1. Mieczysław Adamowicz
    Zmiany w systemach polityki rolnej i formach wsparcia rolnictwa
    CHANGES IN AGRICULTURAL POLICY SYSTEMS AND FORMS OF AGRICULTURAL SUPPORT

    Słowa kluczowe: polityki rolne, wsparcie rolnictwa, szacunki wsparcia producentówi konsumentów
    Key words: agricultural policy, agricultural support, producer and consumer support estimates
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena roli rolnictwa w gospodarce krajów OECD i zmian w prowadzonej przez te kraje polityce rolnej. Oceniono sytuację w okresie 1995-2014 i zmiany poziomu i struktury wsparcia przez państwo i jego instytucje w ramach stosowanych systemów polityki rolnej. Przedstawiono główne kierunki zmian w polityce rolnej w perspektywie do 2020 roku. Materiałem źródłowym były raporty i publikacje OECD. Przedstawiono ewolucję zmian PKB, TSE, CSE i GSSE oraz struktury wsparcia według stosowanych instrumentów, wskazując na grupy krajów stosujących indywidualne systemy polityki rolnej.
    The paper aimed to present the role of agriculture in the economy in OECD countries and changes in their agricultural policies. The aim of the work is an assessment of agriculture in the period 1995-2014 and changes in the level and structure of support by governments and their institutions to agriculture within the agricultural policy systems. The parspective for agricultual policy till 2020 was presented as well. The data and informations for the work was gathered foom literature, OECD publications, especially OECD Agricultural Policy Monitoring and Evaluation Report 2015. Evaluation of GDP, TSE, PSE, CSE and GSSE were presented for specific group of countries.
  2. Joanna Baran
    Gospodarowanie odpadami komunalnymi w Polsce na tle UNII Europejskiej w latach 2005-2014
    MUNICIPAL WASTE MANAGEMENT IN POLAND VS. EUROPEAN UNION IN THE YEARS 2005-2014

    Słowa kluczowe: stałe odpady komunalne, składowiska odpadów, recykling, Polska
    Key words: municipal solid wastes, landfill, recycling, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Artykuł dotyczy systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w Polsce po 2004 roku. W ramach badań przedstawiono poziomy generowanych i zbieranych odpadów komunalnych, następnie określono sposoby zagospodarowania odpadów ze wskazaniem poziomów m.in. składowania, recyklingu i spalania. Sposoby postępowania z odpadami komunalnymi w Polsce porównano z sytuacją w krajach UE. Na podstawie otrzymanych wyników stwierdzono, że Polska wytwarza około 200 kg/os. mniej odpadów komunalnych niż średnio w UE, z drugiej strony, nadal około 50% odpadów komunalnych jest przekazywane na składowiska, co jest negatywnym aspektem w kontekście dążenia do gospodarki o obiegu zamkniętym.
    This article focuses on issues of municipal waste management in Poland after 2004. Poland, as a Member State of the EU is following its commitments and is approaching the EU standards of municipal solid wastes management. The studies presented the the levels of generated and collected municipal waste, also levels of storage and recycling. Municipal waste management in Poland was compared with the situation in EU countries. It was found that Poland produces about 200 kg per person less municipal services than the EU average, and on the other hand, approximately 50% of municipal waste is transferred to landfills. The performance is not satisfactory in regards to EU commitments and the implementation of a real “closing loops” approach.
  3. Agnieszka Biernat-Jarka, Paulina Trębska
    Problem marnotrawstwa w perspektywie unijnej polityki bezpieczeństwa żywności
    PROBLEM OF FOOD WASTE IN THE POLICIES OF THE EUROPEAN UNION FOOD SECURITY

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, marnotrawstwo żywności, polityka UE
    Key words: food security, food waste, EU policies
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest pokazanie inicjatyw, które prowadzi Unia Europejska w ramach polityki bezpieczeństwa żywności w obszarze zapobiegania i zmniejszenia poziomu marnotrawstwa żywności. Działania te odbywają się zarówno na poziomie krajowym, regionalnym, jak i lokalnym w UE. Marnowanie żywności występuje na każdym etapie, od uprawy surowców i produkcji, aż po konsumpcję. Skala marnowania żywności jest ogromna. Obecnie w Europie Około marnuje się około 140 mln ton żywności rocznie. Dokonano przeglądu literatury z tego obszaru oraz analizy źródeł wtórnych pochodzących z FAO i Eurostatu.
    The aim of the paper was to present initiatives which leads the European Union in the framework of food safety policy in the area of preventing and reducing levels of food waste. These activities take place both at national, regional and local level in the EU. Food waste occurs in each stage of growing raw materials and production to the consumption. The scale of food waste is huge. Approximately 100 million tons of food is wasted every year in Europe today. This article reviews the literature in this area and analysis of secondary sources from FAO and Eurostat.
  4. Heorhiy Cherevko
    FOOD SAFETY IN UKRAINE AND ITS FACTORS
    BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCIOWE NA UKRAINIE I JEGO CZYNNIKI

    Key words: food safety, indicators, agriculture, food processing industry, efficiency, governmental support, ration structure, consumer basket
    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, indykatory, rolnictwo, przemyśł żywnościowy, efektywność, wsparcie państwowe, struktura racionu, koszyk spożywczy
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The purpose of this paper is to present the main results of the study aimed to highlights and assess the level of food security of Ukraine and the factors that shape it. Based on this to identify key steps to create conditions for increasing this level. Evaluation of food security indicators was carried out using internationally recognized Global Food Security Index. Identified trends in total income and food price dynamics are negative, since even with increasing incomes purchasing power of the Ukrainian population remains the lowest in Europe, while the share of expenditure on food in the general expenses – the highest. Structure of nutrition in Ukraine is unbalanced, and its level – insufficient. Revealed deterioration of food security in almost all fundamental indicators. It makes sense to consider the two main directions to achieve the necessary level of food security: ensuring food supply in the required quantities; achievement of selfsupplying by agricultural products.
    Celem artykułu jest ocena poziomu bezpieczeństwa żywnościowego Ukrainy i przedstawienie czynników, które je kształtują. Na tej podstawie badań określono kluczowe kroki w celu stworzenia warunków dla wzrostu tego poziomu. Ewaluację wskaźników bezpieczeństwa żywności przeprowadzono za pomocą globalnego indeksu bezpieczeństwa żywnościowego. Zidentyfikowane tendencje zmian zagregowanych dochodów ludności i dynamiki cen żywności ogółem były ujemne, gdyż nawet przy zwiększeniu dochodów, siła nabywcza ludności ukraińskiej była najniższa w Europie, podczas gdy udział wydatków na żywność – najwyższy. Stwierdzono pogorszenie bezpieczeństwa żywnościowego na podstawie prawie wszystkich podstawowych wskaźników. Należy rozważyć dwa główne kierunki osiągnięcia niezbędnego poziomu bezpieczeństwa żywnościowego: zapewnienie dostaw żywności w wymaganej ilości i osiągnięcie samozabezpieczania w produkty rolne.
  5. Dariusz Czakowski
    Efektywność i produktywność gospodarstw rolnych na podstawowych rynkach produkcji roślinnej i zwierzęcej w Polsce w pierwszej dekadzie po akcesji do Unii Europejskiej
    EFFICIENCY AND PRODUCTIVITY OF FARMS IN THE BASIC MARKETS OF PLANT AND ANIMAL PRODUCTION IN POLAND IN THE FIRST DECADE AFTER ACCESSION TO THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: rynki produktów rolnych, integracja europejska
    Key words: markets of agricultural products, European integration
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono najważniejsze statystyki i wskaźniki związane z kształtowaniem się podstawowych kategorii ekonomiczno-finansowych gospodarstw rolnych, takich jak produktywność poszczególnych czynników wytwórczych, poziom rentowności oraz kosztochłonności produkcji. Rozważania przeprowadzono dla gospodarstw rolnych specjalizujących się w produkcji podstawowych produktów rolnych, takich jak: zboża i oleiste, rośliny okopowe (w tym ziemniaki i buraki cukrowe), owoce, warzywa pod osłonami, żywiec wołowy, wieprzowy, drobiowy, mleko krowie, jaja kurze. Z kolei porównanie osiąganych wyników ekonomiczno-finansowych metodą wzorca rozwoju Hellwiga umożliwiło określenie, które typy gospodarstw rolnych były najbardziej efektywne w okresie poakcesyjnym.
    The article presents the most important statistics and indicators related to the development of basic economic and financial categories of agricultural holdings, such as the productivity of individual factors, the level of profitability and the cost of production. Considerations have been made for agricultural holdings specializing in the production of basic agricultural products such as: cereals and oil, root crops (including potatoes and sugar beet), fruits, vegetables under the cover, beef cattle, pork, poultry, cow’s milk, chicken eggs. In turn, the comparison of the economic and financial results achieved using the Hellwig’s pattern of development allowed us to determine which types of farms were most effective during the post–accession period.
  6. Zsuzsanna Deák, Árpád Ferencz
    FINANCIAL FEASIBILITY OF SHORT ROTATION ENERGY CROPS IN HUNGARY: A CASE STUDY
    OPŁACALNOŚĆ KRÓTKOROTUJĄCYCH ROŚLIN ENERGETYCZNYCH NA WĘGRZECH – STUDIUM PRZYPADKU

    Key words: bioenergy, biomass, SRC, financial feasibility, Hungary
    Słowa kluczowe: bioenergia, biomasa, SCR, opłacalność finansowa, Węgry
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Biomass is a readily available, renewable and environmentally friendly source of energy. Exploiting renewable organic matter for energy production is showing a growing tendency worldwide including in Hungary. Forest plantations with large numbers of plants (short rotation coppices) that provide a homogeneous, locally available raw material of various fast growing deciduous wood species are broadly supported. In our research we have investigated the financial viability of a short rotation energy forest plantation in the Kunság region of Hungary. Both the EU and Hungary provide economic incentives for the creation and propagation of bio-energy producing facilities. Our results show that the enterprise could not generate profit for the period examined without the help of such subsidies. There are several obstacles that farmers are facing such as the initial high capital outlay, technological shortcomings of the harvesting methods, high logistics costs and suppressed purchasing prices.
    Biomasa jest łatwo dostępnym, odnawialnym i przyjaznym dla środowiska źródłem energii. Eksploatacja odnawialnych zasobów organicznych do produkcji energii wskazuje na rosnącą tendencję na całym świecie, także na Węgrzech. Głównym źródłem biomasy są lasy, które zapewniają jednorodny, lokalnie dostępny surowiec różnych szybko rosnących drzew liściastych. Przedstawiono wnioski z analiz dotyczących opłacalności krótkoterminowej plantacji leśnej na cele energetyczne, zlokalizowanej w regionie Kunság na Węgrzech. Wykazano, że w badanym okresie przedsiębiorstwo nie mogłoby osiągnąć zysków bez pomocy w postaci dotacji. Istnieje kilka przeszkód w rozwoju tego typu upraw, na które napotykają rolnicy. Wykazano, że są to m.in. początkowy wysoki nakład kapitału, ograniczenia technologiczne związane z pozyskaniem drewna, wysokie koszty logistyczne i zablokowane ceny skupu.
  7. Wiesław Dzwonkowski
    POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY ZIEMNIAKAMI I ICH PRZETWORAMI W LATACH 2000-2015
    POLISH FOREIGN TRADE OF POTATOES AND POTATO PRODUCTS IN THE PERIOD 2000-2015

    Słowa kluczowe: ziemniaki, przetwory ziemniaczane, eksport, import, saldo
    Key words: potatoes, potato products, export, import, balance
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie i ocena zmian zachodzących w polskim handlu zagranicznym ziemniakami i ich przetworami w latach 2000-2015. Dokonano analizy wielkości, wartości oraz struktury towarowej handlu w zmieniających się uwarunkowaniach rynkowych i handlowych przed akcesją Polski do UE i po niej oraz w ostatnich latach, gdy procesy dostosowawcze w polskim w sektorze ziemniaczanym w wielu obszarach w dużej mierze zostały już zakończone. Stwierdzono, że handel zagraniczny ziemniakami i przetworami nie ma decydującego wpływu na kształtowanie się bilansu ziemniaków w Polsce, ale jego znaczenie w tym zakresie systematycznie rośnie. Zaobserwowano systematyczny wzrost obrotów w handlu zagranicznym w sektorze ziemniaczanym, przy czym w eksporcie dotyczy to przede wszystkich przetworów ziemniaczanych, natomiast w imporcie bardzo znaczący jest udział ziemniaków świeżych. W analizowanym okresie eksport ziemniaków zmniejszył się z 84 do około 20 tys. t, a przetworów ziemniaczanych wzrósł dwukrotnie do 700 tys. t (w ekwiwalencie ziemniaków). W tym okresie zanotowano wzrost przywozu ziemniaków świeżych z 40 do 170 tys. t, a przetworów ziemniaczanych z 15 do 270 tys. t.
    Analysis of potatoes and potato products foreign trade was conducted in changing market and trading conditioning before and after the Polish accession to the EU and in last years, when adaptation processes in the Polish potato sector practically were already finished. In spite of the biggest decrease in last years, Poland still remains one of the bigger producers of potatoes in Europe and in the world. The export of potatoes to the direct consumption is low, however the sale to of potato products to foreign markets systematically grows, mainly of fries and chips, what is possible thanks systematically increasing their domestic production. After the Polish accession to the EU and for abolishing tariff barriers an import of potatoes and potato products considerably increased. Poland has a positive balance in potato products foreign trade, however from the accession to the EU remains the net importer of potatoes.
  8. Sylwia Gołąb, Małgorzata Szcześniak
    Ekonomiczno-psychologiczne wyznaczniki jakości życia mieszkańców wsi
    ECONOMIC AND PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF LIFE QUALITY AMONG RURAL AREAS RESIDENTS

