceries shops. As a main factor limiting sales of carrot and onion should be considered the need of peeling and preparing both vegetables before their consumption. It was important for 43,5% purchasers of carrot and for 50,0% purchasers of onion. The other reasons turned out to be fairly less important. As a good solution for sales increase could be the offer of both vegetables ready for immediate consumption for example for carrot as a Baby carrot. The residues and low quality of these vegetables were not important for the questioned consumers. It means that the products in the retail were of good quality.