    Słowa kluczowe: jakość życia, ekonomiczno-psychologiczne wyznaczniki jakości życia, tereny wiejskie
    Key words: life quality, economic and psychological determinants of life quality, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest analiza wybranych ekonomiczno-psychologicznych wyznaczników jakości życia osób z terenów wiejskich. Badanie przeprowadzono wśród 68 osób zamieszkujących tereny wiejskie w województwie zachodniopomorskim. W badaniu wykorzystano kwestionariusz poczucia jakości życia, interpersonalną skalę motywacji związanej z przebaczeniem, skalę satysfakcji z życia oraz ankietę dotyczącą oceny sytuacji materialnej osoby badanej i jej otoczenia, opracowaną na podstawie literatury przedmiotu. Wyniki badań wskazują, że ogólne poczucie jakości życia pozytywnie koreluje ze zmiennymi psychologicznymi (satysfakcja z życia i przebaczenie) oraz większością wskaźników oceny sytuacji materialnej osób badanych. Na podstawie rezultatów badań określono, które zmienne psychologiczne i ekonomiczne pozwalają istotnie statystycznie przewidywać poziom ogólnego poziomu poczucia jakości życia.
    The purpose of the study is to discuss the quality of life of people from rural areas. The survey was conducted among 68 people living in rural areas in the voivodshipof Zachodniopomorskie. In the research the following questionnaires were used: the Quality of Life Questionnaire; Transgression-Related Interpersonal Motivations Inventory (TRIM-12); Life Satisfaction Scale, and a short query, based on the literature of the subject, assessing the material situation of respondents and their opinion about their environment. The results indicate that overall quality of life positively correlates with psychological variables (satisfaction with life and forgiveness) and most indicators of the financial situation of the respondents. Based on the results of the study, it was determined which psychological and economic variables are statistically significant predictors of the overall level of quality of life.
  9. Danuta Gonet
    INNOWACYJNOŚĆ CZŁONKÓW GRUP PRODUCENTÓW ROLNYCH. STUDIUM PRZYPADKÓW
    THE INNOVATIVENESS OF MEMBERS OF AGRICULTURAL PRODUCER GROUPS – ON SELECTED EXAMPLES

    Słowa kluczowe: gospodarstwo rolne, członkowie, innowacje, grupa producentów rolnych
    Key words: agricultural farms, members, innovations, agricultural producer group
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono problematykę innowacyjności na przykładzie dwóch grup producentów rolnych (X producentów gęsi i kaczek oraz Y producentów trzody chlewnej) w odniesieniu do prowadzonych gospodarstw rolnych. Źródłem materiałów był kwestionariusz wywiadu przeprowadzony w 2015 roku. W badaniach wykorzystano metodę opisową i porównawczą. Rolnicy charakteryzowanych grup prowadzili gospodarstwa, w których dominowała produkcja zwierzęca, dlatego implementowane przez nich innowacje w większości dotyczyły produkcji zwierzęcej. Ponad połowa ankietowanych w ramach tego działu zwiększyła pogłowie zwierząt. Najważniejszym nośnikiem innowacji dla rolników były szkolenia i kursy WODR. Wprowadzane innowacje były głównie finansowane z własnych środków pieniężnych. Ponad połowa z ankietowanych rolników twierdziła, że innowacje wpłynęły na unowocześnienie ich gospodarstwa, co miało korzystny wpływ na osiągane wyniki ekonomiczne i konkurencyjność na rynku.
    The article presents the issue of innovation in the members of two producer groups / X producers of geese and ducks and Y producers of pigs / in relation to the farms. The source of the material was an interview questionnaire carried out in 2015. The research used a descriptive and comparative method. Farmers of the characterized groups ran farms where animal production was dominant, and therefore the innovations they implemented mostly involved animal production. More than half of respondents in this department increased animal stock. The most important vehicle for innovation for farmers was WODR training and courses. The innovations being introduced were mainly financed from own funds. More than half of the farmers surveyed claimed that innovations influenced the modernization of their farms, which had a positive impact on their economic performance and market competitiveness.
  10. Piotr Gradziuk
    Potencjał i prognozy wykorzystania biogazu rolniczego w Polsce
    POTENTIAL AND FORECAST FOR USE OF AGRICULTURAL BIOGAS IN POLAND

    Słowa kluczowe: energia odnawialna, biogaz, prognozowanie, modelowanie
    Key words: renewable energy sources, biogas, forecasting, modeling
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem podjętych badań było określenie zmian oraz dynamiki rozwoju sektora biogazu w Polsce. Na podstawie opracowanych modeli tendencji rozwojowych, które charakteryzowały się zdolnością wyjaśniania opisywanych zjawisk, przedstawiono prognozy pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych w Polsce do 2030 roku. Z przedstawionych badań wynika, że do 2030 roku udział tego sektora w wytwarzaniu energii ze źródeł odnawialnych ulegnie podwojeniu.
    The purpose of the research was to identify changes and dynamics of development of biogas sector in Poland. On the basis of developed models of development tendencies, which were characterized by the ability to explain the described phenomena, projections of renewable energy generation in Poland were presented up to 2030. From the presented research it is expected that by 2030 the share of this sector in the generation of renewable energy will be doubled.
  11. Danuta Guzal-Dec, Magdalena Zwolińska-Ligaj
    Lokalne grupy działania na rzecz włączenia społecznego w województwie lubelskim
    LOCAL ACTION GROUPS FOR SOCIAL INCLUSION IN LUBLIN REGION

    Słowa kluczowe: ekskluzja społeczna, inkluzja społeczna, rozwój inkluzywny, program LEADER, LGD
    Key words: social exclusion, social inclusion, inclusive growth, LEADER programme, LAG
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest charakterystyka funkcjonowania lokalnych grup działania (LGD) w perspektywie 2014-2020 i ocena skali i zakresu oddziaływania LGD poprzez politykę włączenia społecznego na społeczności obszarów wiejskich i miejsko-wiejskich województwa lubelskiego. Cel został zrealizowany dzięki analizie literatury przedmiotu i dokumentów regulujących funkcjonowanie wszystkich 22 LGD z województwa lubelskiego oraz desk research. Zebrany materiał poddano analizie statystycznej z zastosowaniem statystki opisowej oraz testu istotności różnic. Wykazano, że przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu w różnych jego wymiarach i obszarach zawarto w celach statutowych i strategiach rozwoju wszystkich LGD. Wśród nich wyodrębniono grupę szczególnie aktywnie realizujących politykę włączenia, jednak wykazano niską aktywność badanych LGD na rzecz rozwoju działań postulowanych w Krajowym Programie Rozwoju Ekonomii Społecznej.
    The aim of the study was to characterize the functioning of the Local Action Groups (LAGs) in the 2014–2020 perspective and to assess the scale and extent of LAGs impact through the social inclusion policy for rural and urban-rural communities in Lublin voivodship. The aim was achieved through the analysis of literature as well as documents regulating the functioning of all 22 LAGs in Lubelskie Voivodship. The desk research method was also used. In the analysis of the research material elements of descriptive statistics and the significance test of differences were used. It has been demonstrated that counteracting social exclusion in various dimensions and areas was outlined in the statutory purposes and development strategies of all LAGs. Among the LAGs investigated there are entities that actively implement the policy of inclusion. However, the activity of LAGs surveyed in the activities undertaken under the National Program for the Development of Social Economy is low.
  12. Justyna Herda-Kopańska
    Efekty mnożnikowe w rolnictwie
    MULTIPLIER EFFECTS IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: mnożnik, efekt mnożnikowy, rolnictwo
    Key words: multiplier, multiplier effects, agriculture
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono wnioski wypływające z przeglądu literatury dotyczącej badań nad efektami mnożnikowymi występującymi w rolnictwie. Wyjaśniono, czym jest mnożnik, następnie omówiono efekty mnożnikowe występujące w sektorze rolniczym. Na podstawie literatury przedmiotu zaprezentowano wyniki badań analizujących efekty mnożnikowe w rolnictwie. Można stwierdzić, że rozwój rolnictwa przyczynia się do tworzenia efektów mnożnikowych nie tylko w rolnictwie, ale również w innych sektorach gospodarki.
    The paper presents the conclusions stemming from the literature review concerning studies on multiplier effects present in the agriculture. Firstly, the concept of a multiplier is presented. Then, multiplier effects in the agriculture are described. Finally, based on a literature review, results of studies on multiplier effects in the agriculture are discussed. Following the conducted literature review study it can be concluded that the development of agriculture creates multiplier effects not only in the agriculture, but also in the other sectors of the economy.
  13. Andrzej Hornowski, Tomasz Kondraszuk
    Wykorzystanie metodyki BEP do analizy kosztów mechanizacji w gospodarstwie rolniczym
    USE METHODOLOGY OF BEP TO ANALYZE MECHANIZATION COSTS ON FARM

    Słowa kluczowe: BEP, mechanizacja, koszty
    Key words: BEP, mechanization, costs
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podjęto próbę adaptacji metodyki analizy BEP do oceny rentowności użytkowania maszyn rolniczych. Przyjęto traktowanie kosztu amortyzacji maszyny jako kosztu stałego, ale tylko do progu racjonalnego wykorzystania. Powyżej tego progu, uznano, że amortyzacja powinna być liczona metodą czynną i traktowana jako koszt zmienny. W tym przypadku to potencjał techniczny i jego zużycie staje się „wąskim gardłem”. Dodatkowo uznano za zasadne uwzględnianie kosztu oprocentowania zaangażowanego kapitału, który będzie miał charakter kosztu stałego. Dotychczas badania nad efektywnością wykorzystania maszyn skupiały się nad ilościową analizą ich wykorzystania, pomijano zaś aspekty finansowe. Proponowane wykorzystanie metodyki BEP pozwala nie tylko na określenie progu rentowności ilościowego i wartościowego dla analizowanej maszyny, ale również na obliczenie granicznych wartości poszczególnych składowych kosztów zmiennych (cen paliwa, remontów) oraz stałych (garażowania, konserwacji, oprocentowania).
    The article attempts to adapt the BEP analysis methodology to assess the viability of agricultural machinery. It was assumed to treat the machine depreciation cost as a fixed cost, but only to the rational use threshold. Above this threshold, it was considered that depreciation should be calculated using the active method and treated as a variable cost. In this case it’s a technical potential and its wear becomes a bottleneck. In addition, it was considered reasonable to take into account the cost of interest on the capital employed, which would be a fixed cost. So far research on the efficiency of machinery utilization has focused on the quantitative analysis of their use, and the financial aspects are ignored. The proposed use of the BEP methodology allows not only quantitative and qualitative yield thresholds for the analyzed machine, but also the calculation of the limit values of the variable component costs (fuel prices, repairs) and fixed costs (garage, maintenance, interest rates).
  14. Michał A. Jerzak, Paweł Krysztofiak
    Narodowy Cel Wskaźnikowy jako czynnik rozwoju rynku rodzimego białka roślinnego
    THE NATIONAL INDEX TARGET AS THE DEVELOPMENT FACTOR OF NATIVE VEGETABLE PROTEIN MARKET

    Słowa kluczowe: rośliny białkowe, opłacalność produkcji, rynek białka roślinnego, Narodowy Cel Wskaźnikowy
    Key words: protein crop, production profitability, fodder market, national index target
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest wskazanie możliwości wykorzystania Narodowego Celu Wskaźnikowego dla białka roślinnego jako czynnika stymulującego rozwój rynku rodzimych roślin białkowych w polskiej gospodarce. W realizacji postawionego celu posłużono się dostępnymi wynikami badań związanymi z rynkiem rodzimych roślin białkowych. Przedstawiono propozycję algorytmu, który określa wynikający z NCW udział rodzimych roślin białkowych w produkcji pasz realizowanej przez krajowe przedsiębiorstwa. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że wcześniejsze próby rynkowego animowania rynku rodzimych roślin białkowych nie przyniosły zamierzonych rezultatów. Dlatego ze względu na silną pozycję konkurencyjną rynku importowanej śruty sojowej dalsze działania zmierzające do osiągnięcia zamierzonego celu wymagają wprowadzenia NCW dla rodzimego białka roślinnego w paszach, pomimo że jest to mechanizm będący formą interwencjonizmu państwowego. Jednak doświadczenia związane z wykorzystaniem nasion rzepaku na cele wytwarzania biopaliw, wskazują na duże szanse powodzenia zamierzonych działań.
    The purpose of this paper was to indicate the possibilities of using The National Index Target of vegetable protein as the development of native vegetable protein market stimulating factor in Polish economy. Available research results connected with native vegetable protein market were used in the accomplishment of the task. The proposition of algorithm that defines, resulting from the National Index Target, native vegetable protein contribution to fodder production by national companies is presented in the article. The study concluded that previous attempts of native vegetable protein market animation had not produced intended effects. Further actions, to confront the strong competitive position of import soybean meal market, that tend to achieve the goal require the introduction of the National Index Target to native vegetable protein in the fodder, however it is a form of state interventionism. Yet the research connected with using rape seeds for the production of biofuels indicates a huge chance of succeeding in intended purposes.
  15. Anna Jędrejek, Zuzanna Jarosz
    Potencjał biomasy rolniczej na cele energetyczne w województwie lubelskim
    POTENTIAL OF AGRICULTURAL BIOMASS FOR ENERGY PRODUCTION PURPOSES IN LUBELSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: biomasa, słoma, siano, biogaz, potencjał energetyczny
    Key words: biomass, straw, hay, biogas, energy potential
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest oszacowanie potencjału energetycznego biomasy ubocznej z produkcji rolniczej (słoma, siano, nawozy naturalne) na terenie województwa lubelskiego. Wskazano także potencjał energetyczny możliwy do pozyskania z kukurydzy, jako kosubstratu w produkcji biogazu. Przeprowadzone szacunki wykazały, że potencjał energetyczny biomasy ubocznej z produkcji roślinnej kształtuje się na poziomie 26 966,6 TJ/rok. Na terenie województwa można także pozyskać 195 350,8 dam3/rok biogazu, którego energię można przekształcić w 5 586,4 TJ/rok energii cieplnej lub 1241 GWh/rok energii elektrycznej.
    The purpose of this paper was to estimate biomass and by-products from plant production (straw, hay, natural fertilizer) in Lubelskie province, as well as demonstrate energy potential possible to obtain from maize as a co-substrate for biogas production. The estimates and related assumptions show that this region has a high energy potential amounting to 26 966.6 TJ/year, which can be gain from biomass and by-products from plant production. The area also possesses significant sources of potential for agricultural biogas production and can provide 195 350.8 dam3/year biogas, which may be converted into thermal energy – 5586,4 TJ/year or electricity – 1241 GWh/year.
  16. Sławomir Juszczyk, Marta Idasz-Balina
    FINANCIAL EFFICIENCY OF COOPERATIVE BANKS LED BY WOMEN IN POLAND
    EFEKTYWNOŚĆ FINANSOWA BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH W POLSCE KIEROWANYCH PRZEZ KOBIETY

    Key words: cooperative bank, financial performance, chairperson of the board
    Słowa klucze: bank spółdzielczy, wyniki finansowe, prezes zarządu
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The main objective of the study was to determine whether the fact that the chairpersons of the boards of cooperative banks in Poland are women, it affects the financial performance of these banks. The study used data for the years 2010-2014 from 40 cooperative banks in Poland. In the course of the study, it was found that the banks managed by women are significantly smaller than men’s managed banks, and hence the financial result is generally lower. However, the financial performance ratios in these banks were generally higher. Smaller banks are generally in rural areas, and banks with a larger total balance sheet are usually located in urban areas.
    Celem głównym badań było ustalenie, czy fakt, że prezesami zarządów banków spółdzielczych w Polsce są kobiety, wpływa na efektywność finansową tych banków. W badaniu wykorzystano dane za lata 2010-2014 z 40 banków spółdzielczych w Polsce. W toku badań ustalono, że banki zarządzane przez kobiety są zdecydowanie mniejsze niż banki zarządzane przez mężczyzn, stąd i wynik finansowy jest na ogół mniejszy. Jednak wskaźniki efektywności finansowej w tych bankach były na ogół wyższe. Banki mniejsze znajdują się zazwyczaj na terenach typowo wiejskich, banki o większej sumie bilansowej mają siedzibę na terenach miejskich.
  17. Halina Kałuża, Agnieszka Ginter, Jacek Kałuża
    Jakość życia na obszarach wiejskich w opinii kobiet z powiatu siedleckiego
    QUALITY OF LIFE IN RURAL AREAS ACCORDING TO THE OPINION OF WOMEN FROM SIEDLCE COUNTY

    Słowa kluczowe: subiektywna jakość życia, poziom życia, kobiety, obszary wiejskie, powiat siedlecki
    Key words: subjective quality of life, standard of living, women, rural areas, Siedlce county
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie poziomu oraz jakości życia kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet bezrobotnych na obszarach wiejskich na przykładzie powiatu siedleckiego. Na poziom i jakość życia ludności wpływa wiele czynników o charakterze mikro- i makroekonomicznym, m.in. aktywność zawodowa i związane z tym odpowiednie wynagrodzenie czy warunki mieszkaniowe. Zadowolenie z własnego życia uznawane jest za podstawowy wskaźnik subiektywnej oceny jakości życia. Oceny jakości życia dokonano w oparciu o czynniki subiektywne. Głównym narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety, który umożliwił pozyskanie informacji na temat cech społeczno-demograficznych respondentek oraz analizę podjętego zagadnienia. Przeprowadzone badania pozwoliły stwierdzić, że najwięcej badanych kobiet oceniło swój poziom życia jako średni. Znaczna grupa kobiet zamieszkująca obszary wiejskie deklarowała wolę emigracji do miasta.
    Many factors of micro and macroeconomic nature affect the level and quality of life of the population, including occupational activity and related remuneration or living conditions. Satisfaction of life is considered as the primary indicator of subjective quality of life assessment. The purpose of this paper was to present the level and quality of women’s life with special attention paid to unemployed women in rural areas, based on the example of the Siedlce district. Quality of life was assessed on the basis of subjective factors. The main research tool was a questionnaire survey which enabled the information on the socio-demographic characteristics of the respondents and the analysis of the question. The conducted research found that the majority of the surveyed women from the rural areas of the Siedlce county assessed their standard of living as average. A large group of women living in rural areas declared their intention to emigrate to the city.
  18. Konrád Kiss
    SHORT SUPPLY CHAINS – FROM THE VIEWPOINT OF PRODUCERS
    KRÓTKIE ŁAŃCUCHY DOSTAW Z PERSPEKTYWY PRODUCENTÓW

    Key words: short supply chain, producer satisfaction, food retail
    Słowa kluczowe: krótkie łańcuchy dostaw, zadowolenie producentów, sprzedaż detaliczna żywności
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The modern food retail trade means a concentrated and overstocked market in developed countries as well as in many developing countries. Joining the food chains of the “modern retail trade” often poses a problem for small-sized agricultural producers, which decreases their market opportunities. Trading in short supply chains is an option for producers to reach markets and increase incomes. The object of this exploring study is to use primary interviews to assess the opinions and satisfaction of the producers trading in short supply chains about their sales opportunities. The main question is how short supply chains can perform their given roles as regards both producer positions and in rural development.
    Celem opracowania jest przedstawienie opinii na temat zadowolenia producentów prowadzących sprzedaż w krótkich łańcuchach dostaw. Współczesny handel detaliczny artykułami żywnościowymi charakteryzuje się nadmierną koncentracją. Często wejście na rynek dla małych producentów w takiej sytuacji jest niemożliwe. Alternatywą dla takich podmiotów są krótkie łańcuchy dostaw. Do badań wykorzystano dane pierwotne. Pytanie badawcze dotyczyło tego, jak krótkie łańcuchy dostaw mogą wykonywać swoje funkcje w odniesieniu zarówno do pozycji producenta, jak i rozwoju obszarów wiejskich.
  19. Maria Klonowska-Matynia
    Kompetencje edukacyjne a zróżnicowanie kapitału ludzkiego na obszarach wiejskich w województwie zachodniopomorskim
    EDUCATIONAL COMPETENCIES VS HUMAN CAPITAL DIVERSIFICATION ON RURAL AREAS IN THE ZACHODNIOPOMORSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: kapitał ludzki, obszary wiejskie, edukacja
    Key words: human capital, rural areas, educational factors
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie poziomu zróżnicowania i klasyfikacja obszarów wiejskich województwa zachodniopomorskiego pod względem zasobów kapitału ludzkiego definiowanego w obszarze edukacji. W badaniu zastosowano metodę porządkowania liniowego bezwzorcową i w efekcie każdej jednostce przestrzennej przypisano miarę syntetyczną, opisującą łączny poziom zasobu. Przyjęto założenie o nierównym rozkładzie kapitału ludzkiego na obszarach wiejskich. Uzyskane wyniki potwierdzają, że obszary wiejskie w województwie zachodniopomorskim są zróżnicowane pod względem kapitału ludzkiego, a poziom kapitału można wyrazić jakościowymi kompetencjami edukacyjnymi mieszkańców danej jednostki (także w obszarze edukacji poza formalnej). Przestrzenne rozmieszczenie kapitału ludzkiego jest zgodne z typologią obszarów wiejskich dokonaną w ramach Monitoringu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Wyższa koncentracja kapitału występuje na obszarach silnie zurbanizowanych (gminy typu 7), podczas gdy deficyty kapitału ujawniają się na obszarach peryferyjnych opartych na rolnictwie wielkoobszarowym, zwłaszcza w tzw. gminach popegeerowskich (gminy typu 2). Badaniem objęto obszary wiejskie zdefiniowane jako gminy wiejskie i wiejsko-miejskie wyodrębnione w oparciu o kryterium administracyjne zgodnie z nomenklaturą GUS. Źródłem danych były Okręgowa Komisja Egzaminacyjna (OKE) w Poznaniu, Narodowy Spis Powszechny 2011, Bank Danych Lokalnych GUS oraz Monitoring Rozwoju Obszarów Wiejskich etap I.
    The aim of the paper was to determine the level of differentiation and classification of rural areas in the Zachodniopomorskie province in terms of human capital resources defined in the field of education. The linear ordering method in the study was applied, and as a result, each spatial unit the synthetic indicator was assigned, describing the total level of the resource. It was assumed the uneven spatial distribution of human capital. The obtained results confirm: a higher level of human capital cumulating on highly urbanized areas and the occurrence of deficits on peripheral areas characterized by qualitatively low educational competences (also outside the formal). The study encompasses rural areas defined as rural and rural-urban gminas distinguished according to the GUS administrative criterion. The Regional Examination Board (OKE) in Poznan, the National Census of 2011 (NSP), the Local Data Bank of the CSO and the data of Rural Development Monitoring stage 1 were the main data source.
  20. Łukasz Komorowski, Monika Stanny
    Publiczny transport zbiorowy na obszarach wiejskich – wnioski z badań
    PUBLIC TRANSPORT IN RURAL AREAS – STUDIES CONCLUSIONS

    Słowa kluczowe: transport publiczny, obszary wiejskie, gminy, finansowanie, rozwój
    Key words: public transport, rural areas, communities, financing, development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przyjęto założenie, że finansowanie transportu publicznego przez samorządy lokalne jest zjawiskiem częstym na obszarach wiejskich o wielofunkcyjnej strukturze gospodarki, natomiast relatywnie rzadkim w samorządach monofunkcyjnych rolniczo. Podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy transport publiczny na obszarach wiejskich jest usługą o regresywnym kierunku, czy jednak liczba gmin finansujących go wzrasta. Przeprowadzone na grupie 2173 gmin wiejskich i miejsko-wiejskich analizy pozwoliły na empiryczną falsyfikację pierwszej oraz weryfikację drugiej części pytania. Mimo zwiększającej się liczby samorządów finansujących transport zbiorowy wykazano znaczne zróżnicowanie przestrzenne w tym aspekcie. Relatywnie wysoki odsetek mieszkańców gmin względnie monofunkcyjnych, położonych poza strefą oddziaływania największych miast, pozbawiony jest możliwości korzystania z organizowanej przez gminę komunikacji zbiorowej. Jednocześnie w gminach tych wskazuje się na silną potrzebę dofinansowywania tej usługi.
    The paper assumed that public transport is more often financed in the multifunctional rural areas than in typical agricultural communities. The authors have tried to explain whether public transport in urban areas is regressive or the number of communities financing this service is increasing. Own studies show that number of rural communities financing public transport has increased between 2001 and 2016. In spite of all, there are large spatial differentiations across the country. Comparatively high percentage of inhabitants of typical agricultural areas do not have possibility to use public transport. Need to organize this service was pointed relatively often in those communities.
  21. Irén Rita Kőszegi
    THE IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL PROTECTION FROM THE PERSPECTIVE OF YOUNG FARMERS IN THE HOMOKHÁTSÁG REGION
    ZNACZENIE OCHRONY ŚRODOWISKA Z PERSPEKTYWY MŁODYCH ROLNIKÓW Z HOMOKHÁTSÁG

    Key words: young farmers in Hungary, Homokhátság, sustainable agricultural, environment, aridification, greening
    Słowa kluczowe: młodzi rolnicy na Węgrzech, Homokhátság, zrównoważone rolnictwo, środowisko, wyjałowienie, zazielenie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. It could be stated of the European Union member states that the proportion of workers in agriculture is steadily declining which in addition is coupled with a low proportion of young farmers. The issue of young farmers and sustainability is a top priority in the strategy “Europe 2020: Smart, Sustainable and Inclusive Growth”, as the importance of young people’s involvement and environmental protection is indispensable to the future of agriculture. In my research, I look at the young farmers of the Homokhátság (Sand Ridge) region of Hungary searching for answers to the challenges young farmers face today in these special areas. How do they deal with environmental protection, how does their farming influence the problem of aridification?
    Celem artykułu jest określenie znaczenia działań z zakresu ochrony środowiska z perspektywy młodych rolników z regionu Homokhátság na Węgrzech. Stwierdzono, że zarówno w całej Unii Europejskiej, jak i na Węgrzech spada udział osób młodych zatrudnionych w rolnictwie. Jednocześnie w dokumentach strategicznych UE wskazuje się na istotne znaczenie ludzi młodych w kreowaniu zrównoważonego rozwoju rolnictwa. W badaniu posłużono się opiniami młodych rolników z regionu Homokhátság na Węgrzech. Zwrócono szczególną uwagę na opinie dotyczące ich podejścia do ochrony środowiska i określenia, jak stosowane przez nich praktyki wpływają na region podlegający procesowi wyjałowienia.
  22. Magdalena Kozera-Kowalska, Jarosław Uglis
    Postrzeganie kariery zawodowej w agrobiznesie przez studentów Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu – studium przypadku
    PERCEPTION OF PROFESSIONAL CAREER IN AGRIBUSINESS BY STUDENTS FROM THE POZNAŃ UNIVERSITY OF LIFE SCIENCES – CASE STUDY

    Słowa kluczowe: kariera zawodowa, agrobiznes, praca idealna, postrzeganie pracy w agrobiznesie
    Key words: professional career, agribusiness, perfect job, perception of work in agribusiness
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano wyniki badań nad wpływem wybranych czynników na postrzeganie agrobiznesu jako miejsca pracy i realizacji kariery zawodowej. Przyjęto, że wpływ taki mają wykształcenie (ukończony poziom studiów) oraz płeć. Zgromadzone z użyciem ankiety audytoryjnej dane faktograficzne poddano analizie statystycznej. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że w opinii studentów idealna praca powinna być zgodna z ich zainteresowaniami, oferować stabilne warunki zatrudnienia, dawać poczucie dumy z jej wykonywania, a także gwarantować wysokie zarobki i jednocześnie odbywać się w przyjaznej atmosferze. Natomiast za niepożądane cechy pracy studenci uznali: nieregularność czasu pracy, wymóg mobilności, tj. cechy związane z dużą liczbą i wysokim tempem wykonywania obowiązków. Na podstawie badań stwierdzono także, że praca na stanowisku przedstawiciela handlowego w agrobiznesie, chociaż daje możliwości rozwoju, nie stanowi atrakcyjnej oferty zatrudnienia dla większości badanych.
    This paper includes the results of examination on the impact of selected factors on the perception of agribusiness as a place of work and career achievement of graduates. It was assumed that such influence have: education (level of completed studies) and sex. Collected data were obtained using an audit questionnaire which were analyzed statistically. Based on the research, it has been found that, in the opinion of the students, the ideal work should be in line with their interests, offer stable employment conditions, give pride to its performance, and guarantee high earnings and at the same time be in a friendly atmosphere. For the undesirable features of this work, the students considered: irregularity of working time, mobility requirement, it means features connected with high number and high pace of performance of duties. Based on the research, it was also found that working as a sales representative in agribusiness, while giving development opportunities, is not an attractive job offer for most of the respondents.
  23. Jakub Kraciuk
    Bezpieczeństwo żywnościowe krajów Unii Europejskiej
    FOOD SECURITY OF THE EUROPEAN UNION COUNTRIES

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, kraje Unii Europejskiej
    Key words: food security, EU countries
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ukazanie stanu bezpieczeństwa żywnościowego krajów Unii Europejskiej oraz określenie podstawowych czynników determinujących poziom tego bezpieczeństwa. Stwierdzono istnienie dużych dysproporcji w stanie bezpieczeństwa żywnościowego pomiędzy poszczególnymi krajami UE, a szczególnie pomiędzy krajami starej i nowej UE. Określono, że w analizowanych latach średnio w krajach UE pogorszyła się dostępność cenowa produktów oraz ich jakość. Niekorzystne zmiany, jakie zaszły, nie były jednak zbyt wielkie. Natomiast średni wskaźnik dla analizowanych krajów dotyczący dostępu do żywności wyraźnie się poprawił.
    The aim of the study was to show the state of food security in European Union countries and defines the basic factors determining the level of this security. There is a large disproportion in the state of food security between individual European Union countries, especially between old and new EU countries. It was determined that in the analyzed years average prices of products and their quality deteriorated in the countries of the European Union. The unfavorable changes that have taken place were not too great. On the other hand, the average indicator for the analyzed countries regarding access to food has clearly improved.
  24. Marcin Krawczak
    Transmisja cen w wybranych łańcuchach rolno-żywnościowych
    PRICE TRANSMISSION IN SELECTED AGRI-FOOD CHAINS

    Słowa kluczowe: transmisja cen, autoregresja, łańcuch marketingowy
    Key words: Price transmission, autoregress, marketing chain
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Metodą wykorzystaną do badania transmisji cen były modele ARDL dla czterech produktów wieprzowych (schab, boczek, szynka, baleron) na różnych etapach łańcucha marketingowego. Zbadano również asymetrię w transmisji cen za pomocą modelu Balke’a i współautorów. Najsilniejsza transmisja występowała między ceną przetwórcy a ceną surowca. Najistotniejszy czynnik w kształtowaniu się cen produktów na którymkolwiek etapie to opóźniona o miesiąc reakcja na zmiany własnych cen. Asymetria występowała jedynie dla części zmiennych oraz ich opóźnień, na ogół o charakterze dodatnim.
    The method used to test the price transmission is the ARDL models for four pork products (pork chops, bacon, ham, and ham) at various stages of the marketing chain. The asymmetry in price transmission was also investigated using the Balke et al. Model. The strongest transmission occurred between the price of the processor and the price of the raw material. The most important thing in the evolution of product prices at any stage has been delayed by one month’s reaction to changes in prices. Asymmetry was present only for variable parts and their delays, generally positive.
  25. Irena Kropsz-Wydra
    Zróżnicowanie poziomu nakładów na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce
    DIVERSIFICATION OF THE LEVEL OF EXPENDITURES ON FIXED ASSETS FOR ENVIRONMENTAL PROTECTION AND WATER MANAGEMENT

    IN POLAND
    Słowa kluczowe: nakłady inwestycyjne, środki trwałe, ochrona środowiska, gospodarka wodna, Polska
    Streszczenie/Summary
    Key words: investment outlays, fixed assets, environmental protection, water management, Poland
    Abstrakt. Celem artykułu jest analiza zmian oraz ocena zróżnicowania poziomu nakładów inwestycyjnych ponoszonych na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce. Zakres czasowy badań obejmował lata 2002-2015. Analizie poddano strukturę regionalną oraz dynamikę zmian poziomu nakładów inwestycyjnych, dodatkowo określono udział nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska i gospodarkę wodną w nakładach inwestycyjnych na gospodarkę narodową ogółem. Zaobserwowano ogólny wzrost nakładów inwestycyjnych na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce, czego potwierdzeniem jest rosnąca dynamika zmian w czasie.
    The aim of the study was to analyze changes and to assess the diversification of the level of investment expenditures on fixed assets used for environmental protection and water management in Poland. The study period covered the years 2002-2015. Regional structure and dynamics of changes in the level of investment expenditures were analyzed. In addition, the share of investment expenditures on environmental protection and water management in investment expenditures on the national economy was calculated. There was an overall increase in investment outlays on fixed assets for environmental protection and water management in Poland, as evidenced by the increasing dynamics of changes over time.
  26. Łukasz Kryszak
    Wybrane problemy rachunku dochodów rolniczych
    SELECTED PROBLEMS OF AGRICULTURAL INCOME ACCOUNTS

    Słowa kluczowe: dochody rolnicze, determinanty dochodów rolniczych, FADN
    Key words: agricultural income, agricultural income determinants, FADN
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest identyfikacja podstawowych problemów badawczych w zakresie dochodów rolniczych i ich determinant oraz próba wskazania na potencjalne kierunki rozwoju badań nad dochodami w rolnictwie. Na podstawie przeglądu literatury wskazano na potrzebę precyzyjnego stosowania pojęć dotyczących dochodów, różnice między podstawowymi perspektywami badawczymi i stosowanymi źródłami danych oraz na specyfikę rachunku dochodów spowodowaną kwestią wielozawodowości oraz koegzystencją gospodarstwa rolnego i domowego w przypadku gospodarstw rodzinnych. Wskazano też na możliwości badania dochodu rolniczego w ujęciu regionalnym z uwzględnieniem relacji zasobowych i wykorzystaniem metod analizy finansowej.
    The main goal of the study was to identify the basic research problems. Connected with agricultural income and its determinants, as well as an attempt to indicate potential directions for the development of agricultural income research. The literature review indicated the need for precise application of income concepts, the differences between the main research perspectives and the sources of data used and the specificity of the income statement due to the multi-occupancy and the co-existence of households and farms in the case of family farms. In the second part of the paper, the possibility of examining agricultural income in a regional perspective was considered, including the relation between resources and the use of financial analysis methods.
  27. Andrzej Madej
    Wpływ wykształcenia osoby prowadzącej gospodarstwo rolne na poziom jego zrównoważenia
    IMPACT OF THE FARMER’S EDUCATION ON THE LEVEL OF FARM SUSTAINABILITY

    Słowa kluczowe: wykształcenie, gospodarstwo rolne, stopień rozwoju, poziom zrównoważenia
    Key words: education, farm, degree of development, level of sustainability
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Badania, dotyczące wpływu wykształcenia osoby kierującej gospodarstwem rolnym przeprowadzono w 20 gospodarstwach o bydlęcym kierunku produkcji. Wykazały one, że obydwie grupy analizowanych gospodarstw, różniące się wykształceniem rolników, charakteryzowały się średnim poziomem zrównoważenia. Jednak bardziej zrównoważone były podmioty prowadzone przez osoby z wykształceniem średnim i wyższym, szczególnie w zakresie kryteriów społecznych i ekonomicznych. Natomiast gospodarstwa kierowane przez rolników z wykształceniem zawodowym i podstawowym były bardziej zrównoważone w wymiarze agroekologicznym, a najsłabiej w społecznym.
    Research on the education of farmers were conducted in 20 farms specialized in cattle production. The results showed that two groups of farms (differing in the education of farmers) had an average level of sustainability. Farms run by people with secondary and higher education were more sustainable that those run by farmers with vocational and primary education, particularly in terms of social and economic criteria. On the other hand, farms managed by farmers with vocational and primary education, were more sustainable in agro-ecological aspects and less sustainable in social aspects
  28. Janusz Majewski
    Rola owadów zapylających w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego Polski
    THE ROLE OF POLLINATING INSECTS IN ENSURING FOOD SECURITY IN POLAND

    Słowa kluczowe: zapylanie, owady zapylające, bezpieczeństwo żywnościowe, Polska
    Key words: pollination, insect pollinators, food security, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie znaczenia owadów zapylających dla zachowania bezpieczeństwa żywnościowego Polski. Aby to ocenić dokonano estymacji możliwych do uzyskania zbiorów roślin entomofilnych bez udziału zapylaczy. W pracy wykorzystano dane produkcyjne z 2015 roku – informacje publikowane przez Instytut Ogrodnictwa i GUS, a także literaturę przedmiotu. Stwierdzono, że owady zapylające mają największy wpływ na wysokość zbiorów w przypadku owoców. Przy braku owadów zapylających zbiory roślin entomofilnych zmniejszą się o około 60%, a w przypadku owoców spadek ten może wynieść ponad 80%. Brak owadów zapylających stwarza sytuację, że bezpieczeństwo żywnościowe Polski w sensie fizycznym nie będzie zagrożone, ale nie będzie zachowane bezpieczeństwo żywnościowe w sensie ekonomicznym, gdyż nie wszystkich konsumentów będzie stać na zakup produktów służących przygotowaniu zbilansowanej diety.
    The aim of the paper was to determinate the importance of pollinating insects for food security in Poland. To assess this, there was estimated crop production without pollinators. The information published by the Institute of Horticulture and the Central Statistical Office was used as well as the literature on the subject. The results of the study indicate that insect pollinators play a key role in fruit production, absence of pollinators may result in a crop yield reduction about 80%. In terms of physical availability of food, Polish food security will be preserved even in the absence of insect pollinators. However, at the level of economic availability, food security may not be preserved without such pollinators, in particular in terms of fruit and food security associated with the consumption of properly balanced rations.
  29. Mariusz Matyka
    Ocena regionalnego zróżnicowania struktury zasiewów w kontekście oddziaływania na środowisko przyrodnicze
    EVALUATION OF REGIONAL DIVERSIFICATION IN SOWN AREA STRUCTURE IN THE CONTEXT OF IMPACT ON THE NATURAL ENVIRONMENT

    Słowa kluczowe: struktura zasiewów, różnorodność upraw, równomierność upraw, środowisko przyrodnicze
    Key words: structure of sown area, crop diversity, crop uniformity, natural environment
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie zróżnicowania struktury zasiewów w województwach oraz jej potencjalnego wpływu na środowisko przyrodnicze. Różnorodność struktury zasiewów oceniono, wykorzystując indeks Shannona-Wienera (H). Za pomocą wskaźnika równocenności Pielou (J) przeanalizowano równomierność udziału powierzchni uprawy poszczególnych gatunków w strukturze zasiewów. Analiza wykazała, że najmniej zróżnicowana i równomierna struktura zasiewów wystąpiła w trzech województwach: opolskim, dolnośląskim i podlaskim. Natomiast najwyższe wartości ocenianych wskaźników odnotowano w województwach świętokrzyskim, lubuskim, warmińsko-mazurskim i lubelskim. Analiza skupień pozwoliła na wydzielenie trzech jednorodnych grup województw. W skupieniu I znalazły się województwa opolskie, dolnośląskie i podlaskie, które charakteryzują się najmniej korzystną ze środowiskowego punktu widzenia strukturą zasiewów. W skupieniu II ulokowała się największa liczba województw charakteryzujących się pośrednimi wartościami ocenianych wskaźników. Natomiast w skupieniu III znalazły się województwa lubelskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie i lubuskie, cechujące się najwyższymi wartościami ocenianych parametrów.
    In recent years many important changes have taken place in Polish agriculture. The aim of the paper was to determine the diversity of the structure of sown area in the voivodships and its potential impact on the natural environment. Crop diversity was assessed by using the Shannon-Wiener (H) index. With the Pielou (J) index was also analyzed crop uniformity of the area under each species in sown area. The analysis shows that the least varied sowing area structure is characterized by Opolskie, Dolnośląskie and Podlaskie voivodships. On the other hand, the highest values of the assessed indicators were noted in the Świętokrzyskie, Lubuskie, Warmińsko-Mazurskie and Lubelskie voivodships. The cluster analysis allowed for the separation of three homogenous groups of voivodships. In the cluster I was the Opolskie, Dolnośląskie and Opolskie voivodships, which are characterized by the least environmentally-friendly structure of sown area. In cluster II was the largest number of voivodships characterized by indirect values of the assessed indicators. In the cluster III were Lubelskie, Świetokrzyskie, Warmińsko-Mazurskie, Wielkopolskie and Lubuskie voivodships, which had the highest values of evaluated parameters.
  30. Dominika Mierzwa, Sławomir Jankiewicz
    Spółdzielczość jako jedna z form społecznej gospodarki rynkowej
    COOPERATIVES AS ONE OF THE FORMS OF THE SOCIAL MARKET ECONOMY

    Słowa kluczowe: spółdzielnia, ekonomia społeczna, rynki globalne, członkowie
    Keywords: cooperative, social economy, global markets, members
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ukazanie wartości działań społecznych w dobie globalizacji rynków i wykazanie, że przedsiębiorstwa tego typu są potrzebne w gospodarce rynkowej. Podjęto rozważania teoretyczne oparte na doświadczeniach badaczy i opinii spółdzielców. Mimo spadku zainteresowania polskim sektorem spółdzielczym, podmioty do niego należące tworzą poważną siłę reprezentowaną przez 8 mln członków i około 2 tys. podmiotów spółdzielczych. Zrzeszeniowy charakter spółdzielni i dbałość o swoich członków plasują te przedsiębiorstwa w nurtach ekonomii społecznej. Podmioty te udowodniły, że są w stanie w sposób efektywny i skuteczny zaspakajać istniejące i nowe potrzeby społeczeństwa.
    The aim of the paper was to show the value of social activities in the age of globalization of markets and to demonstrate that businesses of this type are needed in the economy. The article is a theoretical speculation based on of the authors’ own observations as well as on the opinions of cooperatives and scientists. Despite a decrease in interest in the Polish cooperative sector, its affiliates represent a strong association represented by 8 million members and about 2 thousand of cooperative entities. The united nature of the cooperative and the dedication of its members place those enterprises in the social economy. These entities proved to be able to effectively meet the new and existing needs of society.
  31. Szilvia Molnar
    PRODUCTION AND TRADE OF DUCK PRODUCTS IN GLOBAL VIEW
    PRODUKCJA I SPRZEDAŻ PRODUKTÓW Z KACZEK W UJĘCIU GLOBALNYM

    Key words: duck products, international trade, revealed comparative advantage (RCA)
    Słowa kluczowe: produkty z kaczek, handel międzynarodowy, ujawniona przewaga komparatywna
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Duck typically represents a smaller proportion in the poultry meat production of the world. However, certain European, as well as Eastern and South Asian countries produce a significant amount of duck meat. In the recent decades, production significantly increased both in these regions and worldwide. This study focuses on the international situation of the duck sector, as well as changes in production and trade trends. In addition, RCA indexes were used to examine the comparative advantages of duck meat and meat products in the world market of waterfowl products in the case of the most significant exporting countries of the world. It can be concluded that even though certain exporting countries have various trade and competitive advantages in the case of different products, other regions must face disadvantages.
    Kaczka typowo stanowi mniejszy udział w produkcji mięsa drobiowego świata. Jednak niektóre europejskie, jak i wschodnie i południowoazjatyckie kraje produkują znaczną ilość mięsa kaczego. W ostatnich dziesięcioleciach produkcja znacznie wzrosła zarówno w tych regionach, jak i na całym świecie. Niniejsze opracowanie koncentruje się na międzynarodowej sytuacji sektora produktów kaczych, a także zmianach w trendach produkcyjnych i handlowych. Ponadto wykorzystano wskaźniki RCA do zbadania porównywalnych zalet mięsa kaczki i innych produktów mięsnych na światowym rynku produktów z ptactwa wodnego w przypadku najbardziej znaczących krajów eksportujących na świecie.
  32. Anna Murawska
    Ocena nierówności społecznych na obszarach wiejskich w Polsce w świetle realizacji celów polityki spójności
    ASSESSMENT OF SOCIAL INEQUALITIES IN RURAL AREAS OF POLAND IN THE LIGHT OF ACHIEVING COHESION POLICY OBJECTIVES

    Słowa kluczowe: nierówności społeczne, obszary wiejskie, polityka, spójność, dochody, współczynnik Giniego
    Key words: social inequalities, rural areas, politics, cohesion, income, Gini coefficient
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono nierówności społeczne na obszarach wiejskich w Polsce w świetle realizacji celów polityki spójności. W ramach realizacji celu dokonano analizy dochodów w gospodarstwach domowych należących do określonej grupy społeczno-ekonomicznej oraz w zależności od miejsca zamieszkania (miasto – wieś). Podczas analiz zastosowano ilościowy miernik pomiaru nierówności w postaci współczynnika Giniego. Zaprezentowano dynamikę zachodzących zmian w latach 2006-2015. Sytuacja dochodowa w gospodarstwach domowych zlokalizowanych na obszarach wiejskich oraz rolników poprawia się, jednak ten trend nie znajduje odzwierciedlenia w zmniejszeniu się nierówności dochodowych ludności zamieszkałej na wsiach.
    The article presents social inequalities in rural areas in Poland in the light of the objectives of cohesion policy. Income was analyzed in households belonging to a particular socio-economic group and depending on the place of residence (city-village). Particularly during the analyzes, a quantitative measure of inequality was measured in the form of a Gini coefficient. The article presents the dynamics of changes in 2006-2015. Income situation in rural households and farmers improves, but this trend is not reflected in the decline in income inequality in rural populations.
  33. Zbigniew Nasalski
    Motywy podejmowania działalności innowacyjnej w gospodarstwach użytkujących grunty z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w województwie warmińsko-mazurskim
    MOTIVES FOR UNDERTAKING INNOVATIVE ACTIVITY IN FARMS USING LAND FROM THE AGRICULTURAL PROPERTY STOCK OF THE TREASURY IN WARMIŃSKO-MAZURSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: innowacje, motywy innowacyjności, gospodarstwa rolnicze
    Key words: innovations, motives of innovation, agricultural farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była identyfikacja motywów podejmowania działalności innowacyjnej w gospodarstwach użytkujących grunty z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w województwie warmińsko-mazurskim. Przedmiotem badań były opinie rolników na temat motywów podejmowania działalności innowacyjnej w ich gospodarstwach. Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety. W opinii badanych, najbardziej motywacyjne oddziaływanie proinnowacyjne miały: szansa zwiększenia sprzedaży, zwiększenie rentowności prowadzonej działalności oraz obniżenie kosztów produkcji.
    The purpose of the research was to identify motives for undertaking innovative activity in farms using land from the Agricultural Property Stock of the Treasury in Warmińsko-Mazurskie province. The subject of the study was the opinions of farmers on the motives for undertaking innovative activity on their farms. The study was conducted using the diagnostic survey method using the questionnaire survey. In the opinion of the respondents, the most motivating pro-innovation impact was: the opportunity to increase sales, increase profitability of the activity and reduce production costs.
  34. Dariusz Paszko, Paweł Krawiec, Joanna Pawlak, Wioletta Wróblewska
    Ocena kosztów i opłacalności produkcji maliny pod osłonami w kontekście budowania przewagi konkurencyjnej na przykładzie wybranego gospodarstwa
    ASSESS THE COST AND PROFITABILITY OF RASPBERRY PRODUCTION UNDER COVER IN THE CONTEXT OF BUILDING COMPETITIVE ADVANTAGE ON EXAMPLE OF SELECTED FARM

    Słowa kluczowe: koszty produkcji, opłacalność, maliny pod osłonami
    Key Words: costs of production, profitability, raspberries under cover
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono porównanie kosztów i opłacalności produkcji malin deserowych uprawianych w tunelu foliowym w wybranym gospodarstwie sadowniczym w latach 2015-2016. Uprawę malin pod osłonami cechowały bardzo wysokie nakłady inwestycyjne – koszty zakupu konstrukcji tunelu z wyposażeniem oraz założenia plantacji wyniosły średnio 337,6 tys. zł/ha. Całkowite koszty bezpośrednie produkcji maliny (łącznie z amortyzacją tunelu i plantacji) wyniosły średnio 142,0 tys. zł/ha. Najbardziej dochodowa była uprawa malin odmiany Sokolica na macie polipropylenowej, wartość nadwyżki bezpośredniej wyniosła 200,4 tys. zł, najmniej zaś odmiany Laszka, bez ściółki – 8,1 tys. zł/ha. Przeprowadzone badania wykazały, że uprawa malin pod osłonami w warunkach Polski może być opłacalna.
    The purpose of the study was the comparison of productioncosts and profitability of dessert raspberry under cover in Poland in the years 2015-2016. Investment expenditures for the establishment of raspberry plantations under cover were wery high, an average of 337.6 thousand PLN/ha. Total direct costs of raspberry production (including tunnel and plantation depreciation) amounted to an average of 142.00 thousand PLN/ha. The most profitable was the cultivation of raspberry Sokolica on polyethylene mulches (the gross margin amounted to 200.4 thousand.PLN/ha), the least varieties of Laszka, without mulches – only 8.1 thousand. PLN/ha. The research found that the production of raspberries under cover can be profitable.
  35. Benedykt Pepliński
    Analiza regionalna zmian pogłowia trzody chlewnej w Polsce w latach 1960-2015
    REGIONAL ANALYSIS OF CHANGES IN THE PIG POPULATION IN POLAND IN 1960-2015

    Słowa kluczowe: trzoda chlewna, obsada, pogłowie, analiza regionalna
    Key words: pigs, stock, population, regional analyze
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena regionalnych zmian pogłowia i obsady trzody chlewnej w latach 1960-2015 na poziomie wojewódzkim i w latach 1996-2010 na poziomie powiatowym. Analizę na poziomie wojewódzkim podzielono na dwa okresy, co uwidoczniło przyspieszenie procesu polaryzacji poziomu pogłowia w Polsce po 1990 roku. Analiza wykazała wzrost znaczenia województw: wielkopolskiego, kujawsko-pomorskiego i łódzkiego oraz zwiększenie udziału w krajowym pogłowiu 10 i 76 powiatów o największym pogłowiu i obsadzie trzody chlewnej.
    The aim of the study was a regional analysis of changes in the population and stock of pigs in the years 1960-2015 at the voivodship level and in the years 1996-2010 at the district level. The analysis at the voivodship level was divided into two periods, which indicated the acceleration of polarization of the stock level in Poland. This is indicated by the growing share of voivodships and districts with the highest population and stock of pig in total population.
  36. Agnieszka Poczta-Wajda, Karolina Pawlak
    Globalne skutki ewolucji polityki handlowej na rynkach rolnych w rozwijających się krajach azjatyckich
    THE GLOBAL IMPACT OF THE EVOLUTION OF TRADE POLICY ON AGRICULTURAL MARKETS IN DEVELOPING ASIAN COUNTRIES

    Słowa kluczowe: protekcjonizm w rolnictwie, polityka handlowa, GTAP, mierniki wsparcia
    Key words: agricultural protectionism, trade policy, GTAP, support estimates
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Sytuacja na rynkach rolnych w krajach azjatyckich, a także przyszłość polityki rolnej i polityki handlowej względem produktów żywnościowych w tych krajach ma istotne znaczenie dla producentów żywności w innych częściach świata, szczególnie z krajów rozwiniętych. Celem artykułu jest zaprezentowanie bieżących trendów w zakresie polityki rolnej w wybranych rozwijających się krajach azjatyckich, z wykorzystaniem mierników wsparcia producentów rolnych publikowanych przez Bank Światowy i OECD, a także zbadanie za pomocą modelu równowagi ogólnej GTAP globalnych skutków ewolucji polityki handlowej w tych krajach, przy założeniu zarówno jej pełnej liberalizacji, jak i wzrostu protekcjonizmu. Badania wskazują, że podniesienie ceł na produkty rolne w badanych krajach do maksymalnego dopuszczalnego poziomu doprowadziłoby do obniżenia wartości obrotów handlowych i spadku PKB w innych częściach świata, natomiast pełna redukcja ceł byłaby czynnikiem stymulującym handel i korzystnie wpływającym na PKB reszty świata.
    The situation in agricultural markets in Asian countries, as well as the future of agricultural policy and trade policy in these countries, is important for food producers in other parts of the world, especially in developed countries. The aim of this article is to present current agricultural policy trends in selected developing Asian countries using support measures published by the World Bank and the OECD, as well as to examine the global impact of food trade policy developments in these countries as a result of full liberalization scenario, as well as increased protectionism scenario. Research shows that raising tariffs on agricultural products in the analyzed Asian countries to a maximum allowable level would lead globally to lower trade and GDP in other parts of the world, while full tariff reductions would be a stimulus to trade and benefit the rest of the world.
  37. Halina Powęska
    ABSORPTION 2007-2013(2015) EU FUNDING FOR UTILIZATION OF CULTURAL ASSETS IN DOLNOŚLĄSKIE PROVINCE BY SPATIAL CATEGORIES WITH SPECIAL REFERENCE TO RURAL AREAS
    WYKORZYSTANIE FUNDUSZY EUROPEJSKICH W OKRESIE 2007-2013(2015) NA RZECZ DÓBR KULTURY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM WEDŁUG KATEGORII PRZESTRZENNYCH ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM OBSZARÓW WIEJSKICH

    Key words: cultural assets, EU funding, Dolnośląskie province, rural areas
    Słowa kluczowe: dobra kultury, fundusze pomocowe UE, województwo dolnośląskie, obszary wiejskie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The EU financial resources are an important source of restoration and preservation of cultural heritage objects and their adaptation to the fulfilment of tasks resulting in the rise of new socio-economic functions. The purpose of the paper is to identify the ways of the spending of EU aid funds thematically related to cultural goods with reference to the area of the beneficiary’s origin in the years 2007-2015. The study was based on the SIMIK database of the Ministry of Infrastructure and Development of the Republic of Poland. The analysis of the total value and of the level of the EU co-funding shows that rural areas of the Dolnośląskie Province were beneficiaries of more than 20 % of the value of the EU co-funding for cultural heritage projects and in this respect they ranked second after the Province capital. At the same time, rural communes and small towns had the highest share of the EU funds in the total value of the projects completed during this period.
    Celem artykułu jest analiza sposobów wydatkowania funduszy pomocowych UE tematycznie powiązanych z dobrami kultury, z uwzględnieniem obszaru pochodzenia beneficjenta w okresie 2007-2015. Środki finansowe EU są ważnym źródłem odbudowy i zachowania obiektów dziedzictwa kulturowego oraz ich przystosowania do realizacji zadań, umożliwiających powstawanie nowych funkcji społeczno-gospodarczych. Wykorzystano dane bazy SIMIK Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju Rzeczpospolitej Polskiej. Na podstawie analizy wartości całkowitej oraz poziomu dofinansowania do realizowanych projektów ze środków UE wykazano, że obszary wiejskie województwa dolnośląskiego były beneficjentem ponad 20% wartości dofinasowania ze środków UE do projektów o charakterze kulturowym i ustępowały pod tym względem stolicy województwa. Jednocześnie w gminach wiejskich i małych miastach odnotowano największy udział procentowy funduszy z UE w wartości całkowitej realizowanych projektów.
  38. Anna Rosa, Agnieszka Jakubowska
    Zagrożenie wykluczeniem społecznym na obszarach wiejskich krajów Unii Europejskiej
    THREAT OF SOCIAL EXCLUSION IN RURAL AREAS OF THE EUROPEAN UNION COUNTRIES

    Słowa kluczowe: wykluczenie społeczne, obszary wiejskie, bezrobocie, ubóstwo, edukacja
    Key words: social exclusion, rural areas, unemployment, the scale of poverty, level of education
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest ocena stopnia zagrożenia obszarów wiejskich krajów UE zjawiskiem ekskluzji społecznej. Analizie poddano zmienne opisujące poziom ubóstwa, bezrobocia oraz wykształcenia mieszkańców wsi. W celu kwantyfikacji badanego zjawiska wykorzystano miernik syntetyczny pozwalający wskazać obszary wiejskie krajów UE o najwyższym stopniu zagrożenia. Podjęto próbę określania specyfiki obszarów wiejskich krajów „starej” i „nowej” UE w kontekście zróżnicowania przyjętych w badaniu czynników ekskluzji. Uzyskane wyniki sugerują, że w przypadku badanego zjawiska nie występuje klasyczny podział na problem krajów UE-15 i UE-CEE, jednak dokonana ocena różnic w rozkładzie poszczególnych czynników ekskluzji w obu grupach referencyjnych wskazała, że kraje Europy Środkowej i Wschodniej, przy stosunkowo korzystnej strukturze wykształcenia mieszkańców wsi, są nadal w dużo większym stopniu zagrożone ryzykiem ubóstwa.
    Social exclusion concerns all social and economic groups; however, it concerns chiefly the residents of rural areas rather than the residents of towns. The aim of this paper is to present the problem of social exclusion in rural areas in the European Union Countries. The authors in the study used the data available from Eurostat for EU Member States (NUTS-1). For the purpose of this research, a synthetic index was also prepared. The characteristics of social exclusion were based on objective factors, such as the scale of poverty, the level of unemployment and education. Analysis showed that the problem of social exclusion couldn’t be considered from the point of view of the countries of the “old” and the “new” Union. The analysis indicates that countries in Central and Eastern Europe, with a relatively well-educated population, are much more at risk of poverty than those living in Western Europe.
  39. Krzysztof Rutkiewicz, Angelika Pruchnicka
    Pomoc publiczna w sektorze rolnictwa i leśnictwa oraz na obszarach wiejskich w świetle polityki konkurencji Unii Europejskiej w latach 2004-2015
    STATE AID IN THE AGRICULTURAL AND FORESTRY SECTORS AND IN RURAL AREAS IN RESPECT OF THE COMPETITION POLICY OF THE EUROPEAN UNION IN THE YEARS 2004-2015

    Słowa kluczowe: pomoc publiczna, rolnictwo, leśnictwo, obszary wiejskie, polityka konkurencji, UE
    Key words: state aid, agriculture, forestry, rural areas, competition policy, European Union
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było omówienie prawno-ekonomicznych aspektów udzielania pomocy publicznej w sektorze rolnictwa, leśnictwa i na obszarach wiejskich w świetle polityki konkurencji UE w latach 2004-2015. Zastosowano metodę dedukcji, opisową, krytyczno-poznawczą i porównawczą analizę danych statystycznych (z bazy EUROSTAT) w zakresie wartości i struktury pomocy dla 49 celów sektorowych w krajach UE-28. Pomoc publiczna w UE stanowi instrument realizacji celów WPR, który wzmacnia konkurencyjność i rentowność wszystkich gałęzi rolnictwa, promuje zrównoważoną gospodarkę leśną i rozwój terytorialny obszarów wiejskich, stymulując działania na rzecz klimatu i efektywności energii. Do największych beneficjentów pomocy w sektorze rolnictwa w latach 2004-2015 należały: Francja (16%), Niemcy (12%), Finlandia (10%), Włochy (9%), Hiszpania (8%), Polska (7%), Wielka Brytania (6%) i Holandia (5%). W strukturze pomocy w UE-28 dominującym przeznaczeniem były zwolnienia podatkowe (14%), a następnie: inwestycje w gospodarstwach rolnych (13,6%), wsparcie sektora produkcji zwierzęcej (8%), zwalczanie chorób zwierząt (6%), dopłaty do składek na ubezpieczenie upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (5,4%), wsparcie techniczne (5%), pomoc w leśnictwie (4,8%) oraz na badania i rozwój (4,7%), przeciwdziałanie niekorzystnym zjawiskom pogodowym (4%), środki na ochronę środowiska i rekompensatę szkód klęsk żywiołowych i innych zdarzeń nadzwyczajnych (po 3,5%).
    The aim of the study is to discuss the legal and economic aspects of granting of state aid in the sectors of agriculture, forestry and in rural areas in the light of the EU competition policy in the years 2004-2015. The methods of deduction, descriptive, critical-cognitive and comparative analysis of statistical data (derived from Eurostat database) on the value and structure of state aid for sectoral targets in the EU-28, were used. State aid in the EU is the instrument aimed at achieving the objectives of the Common Agricultural Policy, which strengthens the competitiveness and profitability of all agricultural branches, promotes the sustainable forest management and territorial development of rural areas, stimulating the actions in the field of climate and energy efficiency. The greatest beneficiaries of state aid in the agricultural sector in the years 2004-2015 were: France (16%), Germany (12%), Finland (10%), Italy (9%), Spain (8%), Poland (7%), Great Britain (6%) and Netherlands (5%). In the structure of state aid in the EU-28 Member States, tax exemptions were the predominant use (14%), followed by investments in agricultural holdings (13.6%), support to the livestock sector (8%), animal disease control (6%), agricultural and livestock insurance contributions (5.4%), technical support (5%), forestry support (4.8%), aid for research & development & innovation (4.7%), adverse weather events (4%), public expenditures for environmental protection and compensations for natural disasters and other exceptional occurrences (3.5% each).
  40. Łukasz Satoła
    Usługi użyteczności publicznej w ocenach społeczności lokalnych
    SERVICES OF GENERAL INTEREST IN THE EVALUATIONS OF LOCAL COMMUNITIES

    Słowa kluczowe: gospodarka komunalna, infrastruktura, samorząd terytorialny, usługi publiczne
    Key words: infrastructure, local government, municipal economy, public services
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest próba oceny postrzegania usług użyteczności publicznej przez mieszkańców społeczności lokalnych. Materiał badawczy stanowiły wyniki badań ankietowych przeprowadzonych w 24 gminach. Pomimo odnotowanego zróżnicowania poziomu zadowolenia mieszkańców z usług publicznych, generalnie ich opinie świadczyły o dobrym zaspokojeniu potrzeb publicznych. Najwyższe oceny uzyskały usługi edukacyjne, a najgorzej oceniona została infrastruktura kanalizacyjna. Wyniki potwierdziły również, że stopień zaspokojenia potrzeb w zakresie usług użyteczności publicznej determinuje w znacznej mierze ocenę działania władz lokalnych.
    The purpose of this paper was to evaluate the perception of services of general interest by the inhabitants of local communities. The research material was the result of a survey conducted in 24 municipalities. Despite the differences in the level of satisfaction of residents with public services, their opinions in general have provided a good response to public needs. Education services were the highest ratings, while the sewage infrastructure was rated the worst. The results also confirmed that the level of satisfaction of public service needs determines to a large extent the performance of local authorities.
  41. Agnieszka Siedlecka, Jarosław Żbikowski, Marek Kuźmicki
    Wybrane zachowania ekonomiczne członków wiejskich gospodarstw domowych z osobą niepełnosprawną
    SELECTED FORMS OF ECONOMIC BEHAVIOUR OF MEMBERS IN RURAL HOUSEHOLDS WITH A DISABLED PERSON

    Słowa kluczowe: gospodarstwo domowe, zachowania ekonomiczne, osoba niepełnosprawna
    Key words: household, economic behavior, disabled person
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest dokonanie oceny wybranych zachowań ekonomicznych wiejskich gospodarstw domowych współtworzonych przez osoby niepełnosprawne. Wszystkie podmioty występujące w systemie gospodarczym realizują w mniejszym lub większym stopniu różnorodne zachowania ekonomiczne. Analizie poddano pozyskiwanie dochodów przez tego rodzaju gospodarstwa. Z uwagi na zakres przestrzenny badań zasadne wydaje się być przypuszczenie, że praca w rolnictwie to dominujące źródło dochodów analizowanych gospodarstw domowych. Postawiona została druga hipoteza, zakładająca, że źródła dochodów gospodarstw domowych determinowane są stopniem niepełnosprawności i okresem, na który orzeczenie zostało wydane. W celu weryfikacji hipotezy przeprowadzono badania ankietowe na grupie 5000 gospodarstw domowych współtworzonych przez osoby niepełnosprawne. Przeprowadzone analizy pozwoliły na pozytywną weryfikację jedynie drugiej hipotezy.
    All subjects that exist in a given economic system show to a greater or lesser degree various forms of economic behaviour. The main aim of this study is to analyze selected forms of economic behaviour in rural households with disabled people. In particular, the author presents a thorough analysis of ways of generating income by people living in such households. Taking into consideration the spatial scope of the research, it seems legitimate to assume that work in agriculture the predominant source of income in the analyzed households. Another hypothesis formulated in this study is the assumption that the sources of income in households with a disabled person are determined by the degree of disability and the period of legal disability status granted in a medical certificate. In order to verify the hypothesis, the author conducted survey studies of 5000 households with disabled people. The analysis allowed for a positive verification of only the second hypothesis.
  42. Jakub Sikora, Zofia Gródek-Szostak, Anna Szeląg-Sikora, Marcin Niemiec
    Stosowanie modelu open innowation w opinii przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego
    APPLYING THE OPEN INNOVATION MODEL IN THE OPINION OF AGRICULTURAL SECTOR ENTERPRISES

    Słowa kluczowe: innowacje otwarte, przedsiębiorczość, konkurencja
    Key words: open innovation, entrepreneurship, competitive
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przybliżenie istoty modelu innowacji otwartych w sektorze rolno-spożywczym oraz prezentacja wyników badania wśród małopolskich przedsiębiorców w zakresie oceny wykorzystania koncepcji w praktyce. Badaniem objęto 58 podmiotów. Świadomość istnienia i praktycznego zastosowania modelu innowacji otwartych była stosunkowo niewielka.
    The aim of the article is to approximate the essence of the open innovation model in the agro-food sector and to present the results of the survey among Malopolska entrepreneurs in the field of assessment of the use of concepts in practice. The study covered 58 entities. The awareness of the existence and practical application of the open innovation model was relatively small.
  43. Jolanta Sobierajewska
    Konkurencyjność i efektywność polskich gospodarstw sadowniczych w latach 2013-2015
    COMPETITIVENESS AND EFFICIENCY OF POLISH FRUIT FARMS IN 2013-2015

    Słowa kluczowe: gospodarstw sadownicze, konkurencyjność, efektywność
    Key words: fruit farms, competitiveness, efficiency
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono konkurencyjność i efektywność polskich gospodarstw sadowniczych, objętych systemem monitoringu Polskiego FADN w latach 2013-2015. Konkurencyjność badanych gospodarstw sadowniczych określono wskaźnikiem konkurencyjności, obliczonym jako stosunek dochodu z gospodarstwa rolnego do kosztów użycia własnych czynników produkcji: ziemi, pracy i kapitału (za W. Kleinhanssem). Około 32% gospodarstw przez generowane dochody było w stanie zrekompensować w pełni koszty alternatywne posiadanych własnych czynników produkcji.
    The paper presents competitiveness and efficiency of the Polish Fruit farms covered by the Polish FADN monitoring in 2013-2015. Competitiveness of the researched fruit farms was determined by competitiveness index calculated as a ratio of farm income to costs of using own factors of production: land, labour and capital (as in: W. Kleinhanss). Approximately 32% of households through generated revenue are able to fully compensate for the alternative costs of their own production factors.
  44. Ewa Szafraniec-Siluta, Danuta Zawadzka
    Struktura nakładów inwestycyjnych na środki trwałe przedsiębiorstw rolniczych w Polsce – ujęcie porównawcze
    STRUCTURE OF INVESTMENT OUTLAYS ON FIXED ASSETS OF AGRICULURE ENTERPRISES IN POLAND – A COMPARATIVE APPROACH

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa rolnicze, przedsiębiorstwa przemysłowe przedsiębiorstwa handlowe, nakłady inwestycyjne na środki trwałe
    Key words: agricultural enterprises, industry enterprises, trading enterprises, outlays on fixed assets
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena struktury nakładów inwestycyjnych na środki trwałe przedsiębiorstw rolniczych w Polsce na tle innych rodzajów działalności. Założono, że przedsiębiorstwa przemysłowe z uwagi na znaczenie aktywów trwałych dla działalności operacyjnej oraz specyfikę cyklu produkcyjnego będą się cechowały podobną do przedsiębiorstw rolniczych strukturą nakładów inwestycyjnych, natomiast przedsiębiorstwa handlowe – odmienną. Badania przeprowadzono wykorzystując dane publikowane przez GUS w publikacji Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych.
    The aim of the paper is to evaluate the structure of investment outlays on fixed assets of agriculture enterprises in Poland, compared to the other types of activity. It was assumed that industry enterprises, due to the importance of fixed assets for operating activity and the specificity of the production cycle, would be characterized by a similar structure of investment outlays on fixed assets among agriculture enterprises, whereas the trading enterprises were different. The research was carried out using data published by the Central Statistical Office in the publication Financial Results of Economic Entities.
  45. Monika Szafrańska
    Poziom świadomości mieszkańców obszarów wiejskich z zakresu praw konsumenckich na rynku usług bankowych na przykładzie ludności wiejskiej województwa małopolskiego
    THE LEVEL OF CONSUMER AWARENESS OF RURAL AREAS IN THE BANKING SERVICES MARKET ON THE EXAMPLE OF THE RURAL POPULATION OF THE MAŁOPOLSKIE VOIVODSHIP

    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, prawa konsumentów, usługi bankowe
    Key words: rural areas, consumer rights, banking services
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest określenie i charakterystyka poziomu znajomości praw konsumenckich na rynku usług bankowych w grupie mieszkańców obszarów wiejskich województwa małopolskiego oraz określenie wybranych czynników społeczno-demograficznych determinujących ten poziom. Zasadniczym źródłem danych wykorzystanych do analizy i wnioskowania były informacje pierwotne uzyskane z badań własnych. Badania metodą wywiadu bezpośredniego zrealizowano w 2016 roku na grupie 370 osób. Wywiad został przeprowadzony z mieszkańcami małopolskiej wsi. W badaniach zastosowano celowy dobór próby. Analiza statystyczna badanego materiału obejmowała sumaryczne wskaźniki statystyczne oraz nieparametryczny test χ2. Jak wynika z analizy, poziom znajomości praw konsumenckich w badanej grupie respondentów był niski. Większość mieszkańców wsi stwierdziła, że ich wiedza z tego zakresu jest niewystarczająca. Odnotowano zróżnicowanie odpowiedzi respondentów w zależności od wieku, wykształcenia i głównego źródła dochodu. Przedstawione rezultaty badań wskazują, że dotychczasowy sposób propagowania wiedzy finansowej prowadzonej przez różne podmioty w Polsce jest mało efektywny.
    The aim of the study was to determine and characterise the level of knowledge of consumer rights in the banking services market in the group of rural population of Malopolskie Voivodship and to identify selected socio-demographic factors determining this level. The main source of the data used for the analysis and the applications were the primary information obtained from personal research. The research was done by using PAPI method in 2016 on the group of 370 people. The interview was conducted with the inhabitants of the Małopolskie province. In the study a deliberate selection of the sample was applied. The statistical analysis of the studied material encompassed aggregate statistical indicators as well as the non-parametric test χ2. According to the analysis, the level of knowledge of consumer rights in the respondent group was low. Most respondents claim that their knowledge in this area is insufficient. There was a diversity of responses of respondents depending on age, education and main source of income. The presented research results indicate that the current way of promoting financial knowledge conducted by various entities in our country is not effective enough.
  46. Zofia Szewczyk
    Bezpieczeństwo ekologiczne – zrównoważony rozwój i wymiar ekonomiczny
    ECOLOGY SAFETY – SUSTAINABLE DEVELOPMENT AND ECONOMICAL ASPECT

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo ekologiczne, ochrona środowiska, rozwój zrównoważony
    Key words: ecology safety, enviroment proteciton, sustainable development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było przybliżenie zagadnienia bezpieczeństwa ekologicznego, zrównoważonego rozwoju oraz nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska i gospodarkę wodną. Opracowanie ma charakter przeglądowy i teoretyczno-empiryczny. Zostało sporządzone na podstawie źródeł wtórnych pochodzących z publikacji GUS. Analizy dotyczą wybranych lat z okresu 2000-2015. Nakłady inwestycyjne służące ochronie środowiska według województw oraz grup inwestorów dotyczą roku 2015. Zastosowano następujące narzędzia badawcze: przegląd literatury, analizę opisową i analizę porównawczą. Nakłady na inwestycje w ochronie środowiska i gospodarce wodnej rosły, ale ich udział w nakładach inwestycyjnych w gospodarce narodowej nie był duży. Najwięcej nakładów na ochronę środowiska w 2015 roku poniesiono w województwach mazowieckim, wielkopolskim i śląskim, natomiast najmniej w warmińsko-mazurskim i podlaskim. Od kilku lat struktura grup inwestorów na ochronę środowiska nie zmienia się. Głównym inwestorem są przedsiębiorstwa (których udział w nakładach w 2015 roku wyniósł 67%), kolejnym gminy (z udziałem 27%), następnie jednostki budżetowe (6%).
    The aim of the research is to approximate ecological safety issues, sustainable development and investment outlays for environmental protection and water management. The article is a theoretical and empirical review. It has been prepared using sources from GUS (polish Central Statistical Office). Analysis concern selected years from 2000 - 2015. Investment outlays for environmental protection used by provinces and investor groups concern 2015. The following research tools were used: review of literature, descriptive and comparative analysis. Investment outlays in environment protection and water management increased, but their part in investment outlays in the national economy is not too high. The most of outlays for environmental protection in 2015 was incurred in following provinces: Mazowieckie, Wielkopolska and Śląskie, while the least in Warmińsko-Mazurskie and Podlaskie. The structure of investor groups for environmental protection has not changed for several years. The main investors are the companies (whose part in expenditures in this year was 67%), the next commune (27%), then the budget units (6%).
  47. Serhiy Zabolotnyy
    Ekonomiczna wartość dodana a ryzyko w przedsiębiorstwach rolniczych – związki i przyczyny ich występowania
    ECONOMIC VALUE ADDED VERSUS RISK IN AGRICULTURAL COMPANIES – INTERACTIONS AND CAUSES OF THEIR OCCURRENCES

    Słowa kluczowe: przedsiębiorstwo rolnicze, ekonomiczna wartość dodana, ryzyko
    Key words: agricultural company, economic value added, risk
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie zależności między zdolnością do generowania wartości a ryzykiem w przedsiębiorstwach rolniczych. Zdolność do generowania wartości w badanych podmiotach określono za pomocą stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału, mierzonej kategorią ekonomicznej wartości dodanej (EVA). Do scharakteryzowania ryzyka działalności zastosowano miary dźwigni operacyjnej i finansowej. W okresach występowania wyższych dźwigni odnotowano niższe stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału przedsiębiorstw rolniczych. Główną przyczyną wzrostu poziomu dźwigni było zwiększenie udziału kosztów stałych w marży brutto wraz ze zmniejszeniem zysku operacyjnego. Świadczyło to o niekorzystnym oddziaływaniu ryzyka operacyjnego wyrażonego wskaźnikami dźwigni na zdolność do generowania wartości w przedsiębiorstwach rolniczych.
    The goal of the research is to present relations between the ability to generate value and risk in agribusiness companies. The ability to generate value of analyzed entities was determined using a rate of return on invested capital expressed by economic value addend (EVA). To characterize the risk of business indicators of operating and financial leverage were used. In periods of higher leverage lower rates of return on invested capital were noticed. The main reason for growth of the degree of leverage was an increase in the share of fixed cost in gross margin along with a decrease of operating profit. This gave an evidence of a negative influence of risk expressed by leverage on ability to generate value in agribusiness companies.
  48. Krystyna Zarzecka, Marek Gugała, Iwona Mystkowska, Alicja Baranowska, Bożena Głuszczak
    Ekonomiczna ocena różnych sposobów odchwaszczania ziemniaków jadalnych
    ECONOMIC EVALUATION OF DIFFERENT SYSTEMS OF WEED CONTROL OF EDIBLE POTATOES

    Słowa kluczowe: ziemniak jadalny, plon, koszty, herbicydy, wskaźniki opłacalności
    Key words: edible potato, yield, costs, herbicides, profitability indexes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano wyniki 3-letniego doświadczenia polowego z zastosowaniem różnych sposobów pielęgnacji w uprawie ziemniaków jadalnych. Obiekty doświadczalne obejmowały pięć sposobów pielęgnacji: obiekt kontrolny z pielęgnacją mechaniczną i cztery obiekty pielęgnacji mechaniczno-chemicznej z użyciem herbicydów i ich mieszanin – Command 480 EC, Command 480 EC + Afalon Dyspersyjny 450 SC, Stomp 400 SC, Stomp 400 SC + Afalon Dyspersyjny 450 SC. Analizy ekonomicznej dokonano na podstawie zrealizowanych zabiegów oraz nakładów materiałowych. Efekty ekonomiczne zabiegów ochrony roślin określono na podstawie wskaźników przyjętych w ochronie roślin, takich jak: wskaźnik pokrycia kosztów (Wpk) i orientacyjne wskaźniki opłacalności (E1 i E2). Orientacyjne wskaźniki opłacalności E1 i E2 wykazały, że mechaniczno-chemiczna ochrona ziemniaka jadalnego z zastosowaniem herbicydów była opłacalna.
    The paper presents the results of calculations which are 3-year field experiment with different weed control methods in the cultivation of edible potato. Experimental objects included five weed control methods: control object – mechanical as well as four objects of mechanical-chemical treatments with the use of herbicides and their mixtures - Command 480 EC, Command 480 EC + Afalon Dyspersyjny 450 SC, Stomp 400 SC, Stomp 400 SC + Afalon Dyspersyjny 450 SC. The economic analysis included performed treatments and material input. The economic effects of crop protection treatments was determined on the basis of the indicators adopted in crop protection, such as: index of the cost defrayal (WPK) and orientation indexes of profitability (E1 and E2). Orientation indexes of profitability E1 and E2 showed that mechanical-chemical protection of edible potato using herbicides was profitable.
  49. Sławomir Zawisza, Agnieszka Paradzińska
    Wpływ akcesji Polski do Unii Europejskiej na pozarolniczą aktywność gospodarczą w opinii badanych przedsiębiorców gminy Piotrków Kujawski – wybrane problemy
    INFLUENCE OF POLISH ACCESSION TO THE EUROPEAN UNION ON NONAGRICULTURAL ECONOMIC ACTIVITY IN THE OPINION

    OF ENTREPRENEURS FORM PIOTRKÓW KUJAWSKI COMMUNE – SSELECTED PROBLEMS
    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, przedsiębiorczość, akcesja, Unia Europejska
    Streszczenie/Summary
    Key words: rural areas, entrepreneurship, accession, European Union
    The paper presents the results of a survey which was carried out in May and June 2015. The respondents were 50 entrepreneurs randomly selected from the general number of 131 registered and 110 actively operating enterprises in the investigated region. The most important sources of information concerning the EU funds were: The Center of Agricultural Advisory in Minikowo and the Town Office in Piotrków Kujawski. In the opinion of the respondents the conditions for the development of entrepreneurship in Poland has significantly improved after accession to The European Union (68.0%). However, only 12.0% of the respondents have taken advantage of the EU funds available within RDP (Rural Development Plan) for the years 2004-2006 and 2007-2013. For the majority of respondents, incomes from economic activity remained at the same level as before the integration with the EU (48.0%), whereas 46.0% of the entrepreneurs did notice an increase in their income. According to the respondents the benefits from integration with the European Union include: reduction of prices, duty and taxes (58.0%) and good changes in legislation (36.0%), caused by more consistent policy in relation to small and medium companies as well as better profitability of production (26.0%). A s far as difficulties are concerned, as many as (58.0%) of the respondents observed that a significant growth of competition caused by new economic activities in the close proximity and additional expenditures necessary to adjust to standard required by the European Union (24.0%). The great majority of the respondents (88.0%) did not take part in support programs of the UE, mainly because of their high complexity degree and bureaucracy and required procedures (82.0%).
  50. Wojciech Ziętara
    Pozycja konkurencyjna polskich gospodarstw rolnych z uwzględnieniem typów rolniczych
    THE COMPETITIVE POSITION OF POLISH AGRICULTURAL FARMS WITH THE CONSIDERATION OF AGRICULTURAL TYPES

    Słowa kluczowe: pozycja konkurencyjna, gospodarstwa rolnicze, typy rolnicze
    Key words: competitive position, agricultural farm, agricultural type
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono pozycję konkurencyjną polskich gospodarstw rolnych objętych systemem Polskiego FADN w latach 2008-2014. Oceny pozycji konkurencyjnej dokonano w odniesieniu do następujących typów rolniczych gospodarstw wyspecjalizowanych w: uprawach polowych (różnych roślin), uprawach zbóż, oleistych i wysokobiałkowych, uprawach warzywniczych, sadowniczych, produkcji mleka i chowu trzody chlewnej. Pozycję konkurencyjną badanych gospodarstw określono wskaźnikiem konkurencyjności za W. Kleinhanssem, wyróżniając gospodarstwa zdolne do konkurencji i konkurencyjne.
    The paper presents the competitive position of Polish farms covered by the Polish FADN system in the years 2008-2014. Competitive assessments were made for the following types of agricultural holdings specialized in: field crops (various crops), cereals, oily and high protein crops, vegetable crops, fruit trees, milk production and pig farming. The competitive position of the examined farms was determined by the W. Kleinhanss’ competitiveness index distinguishing competing and competitive farms.
  51. Monika Zioło, Elżbieta Badach, Lidia Luty
    Wybrane aspekty mechanizacji rolnictwa w gospodarstwach indywidualnych małopolski w świetle badań ankietowych
    CHOSEN ASPECTS OF MECHANIZATION OF AGRICULTURE IN INDIVIDUAL FARMS OF MALOPOLSKA

    Słowa kluczowe: Małopolska, rolnictwo, mechanizacja rolnictwa, maszyny rolnicze
    Key words: Małopolska, agriculture, mechanizationn of agriculture, agricultural machines
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Artykuł prezentuje wyniki pilotażowych badań ankietowych, których celem było rozpoznanie poziomu wyposażenia małopolskich gospodarstw rolnych w maszyny, z uwzględnieniem ich wieku, a także źródeł finansowania ich zakupu. Ankieta została przeprowadzona w 2017 roku wśród 144 właścicieli gospodarstw indywidualnych. W badanych gospodarstwach Małopolski prawie 60% maszyn do transportu i przenoszenia, chłodni i samochodów dostawczych to maszyny nowe, których wiek nie przekracza obecnie 10 lat. Natomiast wśród najstarszych maszyn były kombajny zbożowe, średnio ich wiek to 15 lat, a 30% respondentów posiadało maszyny ponad 20-letnie. Większość respondentów oceniła poziom mechanizacji gospodarstwa jako dostateczny (42,4%) czy nawet dobry (33,3%), planowali oni jednak zmiany w gospodarstwach przez zakup używanych maszyn.
    The purpose of this paper was to present results of the surveys according to opinions of Malopolska’s agricultural farms’ owners about amount and age of machines working in those holdings. The research included size of the farms and type of specialization. The analysis was conducted among 144 individual farm owners in 2017 year. According to surveyed people after integration with UE the advantage in investment in polish agriculture occurred, many farmers have bought tillage units, which are not older than 10 years. Almost 60% handling machinery, cold stores and vans in surveyed Malopolska farms are new, bought not later than 10 years ago. Among the oldest machines there are combine harvesters, on average their age is 15, but 30% of respondents owned machines which had over 20 years. Most respondents think that their farms are sufficiently or even well equipped with the requisite equipment, nevertheless they plan to purchase used equipment.
  52. Krzysztof Zmarlicki, Piotr Brzozowski
    Preferencje konsumentów według płci w zakresie konsumpcji warzyw liściowych
    CONSUMERS PREFERENCES FOR LEAF VEGETABLES ACCORDING TO GENDER

    Słowa kluczowe: rynek, sałata, warzywa liściowe, mieszanki sałat, konsumenci, konsumpcja
    Key words: market, lettuce, leafy vegetables, bagged salad, consumers, consumption
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest określenie preferencji konsumentów dla warzyw liściowych ze szczególnym uwzględnieniem gotowych konfekcjonowanych mieszanek sałat. W Polsce od początku wieku obniża się spożycie warzyw. Jest ono zauważalne szczególnie w przypadku warzyw gatunków korzeniowych, takich jak: marchew, cebula i buraki. Wyjątkiem są tzw. warzywa sałatowe, których spożycie w Polsce wzrasta. Przedstawiono wyniki badań ankietowych, które miały wskazać na podstawie opinii konsumentów, jakie warzywa liściowe są najchętniej nabywane oraz co wpływa na podjęcie decyzji zakupu. Przeprowadzono 285 badań ankietowych dotyczących preferencji konsumentów dla warzyw liściowych w Skierniewicach w kwietniu i maju 2017 roku. Warzywa liściowe w postaci głównie sałaty i gotowych mieszanek spożywało regularnie ponad 70% ankietowanych. Najczęściej kupowanym warzywem liściowym wśród badanej populacji była sałata krucha.
    The study on consumer preferences on leafy vegetables was conducted on 285 persons in Skierniewice Poland. Leafy vegetables, mainly lettuce and ready-to-eat bagged salads regularly consume more than 70% of the respondents, i.e. eat at least twice a week. The most commonly purchased leaf vegetable among the studied population was Iceberg lettuce, which was consumed by 49% of women and 58% of men. Most respondents stated that they did not buy bagged salads. It seems that the reason for the limited purchases is the too high price of bagged salads in relation to the price of lettuce sold by piece. In addition to this a significant proportion of consumers are concerned about freshness of bagged salads, as the most important driver when deciding to buy a bagged salads was their fresh appearance. Due to rising consumption and increased imports, the growth of leafy vegetables has good prospects of development. It seems that with the increase of the population incomes the consumption of bagged salads will grow as it did in Western Europe and North America.
  53. Martin Zsarnoczky
    THE FUTURE OF SUSTAINABLE RURAL TOURISM DEVELOPMENT – THE IMPACTS OF CLIMATE CHANGE
    PRZYSZŁOŚĆ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TURYSTYKI OBSZARÓW WIEJSKICH – WPŁYW ZMIAN KLIMATYCZNYCH

    Key words: climate change, global warming, sustainable tourism, rural tourism, tourism development
    Słowa kluczowe: zmiany klimatyczne, globalne ocieplenie, turystyka zrównoważona, turystyka wiejska, rozwój turystyki
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Climate change a phenomenon mainly caused by the high level of greenhouse gas (GHG) emission into the atmosphere of the Earth - makes human ecosystems vulnerable and is predicted to affect our everyday life in the near future. The increased intensity of storms, cyclones, drought and flooding; the greater magnitude and frequency of heat and cold waves and the continuous rise of the sea-level are likely to generate more geopolitical conflicts, especially in the most vulnerable regions of the planet. The three main categories of climate change impacts are classified as environmental, economic and social effects. The economic and social consequences of climate change are expected to significantly reduce the resilience of rural tourism regions and their capability to successfully respond to other possible critical events. Due to the impacts of natural disasters and extreme climatic events, global climate change affects European rural regions, too. The development of sustainable rural tourism requires the in-depth understanding of the ongoing processes and the development of tools that will serve the interest of tourism and local people alike.
    Celem opracowania jest określenie przyszłości zrównoważonego rozwoju turystyki obszarów wiejskich w związku z wpływem zmian klimatycznych. Stwierdzono, że ze względu na skutki klęsk żywiołowych i ekstremalnych zjawisk klimatycznych, globalna zmiana klimatu wpływa również na europejskie regiony wiejskie. Rozwój zrównoważonej turystyki wiejskiej wymaga dogłębnego zrozumienia bieżących procesów i opracowywania narzędzi, które będą służyć zarówno turystyce, jak i ludności lokalnej.
  54. Dariusz Żmija
    Wpływ wybranych instrumentów wspólnej polityki rolnej na zmiany w zasobach ziemi małych gospodarstw rolnych
    z województwa małopolskiego

    THE IMPACT OF THE SELECTED INSTRUMENTS OF THE COMMON AGRICULTURAL POLICY ON CHANGES IN THE LAND RESOURCES OF THE SMALL FARMS FROM MAŁOPOLSKA PROVINCE
    Słowa kluczowe: wspólna polityka rolna, małe gospodarstwa rolne, zasoby ziemi
    Streszczenie/Summary
    Key words: common agricultural policy, small farms, land resources
    Abstrakt. Celem opracowania jest identyfikacja i ocena zmian, które zaszły w małych gospodarstwach rolnych w województwie małopolskim w latach 2004-2015 pod wpływem wybranych instrumentów WPR w zakresie czynnika produkcji, którym jest ziemia. W świetle wyników badań należy uznać, że badane instrumenty WPR wywarły stosunkowo niewielki wpływ na wielkość zasobów ziemi posiadanych przez małe gospodarstwa rolne z województwa małopolskiego. Niespełna jedna piąta badanych dokonała zmian w zasobach użytkowanej ziemi. Biorąc pod uwagę wyłącznie gospodarstwa, które zwiększyły swój areał, można stwierdzić, że powierzchnia użytków rolnych, które posiadały te gospodarstwa, zwiększyła się o 3,7%. Sytuacja taka nie jest korzystna, zwłaszcza w warunkach dużego rozdrobnienia agrarnego gospodarstw rolnych w województwie małopolskim.
    The aim of the study was to identify and evaluate the changes in land resources of small farms in the Małopolskie Province in the years 2004-2015 which were a result of using of selected CAP instruments. In the light of the results of the research, it should be noted that the examined CAP instruments had a relatively small impact on the size of land area. Less than one fifth of the respondents made changes in the land resources. Considering only farms that have increased their area it can be stated that the area of agricultural land of these farms increased by 3.7%. This situation is not favorable, especially in the situation of large agrarian fragmentation of farms in Małopolskie Province.